عزاداران بر ساحل تالاب میانگران، «تشمال چپی» می‌نوازند؛ ساز و دهل عزا برای پیکر مادری که در سیل ایذه مفقود شد و بعد از هشت روز هنوز پیدا نشده است. بنا بر یک سنت قدیمی بختیاری، اگر جسد غرق شده‌ای بعد از چند روز پیدا نشود، این مراسم را برایش اجرا می‌کنند. ویدئویی که صفحه اینستاگرام «صدای ایذه» منتشر کرده، جمع‌شدن عزاداران سیاه‌پوش ایذه‌ای را در کنار میانگران نشان می‌دهد. «سکینه قریش‌وندی» عصر یکشنبه هفتم دی، وقتی همراه همسرش «محمدتقی اسماعیل‌وندی» از اصفهان به خانه‌اش در ایذه بازمی‌گشت در نزدیکی روستای سراک گرفتار سیلاب شدند. جسد همسرش پیدا و روز جمعه خاک‌سپاری شد. جست‌وجو برای یافتن مادر ایذه‌ای با وجود بسیج گروه‌های امدادی و فراخوان‌های مردمی برای کمک، هنوز به نتیجه نرسیده است. آن‌طور که «گودرز ترکی‌زاده» فرماندار ایذه به پیام‌ما می‌گوید: «تیم‌های امدادی از استان، با تمام امکانات اعم از بالگرد، پهپاد، قایق و سگ‌های جست‌وجوگر بسیج شده‌اند. حتی ادارات و دهیاران و مردم کمک کردند و همه مسیر را از ابتدا در روستای سراک تا انتهای آن در تالاب میانگران جستجو کرده‌اند؛ اما هنوز نتوانسته‌اند او را پیدا کنند.» آبراهه‌های فصلی در کوه‌های زاگرس و حوزه منگشت، همیشه در زمان بارندگی طغیان می‌کند. محلی‌ها می‌گویند جاده مسدود نشده بود و پل حفاظ نداشت، برای همین خودروی سکینه و همسرش را آب برد. همان اتفاقی که همان روز برای خودروی یک زن و شوهر دیگر در محور ایذه به اصفهان افتاد و آنها را به کام مرگ کشاند. ترکی‌زاده می‌گوید: «هواشناسی هشدار نارنجی صادر کرده بود، نه هشدار قرمز؛ ماهم مثل همیشه آن را به اعضای ستاد بحران ابلاغ کردیم؛ اما باتوجه‌به سطح هشدار، جاده‌ها مسدود نشد.»

 استاندار خوزستان در جلسه شورای بحران که در ایذه تشکیل شد، از خسارت به یک هزار واحد مسکونی در ایذه طبق برآوردهای اولیه خبر داد که حدود ۴۰۰ واحد مسکونی در شهر و ۶۰۰ واحد در روستاهاست. به گفته فرماندار ایذه، «طبق برآوردهای اولیه تاکنون تلف‌شدن ۵۰۰ رأس دام نیز گزارش شده و ارزیابی خسارت‌های منازل، دام و زمین‌های کشاورزی هنوز ادامه دارد.»

 ترکی‌زاده درباره برپانکردن اردوگاه اسکان اضطراری توضیح می‌دهد: «هلال‌احمر مکانی برای اسکان اضطراری ۶۰-۵۰ خانوار آماده کرد؛ اما استقبالی نشد و مردم حاضر نشدند خانه‌هایشان را ترک کنند یا اینکه به منزل بستگانشان رفتند. البته باتوجه‌به ویژگی شهر، سیلاب بعد از دو ساعت فروکش کرد و خیابان‌ها خالی شد.»

کانال مصنوعی به‌جای آبراهه طبیعی

 بنا بر گزارش هواشناسی، بیشترین بارندگی با ۱۴۹ میلیمتر در شهر «قلعه‌تل» از توابع شهرستان باغملک بوده و ایذه با ۱۰۵ میلیمتر در رده بعدی قرار دارد. این سامانه بارشی از ششم دی‌ماه شروع شده بود.

 ویدئوهایی که از جاری‌شدن سیل در خیابان‌های ایذه منتشر شده آب‌گرفتگی وسیع شهر را نشان می‌دهد. در یکی از ویدئوها مردی که طنابی به کمرش بسته با همکاری مردم، سرنشینان خودرویی را از میان خودروهایی که در خیابان در میان سیلاب گرفتار شده‌اند، نجات می‌دهد. دره‌ای که از میان شهر می‌گذرد، از قدیم محل عبور سیلاب‌های فصلی بود؛ اما اکنون به کانالی مصنوعی تبدیل شده که ظرفیت عبور سیلاب را ندارد. «مسعود نوروزی» فعال اجتماعی ایذه به پیام ما می‌گوید: «در این باران چندین منطقه از جمله حر، استادیوم، کشتارگاه قدیم و پارک جنگل زیر گل‌ولای و لجن رفت. بارش شدید بود و آبراهه قدیمی که حالت کانال دارد، ظرفیت این حجم بارش را نداشت. دلیلش این است که شهرداری ایذه باید این آبراهه را لایروبی و زباله‌های انباشته را تخلیه می‌کرد؛ اما این کار انجام نشد، از سوی دیگر دیواره این دره را با سیمان پوشانده‌اند و دیگر امکان نفوذ آب ندارد. همین مسئله باعث شد بخش زیادی از شهر و حتی میدان اصلی شهر دچار آب‌گرفتگی شود و مردم و ماشین‌ها در سیلاب گیر بیفتند.»

