نشان هتل سبز دقیقاً چیست و بر چه مبنایی شکل گرفته است؟

همان‌گونه‌که از نامش پیداست، در نگاه اول مبنا و ماهیت آن سبز و محیط‌زیستی است؛ یعنی تعاریف، چارچوب و مبانی آن برگرفته از گفتمان‌ها و رویکردهای پایدارمحور است که محیط و ماهیت هتل را چه به‌لحاظ سخت‌افزار، یعنی ساختمان و تأسیسات و تجهیزاتش، و چه نرم‌افزاری، مثل الگوی رفتاری و مدیریتی، در بر می‌گیرد.

چه مشخصه‌ای برای این نشان در نظر گرفته می‌شود و آیا این شاخص‌ها داخلی است یا براساس مدل‌های بین‌المللی شکل گرفته؟

نشان سبز در کشورهای مختلف با توجه به شرایطی که دارند، ممکن است تفاوت‌هایی داشته باشد. اما این تفاوت‌ها در کیفیت و گستردگی معیارهاست و تقریباً بخش زیادی از شاخص‌ها مشترک است. به‌عنوان مثال، در اتحادیه اروپا شاخص‌های مربوط به بهینه‌سازی مصرف انرژی، با تمرکز بر کاهش تولید کربن و «پیمان سبز» در نظر گرفته می‌شود؛ چون اهداف پیش روی اتحادیه با رویکرد کربن‌زدایی تا ۹۰ درصد در سال ۲۰۵۰ تعریف شده است یا مثلاً در ژاپن راهبردها بر نزدیکی بیشتر بین فضای مصنوعی و طبیعی است. ما با توجه به شرایطی که داریم، شاخص‌هایمان را به‌گونه‌ای در نظر گرفتیم که هم به رویه عمومی بین‌المللی نزدیک باشد و هم در محیط اکوسیستم گردشگری کشور قابل‌اجرا باشد.

چه شاخص‌هایی در این رابطه تعریف شده است؟

شاخص‌های درنظرگرفته‌شده برای هتل‌ها، خروجی چالش‌های موجود در کشور است و دامنه وسیعی از فعالیت‌هایی را در بر دارد که با هدف بهینه‌سازی مصرف منابع انجام می‌گیرد. همچنین، در کنار این اهداف، سنجش کیفیت رفتارهای اجتماعی و توجه به مسئولیت‌های این بخش را هم در نظر دارد. مباحث گسترده است. مثلاً در بحث منابع، ما در یک هتل پنج‌ستاره بیش از ۷۰۰ منبع مصرفی داریم، یعنی هر کالایی که وارد مجموعه می‌شود، قابلیت بهینه‌سازی مصرف دارد. اما در گام اول، اهداف جدی ما بر بهینه‌سازی مصرف آب و انرژی که شامل برق و گاز می‌شود، متمرکز است؛ چراکه وزن این منابع در ابعاد مختلف، متفاوت و حساسیت‌ها و ملاحظات آنها نیز مختلف است. بحث دیگر مدیریت پسماند است که در حال حاضر این مقوله هم در کشور، یک دغدغه جدی است. شاخص دیگر، مباحث اجتماعی را در بر می‌گیرد که دامنه آن مشتمل بر انواعی از رفتارهای اجتماعی است که در رابطه با محیط‌های پیرامون هتل در بعد انسانی و طبیعی تعریف می‌شود. یعنی ما در فرایند انتخاب هتل‌ها برای دریافت نشان سبز، تمرکزمان عمدتاً بر بهینه‌سازی مصرف آب و انرژی، مدیریت پسماند و کیفیت رفتارهای اجتماعی آنهاست. البته آموزش، فرهنگسازی و کیفیت الگوهای مدیریتی هم مورد توجه قرار می‌گیرد.

رویکرد گردشگری سبز و به‌شکل خاص، هتل‌های سبز، در کشور ما تا چه اندازه شکل گرفته است؟ 

این رویکرد به‌شدت در دنیا در حال فراگیر شدن است. همین نشان سبز، خروجی این نوع نگاه‌هاست که در دنیا توسط شرکت‌ها و مؤسسه‌های مختلف به بخش‌هایی که رویکردهای مدیریتی سبز دارند، اعطا می‌شود. در کشور ما سال‌های اخیر بعضی بخش‌های گردشگری یا بهتر بگویم برخی هتل‌ها در زمان بازسازی، این رویکرد را مورد توجه قرار داده‌اند که بیشتر در بخش تأسیسات و تجهیزات دیده می‌شود و تعدادی که زیاد هم نیستند، مباحث آموزش پرسنل را نیز در فرایندهای مدیریتی خود قرار داده‌اند. هرچه جلوتر آمده‌ایم، شاهد انجام برخی رفتارهای مشترک بوده‌ایم. به‌عنوان مثال، اکنون در تعدادی از هتل‌های پنج‌ستاره با طراحی یک کارت ساده، میهمان برای تعویض و شست‌وشوی ملحفه‌ها و حوله‌ها تصمیم می‌گیرد و این باعث کاهش تعداد دفعات شست‌وشو می‌شود که به‌معنی کاهش مصرف آب، مواد شیمیایی، انرژی و طول عمر البسه می‌شود. واقعیت این است که فراگیر نیست، اما با توجه به چالش‌های جهانی و نیز شرایط کشور، توجه به این مقوله اهمیت زیادی دارد.

