وعده واردات خودروها و تاکسی‌های برقی از روزهای انتخابات شروع شد. وقتی که علیرضا زاکانی سودای کاخ ریاست جمهوری را داشت و برای جلب آرای مردم با یکی از تاکسی‌های برقی مشکی و فیروزه‌ای رنگ وارد جام جم شد. پس از مدتی، شهرداری تهران فراخوان داد تا راننده‌های تاکسی‌های اسقاطی برای دریافت خودروهای برقی ثبت نام کنند. اما مسیر ثبت‌نام و گرفتن تاکسی‌های برقی چندان هموار نبود و منجر به نارضایتی گروهی شد که برای گرفتن این خودروها ثبت‌نام کرده بودند.

درنتیجه تاکسی‌داران چندین بار دست به تجمع زدند که آخرین بار مهرماه بود و حجم گله و شکایت‌شان انتها نداشت؛ از به قیمت نخریدن خودروهای اسقاطی تا عدم دریافت وام با قیمت اعلامی برای خرید خودروی برقی و سایر مشکلاتی که پس از دریافت خودروهای برقی‌شان با آن‌ها مواجه شده بودند.

تنها چند روز پس از اعتراض راننده‌های تاکسی، شهرداری تهران از افزایش تعداد شارژرهای اتومبیل‌های برقی خبر داد. خبرگزاری ایسنا در خبری از سوی شادی مالکی مدیرعامل سازمان مدیریت و نظارت بر سازمان تاکسیرانی شهر تهران ضمن تأکید بر توجه ویژه به ایستگاه‌های تاکسی برقی، نوشت: «باتوجه‌به ورود تاکسی‌های برقی به ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهر تهران و لزوم ایجاد زیرساخت‌های لازم جهت شارژ این خودروها، ایجاد و توسعه ایستگاه‌های شارژ به‌سرعت در حال انجام است و باتوجه‌به اهمیت موضوع و تأکید شهردار تهران و معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، کمیته‌ای جهت پیگیری موضوعات مربوط به توسعه ایستگاه‌های شارژ ایجاد شده و با جدیت در حال انجام است. با پیگیری‌های انجام شده در طول چند هفته اخیر تعداد ایستگاه‌های شارژ در سطح شهر تهران به ۱۲ ایستگاه افزایش یافته است به‌نحوی‌که در برخی از این ایستگاه‌ها بیش از یک دستگاه شارژ سریع DC با توان ۶۰KW نصب شده است.»

مدیرعامل سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسی شهر تهران در این خبر تأکید کرده بود: «بر اساس برآوردهای انجام شده هر دیستپنسر دستگاه شارژ سریع در روز قابلیت شارژ ۱۲ خودرو را دارا است. قرار است از چند ایستگاه شارژ خودروی برقی بهره‌برداری می‌شود. تعدادی ایستگاه شارژ نیز توسط بخش خصوصی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است که تاکسیرانان می‌توانند از این ایستگاه‌های شارژ استفاده کنند. با تدابیر اتخاذ شده مقرر شد تا مدیریت ایستگاه‌های شارژ از طریق اپلیکیشن مربوطه صورت‌گرفته و امکان رزرو ایستگاه شارژ فراهم شود. همچنین سازمان تاکسیرانی پیشنهاد داده که تعدادی از ایستگاه‌های شارژ به‌صورت اختصاصی برای تاکسی‌ها در نظر گرفته شوند.»

مالکی همچنین در دی‌ماه ۱۴۰۳ توضیحاتی را مبنی بر ترخیص خودروهای برقی داد که قابل‌توجه است: «نزدیک به ۱۰۰۰ دستگاه تاکسی برقی تاکنون وارد کشور شده که تقریباً ۵۰۰ دستگاه را در تهران داریم. مابقی این تاکسی‌ها هم در مرحله ترخیص از گمرک هستند مجوز تخصیص پلاک تاکسی هم برای این خودروها گرفته شده و به‌محض اینکه توافقنامه‌ای بین شهرداری تهران و دولت با محوریت سازمان برنامه‌وبودجه نهایی شود، مدل مالی پیش‌بینی‌شده برای واگذاری این تاکسی‌ها به اطلاع عموم تاکسیرانان خواهد رسید.»