 به گفته او «حضور نیروهای هلال‌احمر و امدادی در مناطقی که دچار مشکل شدند محسوس نیست، مردم خودشان دارند تلاش می‌کنند خانه‌هایشان و شهر را پاک‌سازی کنند. روز دوشنبه خودروهای آتش‌نشانی شهرداری هفتکل هم برای کمک به مردم آمدند.»

خانه‌ای زیر آب

 «قلعه‌تل» از توابع باغملک نیز صبح هفتم دی، بارانی بود. بارش‌های شدید این روز سیلاب را در آبراهه‌ها و مسیل‌های منطقه جاری کرد و خودرویی در نزدیکی «روستای آبگندو» را برد. اغلب خانه‌هایی که در این شهر دچار آب‌گرفتگی شدند در حاشیه مسیل‌ها گزارش شده‌اند. بیشترین خسارت سیل قلعه‌تل به خانه «سید جمال موسوی» در خیابان بهار جنوبی منطقه «سرقنات» بوده است. طرف‌های ساعت ۴.۵ عصر که او برای سرکشی به طبقه بالای خانه می‌رود متوجه سیل ناگهانی می‌شود که به سمت شهر سرازیر شده. «قلعه‌تل» شهری زاگرسی در میانه کوهستان است و خانه استیجاری «سید جمال» در طبقه همکف ساختمانی دوطبقه رو به کوه‌های منگشت قرار دارد. موسوی به پیام‌ما می‌گوید: «همه چیز خیلی ناگهانی در سه چهار دقیقه اتفاق افتاد. دیدم که سیلاب از چند طرف به سمت شهر می‌آید. رفتم در حیاط را باز کنم؛ اما سیل مهلت نداد و به یکباره وارد حیاط شد. با دادوفریاد، همسر و فرزندانم را صدا کردم که از خانه بیرون بیایند.»

 موسوی سابقاً فوتبالیست بوده و همسر، دختر هشت‌ساله و پسر ۶ ساله‌اش در زمان وقوع سیل در خانه بودند. او ارتفاع سیلاب را سه، چهار متر تخمین می‌زند که با شدت زیاد، دیوار ۵۰ متری خانه را از جا می‌کند: «فکر کردم الان است که خانه را هم از جا بلند کند. خدا کمک کرد که آسیب ندیدیم و توانستیم به‌موقع خارج شویم. واقعاً صحنه وحشتناکی بود، همسر و فرزندانم به‌شدت ترسیده بودند و بچه‌ها تا الان شوکه هستند. آب تا ارتفاع ۱.۵ متر کل خانه را فراگرفته بود و حالت گرداب داشت. تنها کاری که توانستم انجام دهم این بود که خانواده‌ام را از پله‌ها به طبقه بالا ببرم. دخترم داشت از دستم می‌رفت، او را با دندان نگهداشتم تا آب نبرد که باعث شد دندانم بشکند. از آنجا همسایه‌ها منتقلشان کردند و حالا در خانه پدربزرگ جایشان امن است.»

 به گفته محلی‌ها، دهانه آبراهه‌ای که از میانه شهر قلعه‌تل عبور می‌کند از ۲۰ متر به چهار متر در سال‌های گذشته کاهش‌یافته و در حریم این آبراهه که محل عبور سیل است، ساخت‌وسازهایی صورت‌گرفته که با مجوز و دارای سند هستند. تصاویری که از سیلاب قلعه‌تل منتشر شده، نشان می‌دهد که خیابان‌ها و خانه‌ها زیر انبوهی از رسوب مدفون شده‌اند. سیلاب، گل‌ولای و سنگ و هرچه سر راهش بود را با خودش آورد و همه وسایل خانه موسوی زیر گل‌ولای ماندند: «قدرت سیل آن‌قدر زیاد بود که یخچال را مثل چوب‌پنبه از آشپزخانه به داخل اتاق‌خواب هل داد و ماشین ۲۰۶ که در حیاط پارک شده بود، مثل چوب‌کبریت روی آب شناور بود و به درودیوار می‌خورد.»

