از اوایل سال‌ ۱۹۵۹ مدیران صنعت نفت به ارتباط بین سوزاندن سوخت‌های فسیلی و تغییراقلیم آگاه بودند. دانشمندان این صنعت هم اندکی بعد، بر نقش سوزاندن سوخت‌های فسیلی در بروز تغییراقلیم ناشی از فعالیت‌های انسانی تأکید کردند. اما در واکنش به این یافته‌ها، شرکت‌های نفتی به‌جای پذیرش نقش خود و سعی در بهبود اوضاع، به انکار تغییراقلیم و نشر اطلاعات گمراه‌کننده پرداختند.

از انکار علم تغییراقلیم تا پخش اطلاعات نادرست

گزارش کمیته بودجه سنای ایالات متحد با نام «کمپین انکار، ارائه اطلاعات نادرست و دوگانه‌گویی شرکت‌های بزرگ نفتی در مورد تغییراقلیم» در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد شرکت‌های سوخت فسیلی از ۶۰ سال پیش می‌دانسته‌اند سوخت‌های فسیلی باعث تغییراقلیم می‌شوند. اما بااین‌حال، آنها دهه‌هاست برای انکار علم تغییراقلیم و اثرگذاری بر درک عمومی تلاش می‌کنند.

بنابه این گزارش، شرکت‌های بزرگ نفتی کارزارهایی برای فریب مردم به راه انداختند. این کارزارها طی زمان از انکار علم تغییراقلیم به فریب افکار عمومی، پخش اطلاعات نادرست و دوپهلوگویی درباره ایمنی گاز طبیعی و تعهدشان به کاهش گازهای گلخانه‌ای رسید.

علاوه‌براین، صنعت سوخت‌های فسیلی برای انتشار روایت‌های گمراه‌ و سردرگم‌کننده و لابی‌گری علیه فعالیت‌های اقلیمی به اتاق‌های بازرگانی وابسته بوده است. شرکت‌های فسیلی از اتاق‌های بازرگانی، اندیشکده‌ها و سایر سازمان‌های غیرانتفاعی برای اثرگذاری بر سیاست عمومی استفاده می‌کنند. ایمیل‌های جدید میان مدیران اجرایی شرکت‌های فسیلی و این گروه‌ها نشان می‌دهد چگونه شرکت‌ها از این اتاق‌ها و دیگر سازمان‌ها برای تبلیغ شرکت‌های نفتی بزرگ استفاده می‌کنند.

جهت‌دهی به پژوهش‌ها با تأمین مالی دانشگاه‌ها

همچنین این صنایع با همکاری دانشگاه‌ها تلاش کرده‌اند به صحبت‌ها و کارزارهای خود ظاهری علمی و معتبر بدهند. این شرکت‌ها با تأمین مالی مؤسسات دانشگاهی، به برنامه‌های پژوهشی آنها جهت می‌دهند. آنها درصدند در مطالعات نتایجی به دست آید که از استفاده بلندمدت از نفت و گاز حمایت کند. سپس آنها از این پژوهش‌ها برای پیشبرد منافع خود و تقویت نفوذشان بر سیاستگذاران بهره می‌برند.

طبق این گزارش، «شش شرکت سوخت فسیلی، از جمله بریتیش پترولیوم، شورون، اکسون و شل، بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۷۰۰ میلیون دلار صرف برنامه‌های تحقیقاتی دانشگاهی کرده‌اند.» مؤسساتی که از صنعت سوخت فسیلی بودجه دریافت کرده‌اند، تمایل به انتشار تحقیقاتی داشته‌اند که بیشتر به‌نفع گاز متان است تا انرژی‌های تجدیدپذیر.

در کانادا نیز گزارشی با نام «آموزش آلودگی؛ تأثیر سوخت‌های فسیلی بر آموزش کودکان در کانادا»، تأثیر گسترده صنعت سوخت فسیلی بر آموزش‌های اقلیمی برای دانش‌آموزان ابتدایی و متوسطه را مستند می‌کند. این گزارش نشان می‌دهد حداقل ۳۹ شرکت نفت و گاز با کمک دولت، در تأمین مواد آموزشی نقش دارند. در این مفاد درسی سعی می‌شود نقش صنعت نفت و گاز در تغییراقلیم کم‌اهمیت جلوه داده و بر راه‌حل‌ها فنی و یا فردمحور تأکید بیشتری شود.

لابی‌گری شرکت‌های نفتی برای تأثیرگذاری بر سیاستمداران و رسانه‌‌ها

 گزارش بی‌بی‌سی از تأثیرگذاری شرکت‌های انرژی و صنایع وابسته به آن می‌نویسد: «در سال ۱۹۸۹ بسیاری از این شرکت‌های وابسته به سوخت‌های فسیلی گرد هم آمدند و ائتلاف جهانی اقلیم را تشکیل دادند. این نهاد برای تأثیرگذاری بر سیاستمداران و رسانه‌های آمریکایی لابی‌گری می‌کرد. حتی در سال ۱۹۹۱ مؤسسه الکتریکی ادیسون، کارزاری با نام «شورای اطلاعات برای محیط‌زیست» راه‌اندازی کرد. هدف این شورا این بود که گرمایش جهانی را به‌عنوان نظریه‌ای دروغین جلوه دهد.

