وضعیت غرب سودان از روز سه‌شنبه پنجم آبان‌ماه به یک فاجعه انسانی تبدیل شده است. نیروهای واکنش سریع سودان موسوم به (RSF) پس از ۵۰۰ روز محاصره «الفاشر»، مرکز منطقه دافور، وارد شهر شدند و به کشتار غیرنظامیان، مجروحان و تجاوز به زنان دست زدند.

به‌گزارش یورونیوز، شاهدان محلی از حملات خانه‌به‌خانه نیروهای واکنش سریع، کشتار غیرنظامیان و تجاوز به زنان خبر می‌دهند. تصاویر ماهواره‌ای نیز نشان می‌دهد بخش‌هایی از الفاشر به رنگ قرمز درآمده که تحلیلگران می‌گویند «رد خون» و شاهدی بر وقوع اعدام‌ها و کشتارهای دسته‌جمعی در این شهر است.

براساس این گزارش، جنگ داخلی سودان دوباره از آوریل ۲۰۲۳، زمانی که اختلاف میان «عبدالفتاح البرهان» فرمانده ارتش و «محمد حمدان دقلو» معروف به «حمدتی»، فرمانده نیروهای واکنش سریع در شورای حاکمیتی انتقالی که هر دو ریاست مشترک آن را برعهده داشتند، بالا گرفت.

در اکتبر ۲۰۲۱ البرهان و دقلو طی کودتای دولت موقت به رهبری «عبدالله حمدوک»، نخست‌وزیر را سرنگون و رهبری شورای انتقالی را برعهده گرفتند. این درحالی‌است که حمدوک پس از سرنگونی «عمر البشیر»، دیکتاتور پیشین سودان، مأمور هدایت این کشور عربی در شمال آفریقا را به‌سوی آرامش و ثبات برعهده گرفته بود.

هشدار سازمان ملل

در پی این وقایع، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در بیانیه‌ای اعلام کرد از زمان آغاز حمله گسترده «نیروهای واکنش سریع»، روایت‌های دهشتناکی درباره اعدام‌های فوری، کشتار جمعی، تجاوز به زنان، حمله به کارکنان امدادی، غارت، ربایش و کوچ اجباری دریافت شده است.

این سازمان همچنین در بیانیه خود گفت: «افرادی که از الفاشر به شهر «طویله» فرار کرده‌ و جان سالم به در برده‌اند. ویدئوهای تکان‌دهنده‌ای از نقض‌های جدی و گسترده در اختیار کمیسیاری عالی حقوق بشر سازمان ملل قرار داده‌اند.»

براساس اعلام کمیساریای حقوق بشر سازمان ملل شمار کشته‌شدگان غیرنظامی و مجروحان پس از ورود نیروهای واکنش سریع» به شهر الفاشر و حومه آن به صدها نفر می‌رسد.

به‌گزارش ایسنا، کمیساریای عالی حقوق بشر همچنین گزارش‌های نگران‌کننده‌ای درباره کشته‌‌شدن بیماران و مجروحان در بیمارستان تخصصی زنان و زایمان «السعودی»، ساختمان‌هایی که به‌طور موقت به مراکز درمانی تبدیل شده بودند و همچنین در فرودگاه الفاشر دریافت کرده است. گزارش‌هایی نیز از تجاوز گروهی به حداقل ۲۵ زن در پی ورود نیروهای واکنش سریع به پناهگاه آوارگان در نزدیکی دانشگاه الفاشر در غرب شهر به این سازمان رسیده است.

«مونا نورالدائم حسن» مسئول کمیساریای موقت کمک‌های بشردوستانه در خلال کنفرانسی مطبوعاتی در «پورت سودان» گفت: «جان‌ها با وحشیگری گرفته می‌شود و نه هیچ راه امنی وجود دارد و نه جایی برای فرار کردن هست.»

 او همچنین نیروهای پشتیبانی سریع را به کشتار فراریان از جنگ متهم کرد و گفت: «نیروهای واکنش سریع افرادی را که تلاش دارند فرار کنند، در جلوی چشم جهانیان غارت کرده و می‌کشند.»

برخی گزارش‌های دیگر به‌نقل از مقامات دولت مرکزی سودان حاکی از آن است که دست‌کم دو هزار نفر در جریان حملات نیروهای واکنش سریع به شهر الفاشر جان خود را از دست داده‌اند. این درحالی‌است که سازمان ملل متحد تعداد قربانیان از آغاز خشونت‌ها در ایالت دارفور شمالی سودان را ۴۰ هزار نفر اعلام کرده است. همچنین، در پی این خشونت‌ها ۱۴ میلیون نفر آواره شده و بیماری‌های واگیر نیز جان هزاران نفر را گرفته است.

در همین رابطه وزرای سه کشور آلمان، اردن و بریتانیا که در نشست منامه حضور دارند، طی بیانیه‌ای با «هولناک» خواندن این کشتارها و توصیف وضعیت «آخرالزمانی» شهر الفاشر خواستار آتش‌بس فوری در سودان شدند.

