منظره خیال‌انگیزی از دشتی سرسبز که در آن اسب‌ها آزادانه می‌دوند، رودخانه‌ای آرام در میان علفزارها جاری است و کشاورزی در حال کاشت بذرهای تازه دیده می‌شود، برای بسیاری از ما تصویری از یک زندگی آرمانی و هماهنگ با طبیعت است؛ تصویری که ریشه در رؤیاهای کودکی‌مان دارد. امروز می‌دانیم که این زیبایی از دل تنوع بی‌نظیر جانوران و گیاهان و گوناگونی ژنتیکی آنها پدید آمده است. همین تنوع است که اکوسیستم‌ها را سالم، پایدار و خلاق می‌سازد. علم روز نیز برای شناخت و حفاظت از این گوناگونی، مسیرهای تازه‌ای گشوده است.

یکی از مهم‌ترین این مسیرها، دانشی است نوپدید به‌نام «سیماژنتیک» که از سال ۲۰۰۳ به‌عنوان شاخه‌ای مستقل مطرح شده است. سیماژنتیک می‌کوشد پیامدهای فعالیت‌های انسانی، تغییرات محیطی و دگرگونی سیمای سرزمین را بر تبادل ژنی و تنوع ژنتیکی گونه‌های مختلف مطالعه کند. این علم حاصل پیوند میان ژنتیک جمعیت، بوم‌شناسی سیمای سرزمین و آمار مکانی است و می‌کوشد با درک نقش الگوهای فضایی محیط، راهبردهایی کارآمد برای حفاظت از طبیعت ارائه دهد.

برای آشنایی با تازه‌ترین دستاوردهای این حوزه، کتاب «سیماژنتیک» که براساس تنها مرجع جامع این علم تدوین شده، منبعی ارزشمند به شمار می‌آید. 

این کتاب به‌ویژه یاریگر فعالان محیط‌زیست و بسیاری از دانشجویان این رشته خواهد بود، چراکه بسیاری از فعالیت‌های این دوستداران طبیعت در جهت حفظ گونه‌های حیات‌وحش است که متأسفانه اغلب آنها رو به انقراض هستند؛ البته یکی از دلایل اصلی انقراض گونه‌هایی مانند آهو، یوزپلنگ و پلنگ اقدامات و تخریب‌های انسانی است. 

کتاب در ۱۴ فصل تدوین شده است و در صفحات نخست خاطرنشان می‌کند تنوع ژنتیکی به‌عنوان یکی از سطوح اولیه تنوع‌زیستی و پیش‌نیاز بقای درازمدت گونه‌ها، جمعیت‌ها و اکوسیستم‌ها شناخته می‌شود. تنوع در سطح ژن برای برازش و بقای افراد، پویایی جمعیت‌ها و توانایی آنها برای سازش با تغییرات محیطی لازم است. حفاظت از تنوع ژنتیکی به‌تنهایی حائز اهمیت است و محققان در بسیاری از رشته‌های علمی نظیر بوم‌شناسی و تکامل، علاقه‌مند به شناخت عوامل دخیل در شکل‌گیری تنوع ژنتیکی در طبیعت هستند. 

از سوی دیگر، پیشرفت‌های فناورانه، دسترسی محققان بوم‌شناسی و حفاظت به داده‌های ژنتیکی را تسهیل و امکان بررسی تأثیرات فعالیت‌های انسانی بر تنوع ژنتیکی را فراهم کرده. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ مباحث مرتبط با تنوع ژنتیکی به‌صورت مقدماتی در کتاب‌های زیست‌‌شناسی حفاظت مورد بحث قرار گرفت‌. از بین پدیده‌های انسانی، تخریب و چندپارگی زیستگاه به‌عنوان مهمترین عوامل نابودی تنوع ژنتیکی شناخته می‌شود. تأثیرات حاصل‌ از تغییرات پدید‌آمده در محیط‌زیست در شاخه علمی بوم‌شناسی سیمای سرزمین مطالعه می‌شود. 

درحال حاضر، توانایی‌های فنی امکان جمع‌آوری داده‌های ژنتیکی در صحرا،‍ تحلیل آنها در آزمایشگاه و همچنین جمع‌آوری داده‌های سیمای سرزمین در مناطق متفاوت و از طرق مختلف (مثل سنجش‌ازدور) را فراهم می‌کند. درنتیجه، می‌توان نتایج معنی‌داری را براساس این داده‌ها به‌دست آورد. با توجه به پیچیدگی‌ها و چالش‌های فعلی سیماژنتیک، محققانی که وارد این عرصه می‌شوند، به‌خاطر تنوع رویکرد‌ها، نیازمند کمک در تجزیه‌وتحلیل داده‌ها هستند و این کتاب سعی می‌کند در شروع این راه محققان را یاری کند. 

همچنین، سعی این کتاب بر این ‌است‌ که نشان دهد سیماژنتیک فقط مجموعه‌ای ابزار نیست و درنتیجه نیازمند چیزی فراتر از تلفیق داده‌های سرزمین و ژنتیک است. هدف نهایی از سیماژنتیک این نیست که ابزار‌هایی نوین برای تحلیل‌ها فراهم کند، بلکه هدف فهم چگونگی اثر سیمای سرزمین بر شکل‌گیری تنوع ژنتیکی است. 

کتاب «سیماژنتیک؛ مفاهیم، روش‌ها و کاربردها» با ویراستاری نیکو بالکنهول، ساموئل کاشمن، اندرو استورفر و لستی وایت و با ترجمه منصوره ملکیان و رسول خسروی در ۳۲۵ صفحه از سوی انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد منتشر شده است.