انجام کار کثیف سیاست با ماشین تبلیغاتی پیچیده

«نائومی اورسکس»، پژوهشگر تاریخ علم، به بی‌بی‌سی می‌گوید: «آنها کمپین‌های تبلیغاتی‌ای با هدف تضعیف حمایت عمومی از موضوع تغییراقلیم به راه انداخته بودند. آنها با انتخاب گزینشی داده‌ها طوری وانمود می‌کردند که اگر جهان در حال گرم‌شدن است، پس چرا کنتاکی سردتر می‌شود؟ این پرسش‌ها با هدف ایجاد سردرگمی، شک و تردید طرح می‌شد.»

«جفری سوران»، پژوهشگر تاریخ علم، درباره اثر ماشین تبلیغاتی صنعت نفت به هاروارد گزت (رسانه خبری رسمی دانشگاه هاروارد) می‌گوید: «این موضوع که لفاظی و تبلیغات آنها به‌آسانی وارد آگاهی عمومی مردم شده، بسیار ناراحت‌کننده است. این ماشین تبلیغاتی پیچیده، توانسته است نحوه تفکر عموم درباره این موضوع را تغییر دهد. معاون رئیس شرکت موبیل و پیشگام روابط‌عمومی در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی در مورد چیزی که آن را «نفوذ معنایی» می‌نامید، صحبت می‌کرد و آن را «فرایندی که به‌وسیله آن کار کثیف سیاست انجام می‌شود» می‌نامید. تحقیقات ما اکنون نشان می‌دهد آنها دهه‌هاست که به همین کار مشغول بوده‌اند.»

گام‌های غیرضروری فناورانه مشکلی را حل نمی‌کند

گزارش شل در سال ۱۹۹۸ با عنوان «تغییراقلیم: شل درباره آن چه فکر می‌کند و چه می‌کند؟» نشان می‌دهد این شرکت‌ها گاهی‌ اوقات ارتباط بین تغییراقلیم و سوزاندن سوخت‌های فسیلی را می‌پذیرند، اما به‌جای تعهد برای کاهش میزان سوخت‌های فسیلی و انتشار کربن، مدعی می‌شوند با ادامه تولید نفت‌ و گاز و با حمایت از رشد اقتصادی و نوآوری‌های فنی، با تغییراقلیم مقابله می‌کنند. اما این نوع رویکرد، رویکردی زیانبار است؛ زیرا در آن شرکت‌ها مسئولیت و نقش خود در تغییر اقلیم را نادیده می‌گیرند. همین باعث می‌شود به‌جای برخورد مستقیم با مسئله و کاهش میزان انتشار کربن، گام‌هایی غیرضروری، فناورانه و برپایه خواست بازار، برای مقابله با مشکل بردارد که در عمل چیزی را حل نمی‌کند.

کشورهای در‌حال‌توسعه آماج پخش اطلاعات دروغین

گزارش اخیر گاردین در نوامبر ۲۰۲۵ درباره تأمین مالی «شبکه اطلس» (Atlas Network)، ائتلافی از ۵۰۰ اندیشکده بازار آزاد، توسط شرکت اکسون می‌نویسد: «زمان سندهای مالی کشف‌شده به ۳۰ سال پیش بازمی‌گردد، اما این امر از اهمیت موضوع نمی‌کاهد. این پول‌ها صرف ترجمه کتاب‌های انکارکننده تغییراقلیم به زبان‌های چینی و اسپانیایی و همچنین دسترسی منکران تغییراقلیم به رسانه‌های محلی کشورهای آمریکای لاتین می‌شد. درواقع، هدف آنها این بود که کشورهای درحال‌توسعه را از اثرات منفی معاهدات جهانی تغییراقلیم آگاه کنند!»

«کارلوس میلانی»، استاد ارتباطات بین‌الملل، به گاردین می‌گوید: «چیزی که ۳۰ سال پیش اتفاق افتاده است، بسیار حائز اهمیت؛ چراکه جو زمین در مورد انتشار گازهای گلخانه‌ای حافظه تاریخی عظیمی دارد.»

دامن زدن به سردرگمی و تردید درباره تغییراقلیم موضوعی بود که «کرت دیویس»، مدیر تحقیقات ویژه مرکز یکپارچگی اقلیمی، به گاردین یادآور شد: «همین شک و تردید در لحظات حساس اولیه دیپلماسی اقلیمی، گسل‌های ژئوپلیتیکی و ترس‌های اقتصادی‌ای را تشدید کرد که حتی تا امروز ادامه دارند. این همان هدف اکسون و شبکه اطلس بود.»

شرکت‌های بزرگ نفتی دهه‌هاست درباره آثار کارهایشان دروغ گفته‌اند و همچنان برای جلوگیری از گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر تلاش می‌کنند. آنها به نهادهای اقتصادی، آموزشی و قانونگذاران نفوذ کرده‌اند و حتی روزنامه‌نگاران را تحت‌فشار قرار داده‌اند تا حقیقت را افشا نکنند. زمان آن رسیده است که شرکت‌های بزرگ نفتی به نقش خود در تداوم استفاده از سوخت‌های فسیلی که جوامع، اکوسیستم‌ها و اقلیم ما را نابود می‌کند، پاسخ دهند.