۳۱ اردیبهشت روز بومگردی‌هاست که اتفاق خوبی برای گردشگری کشور است، شما نقش مهمی در این رابطه داشته‌اید، ممکن است از چگونگی شکل گرفتن این ایده و انجامش بگویید؟
این یک اتفاق خوشایند برای کشور است. این مناسبت از دل گردشگری کشورمان و مختص خودمان است و نشان‌ از ظرفیت‌های موجود در اکوسیستم گردشگری کشورمان دارد. شاهد ارائه محصولی بومی در گردشگری هستیم که ماهیتاً صاحب اصالت است. برای روشن‌تر شدن موضوع اجازه دهید کمی عقب‌تر برویم. گردشگری در کشور ما به‌لحاظ ساختاری و آنچه امروز به این عنوان شکل گرفته، تاریخی تقریباً ۹۰ساله دارد، یعنی از ۱۳۱۴ که اداره‌ای تحت عنوان «امور جهانگردی» در وزارت کشور وقت تشکیل شد. طی این ۹۰ سال با فرازوفرودهای زیادی رو‌به‌رو بوده است؛ ابتدا مسافرخانه‌ها، هتل‌ها و رفته‌رفته دفاتر خدمات مسافرتی، پلاژها و پیست‌های اسکی به جمع تأسیسات و مراکز گردشگری پیوستند. امروز ما در کشورمان ده‌ها نوع از خدمات گردشگری داریم که هرکدام جدا از نحوه مواجه قانونی و فرهنگی، براساس نمونه‌های بین‌المللی شکل گرفته‌اند و از یکسری استانداردهای وارداتی پیروی می‌کنند. در این میان نزدیک به دو دهه است که با نوع خاصی از فضاهای گردشگری مواجه هستیم که از دل اقامتگاه‌های متناسب با محیط طبیعی یا به‌اصطلاح اکولوژها برخاستند، اما به‌واسطه تنوعی از شاخصه‌های بومی در کنار محیط‌های طبیعی پیرامون، نمایه‌ای از فرهنگ و رفتار و در کل ارائه‌دهنده نوع زیست یک جامعه با مختصات فرهنگی، اجتماعی و معیشتی خاص خود هستند. این فضاها که امروزه به‌عنوان خانه‌های بومگردی یا اقامتگاه‌های بومگردی از آنها یاد می‌کنند، حاصل تغییرات اجتماعی و تغییر در الگوهای رفتاری جامعه است که با نگاه عمیق و دوراندیشانه برخی علاقه‌مندان در دهه‌های گذشته، صاحب یک هویت مجزا شده‌اند. آشنایی من با این فضاها برمی‌گردد به حدود ۲۰ سال پیش و در روستای «دستکند میمند کرمان»، طی این مدت به‌واسطه کارم و نیز علاقه‌مندی شخصی به موضوع، نگاه ویژه‌ای به جریانات و اتفاقات این بخش داشتم. این توجه تا امروز ادامه داشته و یکی از دلایل مهم شکل‌گیری ایده روز بومگردی در تقویم کشور، همین درگیری ذهنی و بیرونی من با اقامتگاه‌های بومگردی و داستان‌هایش بوده است. محیطی که عامل مهمی در شکل‌گیری بخش قابل‌توجهی از روابط اجتماعی و نیز عملکرد حرفه‌ای من تا به امروز بوده است.

