ایجاد یک نهالستان و فضای سبز جنگلی در کنار احداث ایستگاه هواشناسی در لامرد و منطقه تجاری ده‌شیخ جزو اولین کارهایی بود که انجمن سبز سواد انجام داد. آنها با هزینه شخصی خودشان کار را شروع کردند و دو سال بعد سراغ احیای عرصه‌های مرتعی و جنگلی کوه سادول رفتند. به گفته حمزه برومند رئیس سابق اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان لامرد، اعضای این انجمن در دهه ۹۰ منطقه را قرق و شروع به احیای زیست‌بوم کردند. «با شکارچی‌ها صحبت می‌کردند، آبشخور می‌زدند، کار پایش را انجام می‌دادند و در نهایت توانستند منطقه‌ای که در آنجا شکارچی‌های غیرمجاز جولان می‌دادند را امن کنند. بخشی از متخلفان هم دست از کارشان برداشتند و در زمینه حفاظت کنار آنها ایستادند.»

 منطقه‌ای که انجمن سواد در آن شروع به کار کرد، تعارض کم نداشت، شرکت نفت و گاز در آنجا به کار استخراج مشغول بود، در پایین‌دست دامداران حضور داشتند و از مراتع بهره‌برداری می‌کردند. به گفته برومند نتیجه کار اما رضایت‌بخش بود. «با فعالیت‌های انجام شده انجمن توانست برای اولین‌بار حضور پلنگ را در منطقه ثبت کند؛ هر چند این روزها می‌بینیم که متأسفانه به این انجمن بی‌مهری شده است.»

 در استان‌های جنوبی احداث خانه‌باغ در کوه رواج دارد، البته که این موضوع تنها به این منطقه خلاصه نمی‌شود، اما نتیجه یکی است؛ تصرف اراضی. در محدوده ارتفاعات سادول هم شاهد انواع دست‌اندازی‌ها به عرصه‌های منابع طبیعی و زیستگاه‌های حیات‌وحش هستیم. اعضای انجمن گله‌شان این است که در مقابل این حجم تخریب باید برخورد با آنها صورت گیرد.

شکایتمان قانونی است

 مرتضی نکوگو رئیس اداره منابع طبیعی شهرستان لامرد دلیل شکایت منابع طبیعی از «محمد ملکی»، مدیر مؤسسه محیط‌زیستی «سبز سواد» در لامرد را تصرف اراضی ملی می‌داند. «هر کسی در اراضی ملی دخل‌وتصرف داشته باشد، به لحاظ سازمانی باید مداخله کنیم و منابع طبیعی هم به شکل قانونی شکایت خود را انجام داده است.»

 به گفته نکوگو هنوز نتیجه این شکایت مشخص نیست، بااین‌حال پرسش این است که آیا پیش از شکایت با انجمنی که بیش از یک دهه در این منطقه مشغول کار حفاظت بوده، صحبتی انجام شده است. «شش هفت ماه پیش آقای ملکی را احضار کردیم که به اداره بیاید و توضیحاتش را ارائه دهد، اما او اهمیتی نداد. بالاخره منابع طبیعی یک مجموعه حاکمیتی است و وظیفه‌اش دفاع از اراضی ملی. آنها به شکل غیرقانونی دیوارکشی انجام داده‌اند و با تعامل نتوانستیم مسئله را حل کنیم.»

هیچ‌گونه ساخت‌وسازی در اراضی ملی انجام نداده‌ام

«محمد ملکی» گفته‌های نکوگو را به‌هیچ‌وجه قبول ندارد. به گفته او مدیران منابع طبیعی شهرستان از دو پرونده جداگانه صحبت می‌کنند و آنچه درباره تصرف عدوانی از آن صحبت می‌شود، به یک محدوده ۶۰۰ متری مربوط است که پشت خانه آنها در روستاست. «این زمین جزو مستثنیات محسوب می‌شود.»

