کارهای مقدماتی مربوط به سرشماری دی‌ماه انجام و در بهمن عملیاتی شد؛ اما آمار مربوط به آن هفته گذشته منتشر شد، این تأخیر ناشی از شرایط جنگی بود؟

بله. برنامه‌ریزی برای سرشماری مازندران از دی‌ماه شروع شد و هفته نخست بهمن سرشماری را انجام دادیم. متأسفانه شرایط آن زمان به دلیل اعتراضات دی‌ماه بسیار سخت بود. بعد از آن هم جنگ شروع شد و نگرانی بزرگی بود که چه کاری باید انجام دهیم. تعدادی از اعضای انجمن در خانه خودشان نبودند و به‌خاطر شرایط جنگی به شهرهای دیگر رفته بودند. فضای کار بسیار سخت بود و در نتیجه پروسه نوشتن گزارش هم طولانی و از روال عادی خارج شد. ما معمولاً بلافاصله بعد از انجام کار، گزارش را منتشر می‌کنیم؛ اما امسال متأسفانه ماه‌های سختی در سرشماری زمستانه داشتیم و ارائه گزارش طولانی شد.

چه تعداد پرنده شمارش شدند و از چه گونه‌هایی بودند؟

در مجموع ۵۴۸۸۹ فرد پرنده از ۱۱۲ گونه در ۳۶ سایت ثبت شد. از این تعداد، ۵۴۲۶۹ فرد مربوط به پرندگان آبزی و کنار آبزی از ۸۴ گونه بوده که سهم اصلی ترکیب جمعیتی مشاهده شده را تشکیل می‌دهند. همچنین ۱۳۷ پرنده شکاری از ۱۲ گونه و ۴۹۳ فرد از سایر پرندگان وابسته به زیستگاه‌های آبی از ۱۶ گونه ثبت شدند.

حضور جامعه محلی در این سرشماری به چه شکل بود؟ چه تعداد آمدند و آیا از قبل آموزش‌دیده بودند؟

هم ما و هم اداره کل محیط‌زیست مازندران می‌خواستیم سرشماری به‌صورت مشارکتی باشد. پوستر منتشر کردیم تا افرادی که مایل‌اند پرسش‌نامه اولیه را تکمیل کنند و بعد دعوتشان کنیم در کارگاه آموزشی شرکت کرده تا در سرشماری حاضر شوند. اما اعتراضات دی‌ماه و اتفاقات پس از آن باعث شد تعداد افرادی که توانستند فرم را پر کنند کم شود، افرادی از شهرهای دیگر می‌خواستند شرکت کنند؛ اما به‌خاطر شرایط موجود در کشور این امکان نبود و در نتیجه با داوطلبان کمتری نسبت به انتظارمان کارگاه را برگزار کردیم. حدود هفت داوطلب داشتیم که دو نفر از استان‌های دیگر بودند و بقیه از شهر ساری یا شهرهای دیگر مازندران بودند. به‌این‌ترتیب جامعه محلی نتوانست آموزش زیادی ببیند. بعضی از سایت‌ها که شرایط بهتری داشتند و حفاظت بهتر بود وقتی برای سرشماری می‌رفتیم جوامع محلی هم می‌آمدند؛ اما در کل دوران سرشماری، با کارشناسان سازمان محیط‌زیست بودیم.

این نخستین‌بار بود که انجمن در سرشماری استان مازندران شرکت می‌کرد؟ آماری وجود دارد که سال‌های متمادی را بتوانیم با هم مقایسه کنیم؟

ما فقط سال گذشته در مازندران سرشماری انجام دادیم. دامگاه‌ها و شکارچیان مانند گذشته فعال بودند؛ اما ما به داده‌های سال‌های قبل‌تر دسترسی نداشتیم و اولین سالی بود که انجمن آوای بوم در این استان سرشماری می‌کرد و در گزارش هم به این نکته اشاره کرده‌ایم. ولی سعی کردیم در این سرشماری به نحوی پیش برویم که چراغ راهی برای سال‌های بعد باشد که اگر طبق همین رویه پیش بروند داده‌های خوبی برای مقایسه داشته باشند.

شما در سال‌های گذشته در استان هرمزگان هم سرشماری انجام داده‌اید، از وضعیت پرندگان آن استان اطلاعی دارید؟

چه تفاوت‌هایی میان مازندران و هرمزگان وجود داشت، خصوصاً اینکه در مازندران ما با تعداد زیاد شکارچی و دامگاه روبروییم.ما در استان هرمزگان سرشماری را به طور مستمر و طی چند سال انجام دادیم؛ اما سالی که گذشت به‌خاطر اتفاقات نشد به شکلی که می‌خواستند سرشماری انجام دهند. در استان‌های مختلف متأسفانه سرشماری زمستانه پرندگان تحت‌تأثیر اتفاقات کشور قرار گرفت. اما دقیقاً یکی از نقاط تفاوت اصلی سرشماری مازندران نسبت به اصفهان، فارس و هرمزگان که قبلاً در آنها کار کرده بودیم، وضعیت شکار و دامگاه‌ها بود. در اکثر سایت‌هایی که رفتیم دامگاه‌ها فعال بودند و نگرانی از این بابت وجود داشت که دامگاه‌داران اجازه واردشدن به منطقه را ندهند. در نهایت با کمک یکی از محیط‌بان‌هایی که خودش از اهالی منطقه بود استفاده کردیم. حضور این شخص کمک بزرگی بود، خصوصاً در نقاطی مانند فریدون‌کنار. اما در کل وضعیت نگران‌کننده و ناراحت‌کننده است. متأسفانه حتی در یکی از سایت‌ها که کاملاً متعلق به محیط‌زیست است، دامگاه‌های زیادی دیدیم و تنوع خیلی کم پرنده‌ها، به‌وضوح نشان از حجم گسترده شکار داشت.

در پایان لطفاً از شرایط جنگی و تأثیر آن بر پرندگان و همچنین حفاظت‌گران بگویید.

آماری نداریم که جنگ به‌صورت مستقیم چه اثری بر زندگی پرندگان داشته؛ اما شواهد می‌گویند که اثرات باید زیاد باشد. از صداهای بسیار زیاد تا تخریب‌های گسترده و آلودگی‌هایی که ایجاد شد، همه اینها برای پرندگان هم آسیب‌زا بود. در حالت عادی و قبل از جنگ، زیستگاه‌ها مشکلات زیادی داشتند که با جنگ این مشکلات تشدید شد. اثر جنگ دو بعد داشت. یکی بمب و انفجار و تخریب و بخش دیگر این بود که حفاظت‌گران نمی‌توانستند در مناطق حضور داشته باشند. کشور درگیر جنگ بود و محیط‌زیست و حیات‌وحش اولویت دولت نبود. حفاظت‌گران هم فقط فعالیت‌های کوچک انجام می‌دادند و زنده‌ماندن برای همه اولویت شد. اکثر فعالیت‌ها نیازمند سفر و ارتباط با یکدیگر بود که همه اینها از ما سلب شده بود. نبود اینترنت هم مزید بر علت شد. ما حتی دور از همدیگر هم امکان برگزاری جلسه نداشتیم و در نتیجه این محدودیت‌ها، اولویت همه تغییر کرد. آسیب بزرگ این بود که شرایط جنگی حفاظت‌گران را از کار باز داشت.