اظهارات سرپرست فدراسیون اتومبیلرانی از نظر شما چه پیامی به جامعه عکاسان و خبرنگاران می‌دهد؟ آیا این نوع پاسخگویی نشانه فرار از مسئولیت است؟
تنها پیامی که اظهارات سرپرست فدراسیون دارد، فرار از مسئولیت است؛ هیچ پیام دیگری ندارد. آنها مسابقه اتومبیلرانی را در اتوبانی با گاردریل و بدون هیچ محافظی برگزار کرده‌اند، نه در یک پیست مناسب مسابقات اتومبیلرانی. در این روزها به تمام نکات ایمنی که در این مسابقه رعایت نشده، اشاره شده است؛ نبود نیوجرسی مهارشده، گاردریل استاندارد و… . به‌طور کلی، آنها هیچ‌یک از نکات ایمنی را رعایت نکرده‌اند. درصورتی‌که این نوع مسابقات در سراسر جهان برگزار می‌شود، طرفداران زیادی دارد و استانداردهای مشخصی درباره آنها وجود دارد.

انجمن عکاسان چه نقشی می‌تواند در آموزش عکاسان برای حضور ایمن در محیط‌های پرخطر ایفا کند؟ آیا برنامه‌ای برای همکاری با فدراسیون‌ها یا وزارت ورزش در این زمینه دارید؟
در همه‌جای دنیا، شرکت‌هایی وجود دارند که برای عکاسان خبرگزاری‌های وایر، آژانس‌های خبری معتبر و شماری از روزنامه‌های بین‌المللی، دوره‌های آموزش ایمنی (safety training) برگزار می‌کنند که شامل کمک‌های اولیه، رعایت ایمنی و مهارت‌های محافظت از خود در بحران‌هایی مثل جنگ، سیل و زلزله است. در ایران هم عکاسان بین‌المللی مثل AFP و AP این دوره‌ها را دیده‌اند؛ مرکز بین‌المللی آموزش ایمنی برای روزنامه‌نگاران و حرفه‌ای‌های رسانه (ICSJ)، یا مؤسسه Training RISC که به خبرنگاران آزاد در مناطق جنگی، آموزش رایگان می‌دهد و بنیاد بین‌المللی رسانه‌ای زنان (IWMF) که در زمینه آموزش کمک‌های اولیه، دفاع شخصی و آگاهی محیطی فعالیت می‌کنند. درواقع، همه‌چیز با جزئیات به خبرنگاران و عکاسان آموزش داده می‌شود. اما ما اصلاً چنین مؤسساتی در کشور نداریم که بخواهند به عکاسان چنین آموزش‌هایی بدهند و بتوان برای آموزش‌دیدن به آنها رجوع کرد. نه روزنامه‌ها این کار را می‌کنند، نه آژانس‌های خبری و نه اصلاً سازمانی وجود دارد که این امکانات را بدهد. اگر ما هم در ایران چنین سازمان‌هایی داشتیم، انجمن می‌توانست به آنها مراجعه و درخواست کند که برای عکاسان دوره بگذارید. ما این نیاز پایه‌ای را در اختیار نداریم. حتی برای هلال‌احمر همچنین وظیفه‌ای تعریف نشده و اگر بخواهد در این زمینه کمک کند، داوطلبانه است.