این ایده چطور مطرح شد؟ سابقه طرح موضوع و پیش‌زمینه آن چه بود؟
واقعیتش این است که پیش‌زمینه‌ای نداشت. پیش‌از‌این، مناسبت‌های گردشگری در کشور ما به دو روز محدود می‌شدند. یکی، روز «جهانگردی» که هر سال در ابتدای مهرماه مصادف با ۲۷ سپتامبر است که سابقه‌ای چنددهه‌ای دارد. دیگری، روز «راهنمایان گردشگری» که چندسالی است هم‌زمان با روز جهانی راهنمایان در ۲۱ فوریه و اول اسفند گرامی داشته می‌شود. هر دوی این مناسبت‌ها بخش مهمی از رفتارهای جمعی و مناسبتی گردشگری کشور را شامل می‌شوند و هرساله برنامه‌های مختلفی در سراسر کشور به این مناسبت‌ها برگزار می‌شود. در سال‌های اخیر به‌ویژه بعد از کرونا، شاهد نگاه جدی‌تری به بومگردی‌ها در کشور هستیم. سابقه فعالیت این خانه‌ها به اواخر دهه ۷۰ برمی‌گردد، اما ساختارمند شدن آنها در دهه ۸۰ و با تلاش جمعی از فعالین این بخش که تعداد زیادی هم نبودند، انجام گرفت. «مهندس کیارش اقتصادی» ایده خانه‌های بومی ایران را که بعدتر با نظر صاحبان این کسب‌وکار تازه «خانه‌های بومگردی» نامیده شد، در اواسط دهه ۸۰ مطرح کرد. در دهه ۹۰ با تلاش کارشناسان معاونت گردشگری و کمیته ملی طبیعت‌گردی و با مشارکت فعالان این حوزه که تعدادشان رفته‌رفته زیاد شده بود، آیین‌نامه نحوه ایجاد اقامتگاه‌های بومگردی تصویب و ابلاغ شد. از آن تاریخ به‌بعد شاهد یک جهش بزرگ و گسترده در شکل‌گیری اقامتگاه‌های بومگردی در کشور بودیم تا جایی که براساس آمارها، اکنون نزدیک به چهار هزار اقامتگاه که بیش از ۸۰ درصد آنها در محیط‌های روستایی هستند، پروانه بهره‌برداری دارند. اگرچه نقدهای جدی به کمیت و کیفیت این اقامتگاه‌ها وارد است، اما در مجموع به‌دلیل ماهیت و نقشی که در گسترش گردشگری در کشورمان داشته‌اند و نوع خاصی از کسب‌وکارهای کوچک را شکل داده‌اند، بخش مهم و قابل‌دفاعی در گردشگری کشور هستند. همین فعالیت‌ها باعث شد در سال‌های اخیر، شاهد حضور جدی‌تر آنها در رویدادها و مناسبت‌ها باشیم. وقتی احساس کردم امکان طرح این ایده وجود دارد، در یکی از جلسات کارگروه نامگذاری تقویم کشور، موضوع را با اعضا در میان گذاشتم و همان ابتدا متوجه شدم اگر جدی پیگیری شود، امکان ثبتش وجود دارد.

این جلسه چه سالی بود؟
۱۴۰۲ حدوداً همین روزهای سال بود. برنامه‌های مختلفی توسط معاونت گردشگری و دفتر توسعه گردشگری داخلی برگزار می‌شد و بومگردی‌ها هم نقش مهمی در بسیاری از آنها داشتند.
پیشتر مگر این شرایط وجود نداشت؟ با توجه به اینکه در نمایشگاه‌های گردشگری مخصوصاً نمایشگاه تهران، حضور بومگردی‌ها را دیدیم.
بله وجود داشته است و از دهه ۹۰ تا به امروز رفته‌رفته بومگردی‌ها حضور جدی‌تری در رویدادها داشته‌اند. اما یکی-دو سال اخیر، کمی این حضور گسترده‌تر و متنوع‌تر بود. شاید تجربه‌های پیشین من، به‌خصوص زمانی که به‌عنوان معاون فرهنگی شهرداری کرمان، مسئولیت کمیته نامگذاری معابر شهری را داشتم، در شکل‌گیری این ایده مؤثر بود و در ارزیابی زمانی، موقعیت را مناسب دیدم.

واکنش‌ها به طرح این ایده چگونه بود؟
زمانی که این ایده را مطرح کردم، قرار بود یک برنامه مشترک بین وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و وزارت ارشاد با حضور سفرای خارجی مقیم ایران برگزار شود. می‌دانستم برای پیشبرد کار، نیازمند فضاسازی هستیم و این برنامه می‌توانست شرایط را برای خلق این مناسبت فراهم کند. در این برنامه، جمعی از بومگردی‌ها حضور داشتند.
بعد از اتمام آن برنامه و در جلسه بعدی کارگروه نامگذاری که با حضور دکتر امامی، دبیر شورای فرهنگ عمومی، برگزار شد، بحث حضور بومگردی‌ها را در برنامه مذکور پیش کشیدم و گفت‌وگوهای خوبی شکل گرفت، اعضا هم نسبت به موضوع واکنش مثبتی داشتند. در همین فضا، موضوع اختصاص یک روز از سال را به بومگردی مطرح کردم و احساس کردم اگر جدی و در چارچوب فرایند انجام گیرد، شانس تصویب دارد.