همچنین، «ایوت کوپر» وزیر خارجه بریتانیا در سخنرانی خود در نشست منامه گفت: «همکاری بین‌المللی تا حدی در غزه پیشرفت داشته، اما در قبال بحران انسانی و درگیری ویرانگر سودان کاملاً ناکام بوده است. گزارش‌های رسیده از دارفور از جنایات «هولناک» حکایت دارد.»

اما و اگر دخالت امارات

هم‌زمان با حمله نیروهای واکنش سریع سودان به شهر الفاشر، مقامات دولت مرکزی سودان کشور امارات متحده عربی را به پشتیبانی مالی و نظامی از نیروهای واکنش سریع متهم کرد. به‌گفته مقام‌های سودانی، امارات از طریق مسیرهای هوایی و فرودگاه‌هایی در «چاد» تسلیحات و کمک‌های لجستیکی در اختیار نیروهای واکنش سریع قرار داده و از تجارت طلا در مناطق تحت‌کنترل این گروه سود برده است.

دولت مرکزی سودان در ماه می ۲۰۲۵ شکایتی را در دادگاه کیفری بین‌المللی علیه امارات مطرح و این کشور را به «حمایت از نسل‌کشی» متهم کرد. چند روز بعد دادگاه بین‌المللی این شکایت را به‌دلیل نبود صلاحیت قضائی رد کرد. از سوی دیگر، دولت امارات متحده عربی تمامی این اتهامات را بی‌اساس دانسته و اعلام کرده است هیچ‌گونه کمک نظامی یا مالی به نیروهای درگیر در سودان ارائه نکرده است.

از سوی دیگر، برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای واکنش سریع در جریان حملات اخیر به مرکز دارفور از سلاح‌های سنگین استفاده کرده و ادعای مقامات سودانی مبنی‌بر آن است که این سلاح‌ها از طریق امارات متحده عربی تأمین شده است.

ابولولو؛ قصاب الفاشر

اگرچه فرمانده نیروهای واکنش سریع سودان دقلو است، اما رسانه‌های عربی یک نام را مسئول جنایات جنگی در الفاشر دارفور می‌دانند و او کسی نیست جز «الفاتح عبدالله ادریس»، مشهور به «ابولولو»، فرمانده میدانی نیروهای واکنش سریع که اخیراً به درجه سرتیپی رسیده است.

به‌گزارش بخش عربی دویچه‌وله «ابولولو و نیروهایش وارد شهر الفاشر شدند و آنجا را به گوری دسته‌جمعی برای ساکنان این منطقه بدل کردند. تمامی این رخدادها تنها ظرف چند روز اتفاق افتاد.»

جنگ‌های مزمن سودان

کشور آفریقایی سودان در سال ۱۹۵۶ به استقلال رسید و از همان زمان تا امروز وارد بی‌ثباتی شده و سه جنگ داخلی را تجربه کرده است. نخستین جنگ داخلی سودان از زمان استقلال این کشور، به‌دلیل تبعیض دولت مرکزی خارطوم علیه مناطق جنوبی آغاز و با اعطای خودمختاری درنتیجه توافق آدیس‌آبابا در سال ۱۹۷۲ خاتمه پیدا کرد.

در سال ۱۹۸۳ دولت سودان خودمختاری مناطق جنوب را لغو و بار دیگر این کشور را وارد جنگ داخلی کرد که تا سال ۲۰۰۵ به طول انجامید. این مناطق سرانجام در پی یک همه‌پرسی از سودان جدا و کشور سودان جنوبی را تشکیل دادند.

جنگ اخیر نیز سومین جنگ داخلی سودان است که از سال ۲۰۲۳ به‌دلیل اختلافات داخلی در شورای حکومت انتقال آغاز شده است.

دارفور قربانی نسل‌کشی ۲۰۰۳

از سوی دیگر، این اولین‌بار نیست که منطقه دارفور در غرب سودان محل وقوع یک فاجعه جنگی است. پیش از این و در سال ۲۰۰۳ هم ارتش و شبه‌نظامیان عرب‌تبار موسوم به «جنجوید» وفادار به عمرالبشیر، دیکتاتوری که ۳۰ سال بر سودان حکمرانی می‌کرد، به‌بهانه سرکوب شورش گروه‌های محلی علیه دولت، صحنه‌ای از یک نسل‌کشی را رقم زدند.

حملات گسترده ارتش و شبه‌نظامیان جنجوید به روستاهای غیرعرب، حمله کردند و با سوزاندن مناطق مسکونی، به کشتار مردان و تجاوز به زنان این مناطق پرداختند. براساس آمار سازمان ملل متحد درنتیجه این درگیری‌ها بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار نفر کشته و بیش از دو و نیم‌میلیون نفر آواره شده‌اند. در سال ۲۰۰۸ دادگاه بین‌المللی لاهه عمرالبشیر را به نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت متهم و حکم بازداشت او را صادر کرد.

ناظران بین‌المللی بحران کنونی سودان را در همان ساختارهای قومی و نظامی دوران دارفور می‌دانند؛ زیرا بخش عمده‌ای از نیروهای شبه‌نظامی فعلی از دل همان جنجویدهای سابق برخاسته‌اند.