سه‌شنبه، ۸ مهرماه، تالار مرکز همایش‌های بین‌المللی دائرهالمعارف مملو از جمعیت است. سرتاسر سالن می‌توان نویسندگان، مترجمان و بسیاری از دوستداران کتاب و صنعت نشر کشور را دید. همه برای آنکه دهمین سالگرد درگذشت «عبدالرحیم جعفری»، امیرِکبیرِ نشر ایران، را پاس دارند، اینجا جمع شده‌اند. در این گردهمایی، «محمدرضا جعفری»، «کاظمی بجنوردی»، «لیلی گلستان»، «عبدالحسین آذرنگ»، «میلاد کیایی» و «کاوه میرعباسی» سخنرانی کردند.                                                                                                   

محمدرضا جعفری صحبت خود را با بغض شروع کرد. او دوندگی‌های بی‌امان و خستگی‌ناپذیر پدرش برای بازپس‌گیری انتشارات امیرکبیر را به یاد آورد، دوندگی‌هایی که هیچ نتیجه‌ای در بر نداشت. او در صحبت‌هایش گفت: «قبل از انقلاب نقدینگی نشر امیرکبیر از راه فروش زمین‌های شخصی تأمین می‌شد و هرگز و در هیچ مرحله‌ای ذره‌ای از دولت کمک نگرفت و به همین دلیل، مؤسسه برداشت مالی‌ نداشت. کار این مؤسسه تازه در سال ۵۶ و ۵۷ رونق گرفته بود که آن اتفاقات رخ داد.» بعدها مشخص شد این اتفاقات ضربه بزرگی به نشر ایران زد؛ چراکه با توجه به گفته‌های جعفری این انتشارات آغازگر نخستین‌های صنعت نشر بود: «باید خوراک ماشین بزرگ چاپ را تأمین می‌کردیم. افرادی را استخدام کردیم و آنها ویراستاری را در مؤسسه می‌آموختند. این ماشین می‌توانست یک کتاب را در یک دستگاه چاپ و صحافی کند. این ماشین چاپ سه میلیون دلار قیمت داشت و ما در سال ۵۷ که همه فکر فرار از کشور بودند، ما قرارداد سفارش این ماشین را بستیم و سفارش دادیم، اما وضع مؤسسه به‌هم خورد و نشد، اما پیش‌پرداخت را پس ندادند.»

نقش بی‌بدیل

سیدمحمد کاظمی بجنوردی، بنیانگذار و رئیس مرکز دائرهالمعارف اسلامی، نقش عبدالرحیم جعفری در نشر ایران را بی‌بدیل دانست. او که در سال ۱۳۸۳ برای جعفری بزرگداشت برگزار کرده بود، از حسودان و کج‌نظرانی گلایه کرد که علیه جعفری توطئه و اموال او را مصادره کردند. او گفت: «مصادره‌ای که حتی به‌زعم جامعه‌ مدرسین قم نامشروع بوده است، اما مصالحه‌نامه‌ اجباری‌ای از عبدالرحیم جعفری گرفتند که او در آن ۸۰ درصد اموالش را بخشیده بود و این امر باعث شد که موضوع مسکوت بماند.»

لیلی گلستان، مترجمی که کار حرفه‌ایش را با انتشارات امیرکبیر و در سن ۲۴سالگی شروع کرده است، از حمایت بی‌دریغ و پیوسته جعفری از خودش و دیگر نویسندگان و مترجمان می‌گوید که چگونه مانند پدری مهربان آنها را در این راه یاری داده است. او از بی‌مهری‌های پس از انقلاب می‌گوید. از زمانی که به دفتر جعفری می‌رفته است و او با بغضی در گلو نامه‌هایی را که به نهادهای مختلف برای بازپس‌گیری امیرکبیر نوشته بود، برای گلستان می‌خوانده است. او درنهایت جعفری را مردی بی‌بدیل می‌خواند که فرهنگ و هنر این کشور مدیون اوست و بعید است دیگر کسی مانند او در ایران دیده شود.

عبدالحسین آذرنگ، مدیر بخش تاریخ معاصر و عضو شورای‌عالی علمی مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ویژگی ممیزه‌ جعفری را جسارت، خطرپذیری و فراتر از زمانه بودن او می‌داند، کسی که با تیزهوشی خود می‌توانست نیاز مخاطبان را تشخیص دهد و کتاب‌هایی را منتشر کند که نیاز همه مخاطبان از همه‌ طبقات اجتماعی را پوشش دهد.

او در صحبت‌هایش آرمان‌گرایی و بلندپروازی جعفری را ناشی از درد و رنجی می‌داند که او در کودکی و نوجوانی کشیده است. او در انتهای صحبت‌هایش از کمک‌های پنهانی جعفری به نیازمندان می‌گوید؛ نیازمندانی که هرگز نفهمیدند چه کسی از آنها دستگیری کرده است. آذرنگ امیدوار است این خانواده سنت ناشری را حفظ کند و آن را نسل‌درنسل ادامه دهد.

حسرت دیدار

کاوه میرعباسی، مترجمی که اولین ترجمه‌اش را در سن ۱۴سالگی نشر امیرکبیر منتشر کرده است، از حسرت خود درباره آنکه هرگز موفق به دیدار عبدالرحیم جعفری نشده است گفت. او همچنین بیان کرد: هرگز خاطرات کودکی و نوجوانی خود و لذتی را که از خواندن کتاب‌های نشر امیرکبیر برده است، فراموش نمی‌کند. در این بزرگداشت همچنین پیام‌هایی از «محمد استعلامی»، ادیب، مولوی‌پژوه و حافظ‌شناس، و همچنین «سروش حبیبی»، مترجم، خوانده شد.

در پیام محمد استعلامی از مشغولیت‌های خود به ساخت فیلم کوتاه و همچنین مجموعه منتخب از شاهکارهای ادبیات فارسی گفت و در انتهای پیامش از عبدالرحیم جعفری به‌عنوان عاشق ایران و فرهنگ آن نام برد.

پیام سروش حبیبی، بیشتر از عبدالرحیم جعفری گفته بود. او جعفری را راکفلر ایران خواند با این تفاوت که راکفلر همت خود را با ساختن پالایشگاه‌ها، آسمان را به سیاهی کشاند، اما جعفری با شکافتن صخره‌ها، راه فرهنگ و کتاب را هموار کرد و به درخشان کردن آسمان فرهنگ همت کرد. جعفری آتشی در دل داشت که از هیچ‌چیز به همه‌چیزش رساند.

خاطره‌های گفته‌شده اشک و لبخند به چهره حاضران آورده بود و درنهایت همه افراد بر روی یک نکته متفق‌القول بودند؛ عبدالرحیم جعفری ستاره‌ای بی‌بدیل در آسمان نشر کشور بود که یاد و خاطره‌ او هرگز فراموش نمی‌شود.