جنگ راهش خیلی زود به شهرهای غربی کشور باز شد. تعداد حملات آمریکا و اسرائیل به استان‌های غربی بالا بود و همچنان ادامه دارد و زیستگاه‌های آن مناطق هم مانند مناطق شهری تحت‌تأثیر اصابت موشک‌ها قرار گرفته است و همچنان که جان‌های بسیاری از دست رفت، گونه‌های حیات‌وحش هم کشته شدند. جنگ، هم‌زمان با زمان جفت‌گیری میش‌مرغ‌ها شروع شد. گونه‌ای در معرض خطر انقراض که تلاش برای حفاظت از آن سال‌هاست در جریان است و حالا در میانه این جنگ که پایانی برایش مشخص نیست، حفاظت ادامه داشته. این را «هیوا باهنر» چیرگه‌وان یا حافظ میش‌مرغی می‌گوید که سال‌هاست در منطقه زندگی‌اش به حفاظت گذشته. او می‌گوید جنگ نتوانست حفاظت را مختل کند و با وجود فضای جنگی و حضور مداوم جنگنده‌ها در آسمان غرب کشور، آنها همچنان حفاظت را ادامه دادند «بر اساس آخرین سرشماری، ۱۹ بال میش‌مرغ در منطقه وجود دارد. جنگ هم‌زمان با زمان جفت‌گیری آنها بود و نگرانی‌هایی از این نظر داشتیم؛ اما خوشبختانه اتفاقی در مناطق تحت حفاظت نداشتیم و با وجود مشکلات تلاش کردیم تا به منطقه سرکشی کنیم.»

به گفته او، چهار بال میش‌مرغی که در اسارت به دنیا آمدند هم در شرایط خوبی قرار دارند و همین هم نقطه قوت است «قرارداد چیرگه‌وان‌ها تمام شده و ما تا اردیبهشت‌ماه بدون قرارداد خواهیم بود؛ اما این چیزها برایمان مهم نیست. مهم مشارکت و حضور در منطقه است.»

این حضور حالا تا حدودی دچار اختلال شده است. آنها نتوانسته‌اند کلاس‌های آموزشی مدارس را برگزار کنند؛ اما همچنان کار آموزش کشاورزان ادامه دارد «جنگ مردم را ناامید از حفاظت نکرده است، حداقل در این منطقه این‌طور است و همچنان علاقه و خواست محلی‌ها برای حفاظت از این گونه در معرض خطر انقراض است و چه چیز مهم‌تر از این؟» با وجود ناامید نشدن مردم بومی و خواست آنها برای حفاظت، بیم و امید از ادامه فعالیت چیرگه‌وانان بالاست. آنها نمی‌دانند در شرایط جنگی فعلی و با وجود آینده نامشخص، آیا وضعیت حفاظت مانند گذشته خواهد بود یا خیر.

  با وجود محدودیت، مشکلی در حفاظت نداشته‌ایم

تعداد حافظان میش‌مرغ در منطقه، سال گذشته ۱۲ نفر بود و حالا با شرایط جنگی رخ‌داده و خطر حضور مداوم در مناطق، این تعداد بنا بر گفته «پیمان ولی‌زاده» معاون دفتر حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست به ۸ نفر کاهش یافته است «ما در این مدت نگرانی‌های زیادی با وجود جنگ داشتیم. از جمله مشکلات هم در زمینه کمبودهای مواد غذایی و دارویی بود؛ اما این موارد مانع کار حفاظت نشدند و با وجود مشکلات ناشی از این جنگ، این زیستگاه توانست سرپا بایستد..»

به گفته او کنترل تهدیدات طبیعی و مصنوعی مانند گذشته در زیستگاه دست‌سوتاو و حمامیان در جریان است، تهدیداتی مانند معادن، کشاورزی و سگ‌های ولگرد که همواره وجود داشتند و همچنان ادامه دارند «ما در تلاشیم در شرایط جنگی هم این تهدیدات را مهار کنیم. وضعیت تهیه غذا و دارو ممکن است دشوار شده باشد و یا تعداد نیروهایمان را در مرکز تحقیقات و گشت‌زنی کم کرده‌ایم؛ اما بااین‌وجود با همه این کمبودها تا این لحظه مشکلی در حفاظت نداشته‌ایم.»

ولی‌زاده همچنین تکثیر در اسارت میش‌مرغ را یکی از سخت‌ترین کارهایی دانست که به نتیجه رسیده و چهار جوجه تاکنون توانسته‌اند در سلامت باشند «تکثیر این گونه در اسارت کار دشواری است و در کشورهای دیگر هم تلفات بسیاری دارد. ما اما با استفاده از تکنولوژی خارجی و دانش بومی و با کمک دانشگاه شهید بهشتی توانستیم نتایج خوبی تاکنون داشته باشیم. از تجهیزاتی مانند دوربین دید در شب و پهپادها برای حفاظت استفاده کردیم و از سویی برای نخستین‌بار توانستیم در آشیانه میش‌مرغ دوربین بگذاریم که همه اینها جزو اولین‌ها در خاورمیانه است.»

او امیدوار است اعتباراتی برای تملک زمین‌هایی که میش‌مرغ‌ها در آن آشیانه می‌سازند فراهم شود تا بتوانند با خریداری این زمین‌ها امنیت میش‌مرغ‌ها را بیش‌ازپیش تأمین کنند. اتفاقی که البته بیش از هر چیز در گرو پایان جنگ و تأمین امنیت پایدار در کشور است.