«هادی حیدری»، دبیر جشنواره، اولین سخنران برنامه بود که درباره ارتباط کاریکاتور با رسانه گفت کاریکاتور هنری است که خود ذاتاً رسانه است: «مخاطبان این هنر با دیدن یک اثر کاریکاتوری در پی کشف مفهومی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی یا مفاهیمی دیگر هستند.»

به‌گفته او، یازدهم خرداد ۱۴۰۴ متن فراخوان منتشر شد: «مهلت اولیه دهم تیرماه بود که به‌احتمال زیاد تا ۱۰ روز هم تمدید می‌شد، اما خیلی زود جنگی ناخواسته از سوی رژیم صهیونیستی علیه ایران عزیزمان درگرفت و فضای کار را غبارآلود ساخت. پس از جنگ، فراخوان را دوباره ارسال کردیم و مهلت ارسال آثار هفتم مرداد اعلام شد.»

تعداد آثار ارسال‌شده برای داوران جشنواره دور از انتظار بود: «۶۷ هنرمند کاریکاتوریست از سراسر ایران آثار خود را که ۱۳۵ اثر بود، به دبیرخانه اولین جشنواره کاریکاتور باج‌نیوزها ارسال کردند که در بین صاحبان آثار ۲۰ نفر زن و ۴۷ نفر مرد بودند. استان‌های تهران، البرز، شیراز و اصفهان آمار بیشترین هنرمند شرکت‌کننده را به ثبت رساندند.»

درنهایت از میان هنرمندان شرکت‌کننده ۸۸ اثر به بخش نمایشگاه راه یافتند و از بین آثار سه اثر عناوین اول تا سوم و سه اثر هم به‌عنوان آثار شایسته تقدیر شناخته شدند.

برگزاری چنین رویدادی نشان‌دهنده ضعف جامعه‌مان است

سخنران بعدی «حامد شمس»، مدیر برند، مسئولیت اجتماعی و روابط‌عمومی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس بود که این موضوع را با موضوع فرزندآوری یا اعتیاد مقایسه کرد: «اگر بخواهیم بگوییم جامعه امروز چرا میل کمتری به فرزند‌آوری دارد، دلایل بسیاری را می‌توان عنوان کرد. مثال دوم، بحث اعتیاد است که چرا اعتیاد مدام گسترش پیدا می‌کند، حتماً دلایلش عوامل پیچیده فرهنگی و سیاسی است که باید بررسی شود. به باج‌نیوز هم چنین نگاهی داشتم، متأسفانه کاهش اعتماد بین مردم و حاکمیت از یک طرف، ازبین‌رفتن مرجعیت رسانه‌ای از داخل به خارج کشور و صدها عامل دیگر در ایجاد باج‌نیوز اثرگذار بودند.» 

به‌اعتقاد او، افزایش آگاهی و سواد رسانه‌ای مدیران رسانه‌ای یکی از موضوعات است: «در نگاه جامع ائتلاف بین شرکت‌ها و نهادهای اقتصادی و رسانه‌ها می‌تواند ما را به جایی برساند تا شروع‌کننده این بحث باشیم.»

در ادامه مراسم اختتامیه، «عباس عبدی»، فعال سیاسی-اجتماعی، گفت این برنامه نشان‌دهنده ضعف جامعه‌مان است: «اطمینان ندارم کارهایی که در این رویداد کردیم در ماجرای باج‌نیوزها تأثیری داشته باشد. وضعیت این پدیده به مرحله‌ای رسیده که تأثیرپذیری‌اش از این اتفاقات خیلی بعید است.» 

اینکه چه کسی پیشنهاد باج می‌کند، چه کسی باج‌ را می‌پذیرد و چه کسی باید داوری کند، از مسائلی است که به‌گفته عبدی باید به آنها توجه کرد: «در جامعه ما خیلی بعید است از یک موضوع خبری منتشر شود و کسی بیاید و ببیند که ماجرا چه بود. مسئله این نیست که یک عده باج‌گیر هستند بلکه مسئله این است که عده زیادی باج‌بده و عده‌ای ساکت و عده‌ای بی‌تفاوت هستند.»

باج‌نیوز؛ محصول جامعه فاقد شفافیت

«محمد فاضلی»، جامعه‌شناس، به‌عنوان سخنران پایانی روی صحنه آمد و درباره عوامل مختلف ایجاد باج‌نیوزها در ایران گفت: «باج‌نیوز محصول جامعه فاقد شفافیت است. وقتی شفافیت از بین می‌رود، کسی که به اسرار دسترسی دارد، خریدار دارد. نکته دوم این است که باج‌نیوز محصول جامعه‌ای است که امر غیراخلاقی و فاسد در آن زیاد است. باج‌نیوز در جامعه ما محصول یک ویژگی دولت در ایران هم است. در ایران دولت مجموعه‌ای از انتصاب‌های بدون ضابطه دارد که جامعه هم به این تصور رسیده که از طریق روابط غیرقانونی و فشار می‌توان مدیریت این شرکت‌ها را برعهده گرفت. دولت خودش کانون انباشت شیرینی‌هایی است که می‌شود مگس‌هایی دورش جمع شود.»

مورد بعدی، فقدان ناظر در رسانه‌های مستقل بود که فاضلی به آن اشاره کرد: «یک وجه مهم باج‌نیوز حمایت سیاسی است. باج‌نیوزها اغلبشان حامی سیاسی دارند که گاهی اوقات یک مقام دولتی و… است. عنصر دیگر که ویژگی اجتماعی جامعه ایران شده، جامعه انباشته از بی‌اعتمادی است و چنین جامعه‌ای مستعد ظهور باج‌نیوز است.»

در ادامه این مراسم «فیروزه مظفری»، یکی از اعضای هیئت داوران، بیانیه هیئت داوران این جشنواره را خواند و جوایز اهدا شد.

«احسان گنجی»، «طراوت نیکی» و «علی پاک‌نهاد» به‌ترتیب نفر اول تا سوم این جشنواره شدند و جایزه شایستگان تقدیر به «مهدی صادقی»، «لاله ضیایی» و «سالار عشرت‌خواه» اهدا شد.

 «علی پاک‌نهاد» که از همدان در این جشنواره شرکت کرده بود، به «پیام ما» گفت با مقوله باج‌نیوزها از پیش از شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی آشنا بوده: «خصوصاً این موضوع در مطبوعات محلی پدیده رایجی بود که از مسئولان باج‌خواهی می‌کردند. بنابراین، عمق این مسئله را درک کرده بودم و راه هموارتری داشتم برای اینکه به این سوژه برسم.»

«طراوت نیکی»، هم این موضوع را تأیید کرد و به «پیام ما» گفت تا به حال به این موضوع پرداخته نشده بود: «فکر می‌کنم همه‌مان با این موضوع آشنایی داریم و در همه‌جای دنیا باج‌نیوزها رسانه‌هایی هستند که به‌جای اینکه به واقعیت بپردازند، به حاشیه‌ها می‌پردازند و اتفاقاً خیلی مورد توجه قرار می‌گیرند؛ چراکه مردم هم دوست دارند محتواهای حاشیه‌سازهای را دست‌به‌دست کنند تا خود حقیقت را.»

در پایان از کتاب جشنواره کاریکاتور باج‌نیوزها رونمایی و نمایشگاه نیز در گالری استاد ممیز افتتاح شد. برگزاری نخستین جشنواره کاریکاتور «باج‌نیوزها» تلاشی بود برای بازنمایی یک بحران رسانه‌ای که نشانه‌ای است از عیوب عمیق‌تر در ساختار سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کشور.