نشان هتل سبز را با همین هدف تدوین و اجرا کردید؟ فکر می‌کنید چقدر این رخداد مؤثر باشد و در چه بخش‌هایی اثر خود را نشان می‌دهد؟

بله اصلی‌ترین هدف من، شتاب و گسترش این رویکرد با بهره‌گیری از ابزارهای تشویقی بود. طی سه سال گذشته زمینه‌های این طرح در قالب اجرای رویدادهای رقابتی شکل گرفت؛ از جمله جایزه وجدان محیط‌زیست در کسب‌وکارها که دوره سوم آن، گردشگری یکی از محورهای اصلی بود. در این رویداد بیش از ۲۵ برنده و منتخب از بدنه گردشگری و بخش‌های مختلف زنجیره داشت و شرکت‌های هواپیمایی، ریلی، هتل‌ها و دیگر تأسیسات و مراکز خدماتی گردشگری را در بر می‌گرفت. بعد از این تجربه‌ها و مطالعه نمونه‌های خارجی و فرایندهای مشابه در سازمان گردشگری ملل برای انتخاب روستاها و شهرهای گردشگری، طرح این ایده را تهیه و تدوین کردم که چارچوب کلی، اهداف، روش اجرا و دیگر الزامات آن را در بر می‌گرفت. همچنین، معیارها و متدولوژی اجرا هم تدوین شد. پس از موافقت هیئت‌مدیره جامعه هتلداران کشور و معاون گردشگری، فراخوان منتشر شد و این شروع رسمی اولین دوره نشان سبز گردشگری کشور با محوریت هتل‌ها بود. فکر می‌کنم این رویداد عامل مؤثری در شکل‌گیری جریان عمومی‌تر در جغرافیای گردشگری کشور، به‌ویژه در بخش‌هایی که سرمایه بیشتری می‌برد و نیازمند افزایش بهره‌وری است، باشد.

استقبال چگونه بود؟ به‌نظر می‌رسد خیلی موضوع فراگیری نباشد و خودتان هم اشاره داشتید؟

در ابتدا استقبال چندانی نشد. با کمک رسانه‌ها، مکاتبات اداری و رایزنی با برخی افراد مؤثر، به‌ویژه در نقاطی که قطب‌های هتلداری کشور محسوب می‌شوند، رفته‌رفته یک جریان پیگیری و ثبت‌نام شکل گرفت و درنهایت روزهای آخر مهلت ثبت‌نام، با سیلی از متقاضیان رو‌به‌رو شدیم. نتیجه اینکه ۵۵ هتل در فرایند ارزیابی قرار گرفتند و چون روش کار، خوداظهاری بود، تمامی فایل‌ها به‌صورت مجازی جمع‌آوری و در اختیار داوران قرار گرفت. برای شروع عدد خوبی بود؛ هرچند فکر می‌کنم اگر زمان بیشتری داشتیم، این عدد می‌توانست بیش‌ازاین باشد و حتی دو برابر شود. این نشانه خوبی بود از وجود حرکت‌های قابل‌تأمل در این مبحث.

۱۲ هتل‌ برگزیده شدند. این تعداد با چه سطحی از امتیاز انتخاب شدند؟ فعالیت‌هایشان در سطح مناسبی بود یا ترجیحاً به این تعداد رسیدید؟

خوشبختانه ارزیابی‌های انجام‌گرفته توسط داوران یک نکته مشترک داشت و آن اینکه درصد قابل‌قبولی از رأی و امتیاز داوران شبیه به هم بود. هرچند در برخی موارد هم اختلافاتی دیده می‌شد، اما در کل هتل‌های انتخابی، قابل‌دفاع و برخی عالی کار کرده بودند. البته فقط کیفیت و کمیت فعالیت‌ها عامل امتیازدهی نبود، بلکه کیفیت گزارش ارسالی هم بسیار مهم بود.

این رویداد ادامه خواهد داشت؟

امیدوارم. در بیانیه هیئت داوران درخواست کردیم دبیرخانه دائمی نشان سبز تشکیل شود. معاون گردشگری هم در جلسه اعطای نشان اعلام کرد دائمی خواهد شد. امیدوارم این اتفاق ادامه داشته باشد. داوران خوب و متخصصی در دوره اول حضور داشتند و نظراتشان کمک زیادی به بهبود رویه و اجرای فرایند اجرایی این نشان کرده است. این چند روز شاهد افزایش حساسیت‌ها نسبت به این رویداد هستیم و از طرف کارشناسان و اهالی رسانه هم بازخوردهای خوبی داشتیم. فکر می‌کنم اثر لازم را داشته و می‌‌توان به‌عنوان ابزاری مهم در مسیر گسترش گردشگری پایدار و بهبود شاخص‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی گردشگری، به‌ویژه هتل‌ها، به آن چشم داشت. به‌ویژه اینکه ابزارهای فروش و بازاریابی از جمله برخی وب‌سایت‌ها و سکوهای رزرو آنلاین اقامت نیز نسبت به موضوع عکس‌العمل مثبت نشان داده‌اند و قرار است برای این‌دست هتل‌ها را پوشش ویژه‌ای داشته باشند.