موضوع را با آقای عبیری، رئیس جامعه بومگردی کشور، در میان گذاشتم و پس از طراحی سناریو، متن درخواست و محورهای کلیدی را با هم‌فکری تنظیم کردیم و به دفتر معاونت گردشگری ارسال شد. با نظر مثبت و موافق معاون وقت گردشگری، دکتر شالبافیان، درخواست این روز به دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی داده شد و یک درخواست مستقیم هم از طرف جامعه بومگردی‌ها ارسال شد. با پیگیری‌های مداوم، مرحله‌به‌مرحله از این ایده دفاع شد تا نهایت به صحن شورای فرهنگ عمومی رسید. البته که همواره برای تصویب و درج این مناسبت‌ها در تقویم رسمی کشور، ملاحظاتی وجود دارد. مثل ایجاد توقع در سایر بخش‌ها و افزایش درخواست‌ها و حتی گاهی فشارهایی که بر متولیان وارد می‌آید. مثلاً درخواست برای درج روز «دماوند» همچنان موفق به اخذ رأی نشده یا روز «پرنده‌نگری» که از طرف فعالان این حوزه پیگیری جدی می‌شود، زمان زیادی برده و هنوز به تصویب نهایی نرسیده است و بسیاری موارد دیگر. به‌هرحال، خوشبختانه با پیگیری جدی جامعه بومگردی و از آن مهمتر تلاش‌های مؤثر معاون گردشگری، نهایت امر در شورای فرهنگ عمومی تصویب شد و می‌توان گفت اولین مناسبت اختصاصی گردشگری کشور، فارغ از مناسبت‌های جهانی گردشگری است و جای خوشحالی دارد که از دل یک جریان بومی بر آمده است. امیدوارم ادای دین مناسبی باشد به تلاش‌های فراوانی که در ۲۰ سال گذشته پیرامون این جریان ارزشمند گردشگری کشورمان توسط افراد و گروه‌های مختلف انجام پذیرفته است.

این مناسبت می‌تواند چه تأثیری بر گردشگری کشور به‌ویژه در حوزه بومگردی داشته باشد؟
قاعدتاً یک فرصت و یک زمینه خواهد بود برای انسجام بیشتر و بهره‌برداری برای تثبیت و توسعه این بخش و بخش‌های مرتبط. می‌توانست مثل سال‌هایی که گذشته چنین مناسبتی نباشد و حتی امکان داشت در روزهای آخر با‌توجه‌به شرایط از دستورکار خارج شود، به‌ویژه اینکه ما به‌دنبال ۳۱ اردیبهشت بودیم، زمانی که تقریباً در کل کشور شرایط برای سفر و حضور در بومگردی‌ها فراهم است. باوجوداین، امروز ما این مناسبت را داریم و شاهدیم که به همین بهانه تعداد زیادی از فعالان و مدیران بومگردی از سراسر کشور در کرمان جمع می‌شوند و برنامه‌های مفصلی طرح‌ریزی شده است. روز بومگردی برآمده از تلاش‌های فراوان در طول سال‌های متمادی است. چه توسط حامیان و دغدغه‌مندان این حوزه و چه زنان و مردانی که این اقامتگاه‌ها به‌واسطه زیست‌بوم‌شان شکل گرفته است.
این فرصت می‌تواند رفته‌رفته و سال‌به‌سال با جلب نظر و مشارکت بخش‌های مؤثر، حمایت‌های جدی‌تری را برای گردشگری کشور به‌ویژه در بخش بومگردی به‌همراه داشته باشد. باید برای برندسازی و تقویت این مناسبت برنامه‌ریزی کرد. پیش‌بینی می‌کنم در آینده به میزبانی استان‌های مختلف، شاهد شکل‌گیری جریان‌های تازه و خلاقانه‌ای به همین مناسبت باشیم. تحقق این هدف مرا بسیار خرسند می‌کند؛ زیرا همواره خودم را با تحقق ایده‌هایم می‌سنجم.