پیشنهاد انجمن عکاسان برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی به فدراسیون یا وزارت ورزش چیست؟
مسئولیت رعایت استانداردهای ایمنی با فدراسیون و وزارت ورزش است. مثلاً در پیست اتومبیلرانی که محیطی پرخطر محسوب می‌شود، این مجموعه‌ها موظف‌اند استانداردهای برگزاری مسابقات را رعایت کنند. انجمن نمی‌تواند به آنها پیشنهاد یا راه‌حلی بدهد. چون این کار جزو وظایف آنهاست و کارشناسانی دارند که باید این موارد را کنترل کنند.
اما وزارت ورزش فقط کارت حضور در مکان‌های ورزشی را می‌دهد. مثلاً وقتی عکاسی به مسابقات دوومیدانی داخل سالن می‌رود، سقف سالن فرو بریزد و عکاس جراحت جدی ببیند یا جانش را از دست بدهد، مسئولیت با برگزارکننده است. کارشناس یا مدیر تشریفات در این زمینه وجود دارد که بخشی از وظیفه‌اش تأمین نیازهای عکاس است. درحالی‌که در بسیاری از کشورهای جهان، زمانی که عکاسان وارد سالن مسابقه می‌شوند، یک برگه راهنمای عکاسی (Guide Paper) دریافت می‌کنند. این برگه شامل اطلاعاتی مانند محل مناسب برای ایستادن، تنظیمات نور سالن (کلوین) و برنامه دقیق رویداد است. اما این موارد اصلاً در ایران اتفاق نمی‌افتد. حتی در ریاست‌جمهوری هم چنین چیزی نداریم. در چنین شرایطی، بدون وجود هیچ اصول مشخصی، هر عکاسی تلاش می‌کند جایگاهی را برای عکاسی کردن پیدا کند. فقط محیطی است که می‌گویند می‌توانید اینجا باشید. به‌طور نمونه، در رژه ارتش، عکاسان همیشه با سختی بسیار خودشان را به یک بلندی می‌رسانند که هیچ ایمنی ندارد تا بتوانند عکس خوبی بگیرند. برای برگزارکننده اصلاً مهم نیست که آن عکاس کجا ایستاده؛ حتی اگر سقوط کند، کسی جوابگو نیست. درصورتی‌که همه اینها از وظایف برگزارکننده و تشریفات است و اوست که می‌داند تکلیفش با این برنامه و سالن چیست. برگزارکننده باید به عکاس جایگاه بدهد، آن‌هم نه هر جایگاهی. جایگاهی که بشود درست عکاسی کرد و در معرض خطر هم نبود.

واکنش جامعه عکاسان به این حادثه، از جمله زمین گذاشتن دوربین‌ها در مراسم خداحافظی، چه پیامی برای مسئولین و جامعه داشت؟ آیا برنامه‌ای برای ادامه این حرکت نمادین در جهت فشار برای تغییر وجود دارد؟
واقعیت این است که انجمن قدرت اجرایی ندارد. ما یک انجمن صنفی هستیم؛ نهایتاً می‌توانیم اعتراض کنیم و بیانیه صادر کنیم. ولی حل این مشکلات بنیادی اصلاً وظیفه ما نیست. درواقع، تنها کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم، مطالبه رسیدگی به این فاجعه و شناسایی مقصران آن از سوی قوه قضائیه است؛ همان‌طورکه در بیانیه هم گفتیم. این تنها کاری است که از دست ما برمی‌آید. زمین‌گذاشتن دوربین‌ها، ادای احترامی به حمیدرضا درجاتی بود. با این کار، عکاسان خواستند توجه مسئولان به این موضوع جلب شود. اما درنهایت، پیگیری این مسائل و موشکافی دقیق آنها، برعهده مراجع قضائی و وزارت ورزش است.
درجاتی برای شما و جامعه عکاسان چه کسی بود؟ می‌توانید لحظه یا خاطره‌ای از او تعریف کنید که نشان دهد چرا کارش آنقدر برای همه ما خاص و ماندگار بود؟
حمیدرضا برای عکاسان هم همکار بود، هم دوست. او همیشه برای صنف عکاسان مطبوعاتی ارزش و احترام قائل بود، در تمام نشست‌ها و جلسات مجمع شرکت می‌کرد. کار صنفی برایش مهم بود و همیشه دوست داشت صنف فعال باشد. در دوره قبلی «نشان عکس سال»، عکس یادگاری ما را او با دوربین ۳۶۰ گرفت. بسیار فعال بود. تصویر او همیشه در ذهن عکاسان هست، با موهای فرفری‌اش که وقتی سوار موتور می‌شد، در هوا موج می‌زد. همیشه زود خودش را می‌رساند. خیلی پرانرژی و باروحیه بود. صنف او را خیلی دوست دارد؛ چون بسیار احترام می‌گذاشت و به‌عنوان یک عضو، فعال بود و به بچه‌های صنف کمک می‌کرد. این روحیه‌ای است که همه عکاسان ندارند.