 به گفته ملکی سال‌ها قبل و پیش از هر اقدامی درباره زمین مذکور، او به اداره منابع طبیعی مراجعه و آنها اعلام کرده بودند، ازآنجاکه این محدوده جزو طرح هادی روستایی و مستثنیات است، ارتباطی به آنها ندارد. در متن نامه‌ای که تاریخ آن به ۲۶ تیر ۱۳۸۹ مربوط است و در اختیار پیام‌ما هم گذاشته شده، بلامانع‌بودن ساخت‌وساز از سوی اداره منابع طبیعی لامرد اعلام شده است. این نامه را حسین عباسی سرپرست اداره منابع طبیعی و آبخیزداری لامرد امضا کرده است.

 ملکی درعین‌حال گفته نکوگر درباره مراجعات مکرر به اداره منابع طبیعی لامجرد را قبول دارد. این رفت‌وآمدها آن‌قدر زیاد بود که در نهایت خسته شد و در برگ اظهارات متهم/خوانده به تاریخ ۲۰ آذر ۱۴۰۳ نوشت: «اینجانب محمد ملکی هیچ‌گونه ساخت‌وسازی در اراضی ملی انجام نداده‌ام و مختصات ذکر شده ارتباطی به من ندارد.»

 او همچنین دادنامه‌ای با هفت بند برای دادیار شعبه یک دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان لامرد تنظیم و در بند ششم آن ذکر کرد که «محدوده مورد شکایت اداره منابع طبیعی حدود ۶۰۰ مترمربع است. اینجانب محمد ملکی بارها اعلام کردم که این محدوده ارتباطی با بنده ندارد و ساخت‌وساز موردنظر را انجام نداده‌ام؛ حتی این موضوع در قالب اظهارات به‌صورت مکتوب نیز تحویل یگان حفاظت منابع طبیعی لامرد داده‌ام.»

 به گفته ملکی یکی دیگر از چالش‌های انجمن با اداره منابع طبیعی شهرستان لامرد به بحث نهالستان برمی‌گردد. «آبان‌ماه ۱۴۰۳ چند نفر از اهالی روستا که یکی از آن افراد شکارچی و دارای سابقه محکومیت شکار است با نامه‌ای از اداره منابع طبیعی لامرد، با مضامین خلاف واقع و بدون حکم قضایی به‌عنوان همیار محیط‌زیست، برای هرس‌کردن درختان وارد نهالستان شدند. درصورتی‌که درختان نهالستان هیچ نیازی به هرس نداشتند؛ البته در صورت نیاز هم در طول سال حداقل دو نوبت توسط اعضای انجمن به‌صورت کارشناسی انجام می‌شد.»

 اختلاف بر سر اینکه باید هرس صورت گیرد یا خیر به تنش و درگیری میان همیاران محیط‌زیست در انجمن سواد و آن افراد منجر شد. «اینکه واقعاً قصد داشتند کار هرس‌کردن را انجام دهند یا می‌خواستند درختان را قطع و سبب آسیب‌رساندن به نهالستان شوند، همچنان محل سؤال است. به نظر می‌رسد آنها با انگیزه تحریک همیاران این کار را انجام دادند و در نهایت موفق شدند.»

 نتیجه آن هرس‌کردن، احکام زندان برای برادر محمد ملکی و از همیاران محیط‌زیست شد، حکمی که چند روزی است اجرا شده، به‌علاوه چند نفر دیگر از اعضای انجمن هم در انتظار احکام دیگر هستند.

نیاز به میانجی داریم

 محمد الموتی دبیر شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع طبیعی معتقد است حل این پرونده به کدخدامنشی نیاز دارد. افرادی مانند محمد ملکی از وقت و انرژی‌شان می‌گذارند؛ در مقابل منابع طبیعی هم بایستی از عرصه‌ها حفاظت کند. «انجمن سواد توانسته یک جنگل دست کاشت ایجاد کند که به‌عنوان زیستگاه حیات‌وحش و جلوگیری از فرسایش خاک باشد. باید برای حل این مسئله کاری کرد.»