در هر جنگ و بحرانی، گردشگری، صنایع‌دستی و بازارها جزو اولین مواردی است که از کار می‌افتند. اما در همین زمان است که ارزش میراث‌فرهنگی خود را نشان می‌دهد. آنچه حتی در دل جنگ هم باید حفظ شود، میراثی است که شناسنامه و هویت ماست و فراتر از هر چیز دیگر، به همه بشریت تعلق دارد. ما تجربه حفاظت از این میراث را در جنگ ایران و عراق داشتیم. همان روزهای آغاز جنگ، تعدادی از کارشناسان دغدغه‌مند آثار موزه‌های شوش و آبادان را، زیر موشک‌باران، بسته‌بندی و به تهران منتقل کردند. وقتی مسجد جامع اصفهان بمباران شد، این یونسکو بود که پای کار آمد و آن را بازسازی کرد. این یعنی میراث‌فرهنگی، فقط یک مسئولیت داخلی نیست؛ یک مسئولیت جهانی است.

در روزهایی که صحبت از تهدید و جنگ دوباره در گوشه‌وکنار مطرح می‌شود، خبر تعطیلی موزه‌ها تصمیم درستی است. اما آیا این کافی است؟ نه. ما هنوز مخازن امن به‌معنای واقعی نداریم. اشیایی مثل نقش‌برجسته‌های موزه ایران باستان را نمی‌شود جابه‌جا و به مخزن منتقل کرد. باید در جهت حفاظت این آثار روی آنها کیسه شن قرار داد، آنها را با مواد بازدارنده پوشاند تا از لرزش و آسیب محفوظ بمانند. در مورد حفاظت از آثار ما باید سال‌ها پیش در این زمینه سرمایه‌گذاری و ویترین‌هایی ضدزلزله و مقاوم در برابر حرکت طراحی می‌کردیم، اما نکردیم. حالا در این شرایط بحرانی بسیاری از مجموعه‌داران نمی‌دانند آثارشان را کجا ببرند و چگونه حفاظت کنند. این آثار بخشی از میراث‌فرهنگی ما هستند، گرچه در اختیار مردم‌اند. سازمان میراث‌فرهنگی می‌تواند بخشی از فضای انبارهای خود را به‌صورت امانی در اختیار این مجموعه‌ها قرار دهد. بانک‌ها می‌توانند صندوق‌های امن خود را بدون هزینه در اختیار مجموعه‌دارانی که مجموعه‌های نفیس در اختیار قرار دارند، بگذارند. این یک مسئولیت مدنی است.

در شرایط بحرانی موجود یک مسئله حیاتی‌ دیگر که سال‌ها از ان غفلت شده است، تهیه رِدلیست ملی از آثار در معرض خطر است. رِدلیست نباید بعد از فاجعه تهیه شود. باید در زمان صلح، آماده باشد تا اگر خدای نکرده بحرانی پیش آمد، راه را بر غارتگران ببندد؛ همان کاری که برای عراق و افغانستان و کامبوج انجام شد. ما سال‌هاست این را می‌خواهیم، اما هنوز اتفاق نیفتاده است.

درباره حفاظت از آثار تاریخی در شرایط جنگی موجود کمیته ملی ایکوم نامه‌ای برای یونسکو و شورای بین‌المللی موزه‌ها ارسال کرده‌ است. ما در این نامه به این نهادهای بین‌المللی تذکر دادیم که بیش از ۸۰۰ موزه و همه میراث جهانی ایران، از گلستان تا چغازنبیل، باید به‌عنوان نقاط امن فرهنگی شناخته شوند. طبق قوانین یونسکو، این آثار نباید تحت هیچ شرایطی هدف حمله نظامی یا تخریب عمدی قرار بگیرند. کاخ گلستان در تهران میراث جهانی است و باید منطقه امن شمرده شود و تمام سایت‌های تاریخی مهمی که در کشور داریم از جمله چغازنبیل، نقش‌جهان، مسجد‌جامع و غیره همه باید مورد اطمینان و امنیت باشند و ما این پشتیبانی را از مراجع بین‌المللی می‌طلبیم. این آثار فقط متعلق به ایران نیستند. به بشریت تعلق دارند. بعد از ماجرای بامیان در افغانستان، تخریب میراث‌فرهنگی، در ردیف جنایات علیه بشریت طبقه‌بندی شد. هیچ کشوری، هیچ گروهی، هیچ قدرتی، حق ندارد به آنها تعرض کند. این موضوعی است که نه‌فقط کشور متجاوز بلکه همگان باید این را مد نظر قرار دهند.