 موسوی ادامه می‌دهد: «مردم شهر و همسایه‌ها سنگ تمام گذاشتند. شهرداری هم کمک زیادی کرد. باتوجه‌به اینکه در این شهر اغلب فامیل و آشنا هستند به اسکان نیازی نداشتیم و اغلب مردمی که گرفتار سیل شدند نزد بستگانشان هستند. هلال‌احمر یکی دو بار برای تهیه گزارش آمدند؛ اما در شهر نه محلی برای اسکان سیل‌زده‌ها راه‌اندازی شده و نه چیزی با عنوان کمک‌های امدادی و ارزاق به مردم دادند. در این وضعیت سخت خودمان هم چند روز است درگیر کارهای اداری و تهیه مدارک و مستندات هستیم تا پرونده تشکیل دهیم. در جلسه ستاد بحران که سه‌شنبه‌شب گذشته با حضور استاندار خوزستان و تعدادی از مسئولان تشکیل شد، استاندار وعده داد که مشکلات ما را در کمترین زمان حل کند و کمیته امداد، هلال‌احمر و شهرداری را ملزم کرد که در تأمین تسهیلات بلاعوض برای اجاره منزل، وسایل و اثاث خانه همکاری کنند.»

خسارت سیل در انتظار مصوبه

 بر اساس گزارش جمعیت هلال‌احمر استان خوزستان، ۱۰ شهرستان، شامل شوشتر، مسجدسلیمان، رامهرمز، باوی، لالی، اندیکا، هفتکل، ایذه، باغملک و آغاجاری، دچار آب‌گرفتگی، برف و کولاک شدند. تاکنون به ۷۷۵ خانوار متأثر از بارش‌های شدید و سیلاب در این شهرستان‌ها امدادرسانی شده و ۱۰۷ نفر به‌صورت اضطراری اسکان داده شده‌اند. بنا به گفته روابط‌عمومی هلال‌احمر خوزستان، اردوگاه اضطراری برای اسکان، تنها در مسجدسلیمان و تاراز برقرار بوده است.

 در روزهای گذشته، جلسه شورای هماهنگی مدیریت بحران خوزستان با حضور استاندار در قلعه‌تل باغملک، ایذه و مسجدسلیمان جلساتی برگزار شد. «سید محمدرضا موالی‌زاده» استاندار خوزستان از تشکیل کارگروه ویژه‌ای برای بررسی خسارت‌ها خبر داد و خواستار تهیه «گزارشی کامل و صادقانه از تمامی خسارات وارده ناشی از بارندگی اخیر در حوزه‌هایی مانند راه‌ها، پل‌ها، تأسیسات و فوت شهروندان» شد که در آن «باید نقاط قوت و ضعف عملکرد دستگاه‌ها نیز به طور شفاف ذکر شود».

 بعد از حادثه، مدیریت سیل با انتقادات بسیاری مواجه شد، از هشدارهای هواشناسی تا نبود مکان‌های اسکان اضطراری و توزیع کمک‌های امدادی. «علی عبداللهی» مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان اما در گفت‌وگو با پیام‌ما این انتقادات را رد می‌کند: «هشدارهای هواشناسی به‌صورت مکتوب، اطلاعیه و پیامک برای فرمانداران و اعضای ستاد بحران ارسال شده و از رسانه‌ها و صداوسیمای خوزستان نیز پخش شده است. بر اساس بررسی‌های هلال‌احمر و شهرداری، باتوجه‌به اینکه منازل تخریبی نبوده نیازی به تشکیل اردوگاه اسکان اضطراری نبود، درحالی‌که امکان و زیرساخت آن آماده بوده است. هلال‌احمر و هواشناسی بر اساس ضوابط خودشان عمل کردند و در مجموع همه در حد وسعشان تلاش کردند که خسارت‌ها به حداقل برسد. اما باید توجه داشت که یک‌سری اتفاقات و حوادث ناگزیر است. وقتی حجم بارش‌ها زیاد باشد و قسمت عمده آن در مدت کوتاهی رخ دهد، روان‌آب جاری می‌شود و این حوادث را به دنبال دارد. مثلاً در شهر ایذه در مدت کمی شاهد وقوع سیل بودیم که بعد از دو سه ساعت کاملاً تخلیه شد.»

 او می‌گوید: «خسارت‌های سیل در حال ارزیابی است و تا یک هفته دیگر نهایی می‌شود. طبق دستورالعمل‌ها بنیاد مسکن خسارت به واحدهای مسکونی و تجاری را در قالب تخریبی، تعمیری و معیشتی اعلام می‌کند. همچنین جهاد کشاورزی خسارت به مزارع و دام‌ها و اداره راه خسارت به جاده‌ها را ارزیابی می‌کنند. اداره کل بحران خوزستان مجموع خسارت‌ها را به سازمان مدیریت بحران و وزارت کشور اعلام می‌کند که باید در جلسه هیئت دولت مطرح و برای جبران خسارت مصوباتی انجام شود. در صورت تصمیم‌گیری این مصوبات، اطلاع‌رسانی خواهد شد.»

به گفته عبداللهی، «ساختمان‌هایی که برق مجاز دارند و برای آنها قبض برق صادر می‌شود، درصورتی‌که دچار آسیب سیل، زلزله یا طوفان شوند، باتوجه‌به اینکه مبلغی در قبوض برق با عنوان بیمه لحاظ شده، بعد از تأیید کارشناسی ظرف مدت کوتاهی خساراتی پرداخت می‌شود.»