مصائب مختلف راننده‌ها با تاکسی‌های برقی
همان‌طور که گفته شد مشکلات تاکسی‌داران زیاد است. آن‌ها حتی برای فروش تاکسی‌های ازکارافتاده خود نیز با مشکل مواجه‌اند. یکی از آن‌ها در این باره می‌گوید: «در قدم اول که برای فروش ماشین‌های اسقاطی مراجعه کردیم، قیمت اعلامی خرید ۱۳۲ میلیون بود؛ اما آن‌قدر از سپر، لاستیک و… ماشین اسقاطی ایراد می‌گیرند تا بتوانند ۱۰ تا ۱۵ میلیون زیر قیمت ماشین را بخرند اصلاً چرا ماشینی که قرار است پرس شود، بر سر اجزایش چانه می‌زنند؟!»

یکی دیگر درباره تعداد جایگاه‌های شارژ خودرو می‌گوید: «به ما اعلام شده که شارژ خودرو که به ۳۰ درصد رسید باید به شارژر متصل شود. اگر در مسیر ایستگاه‌های شارژ نباشد و ماشین خاموش شود، دچار عذابی الیم می‌شویم. حالا اگر شانس با ما یار باشد که نزدیک به ایستگاه‌های شارژ هم باشیم زمانی که برای شارژ کردن خودروها صرف می‌کنیم، زمان زیادی است.»بخش دیگر اعتراض این گروه به کیفیت سیم‌های شارژ است، چون ضخامت و اندازه سیم اصلی شارژرها با آن چه که راننده‌ها تحویل گرفتند متفاوت است و سیم‌ها داغ و ذوب می‌شود.

عمده ماشین‌های برقی مدت زیادی در گمرک مانده است؛ بنابراین وقتی به خریدار تحویل داده می‌شود باتری این خودروها از همان ابتدا دچار مشکل است یا به‌درستی روشن نمی‌شود، یکی از تاکسی‌داران درباره این مشکل می‌گوید: «اگر چند روز این ماشین‌ها روشن نشود باتری‌شان می‌خوابد و چرخ‌ها قفل می‌شود، حتی به‌راحتی هم نمی‌توان این خودروها را جابه‌جا کرد.»

کشورهایی که بیشترین خودروی برقی را دارند
استفاده از خودروهای برقی و وسایل حمل نقل عمومی برقی، تغییر بسیار خوبی در مسیر روی‌آوردن به حمل‌ونقل پایدار است که در کشورهای پیشرفته روبه‌افزایش است؛ یعنی هم مردم از این طرح‌ها استقبال و استفاده می‌کنند و هم دولت‌ها برای گسترش این سبک، بودجه‌های قابل‌توجهی اختصاص می‌دهند و تلاش می‌کنند تا زیرساخت‌های بیشتری برای استفاده از آنها فراهم کنند. نروژ، هلند، آلمان، آمریکا و چین از کشورهای پیش‌گام استفاده از خودروهای برقی برای رسیدن به حمل‌ونقل پایدار هستند. برای مثال آلمان یکی از کشورهایی است که به صنعت خودروسازی خود معروف است، تلاش می‌کند تا حمل‌ونقل برقی در این کشور را افزایش دهد. خودروسازان سنتی آلمان مانند فولکس‌واگن، BMW و مرسدس‌بنز به سمت برقی‌سازی حرکت می‌کنند و در این زمینه سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی نیز انجام داده‌اند. علاوه بر این، تلاش برای رقابت با خودروسازان دیگر نیز باعث شده تا این خودروسازان اشتیاق بیشتری برای مشارکت در فناوری و تولید خودرو های برقی داشته باشند.

این کشورها با برنامه‌ریزی‌های ویژه توانستند بخش زیادی از حمل‌ونقل عمومی خود را که از بنزین استفاده می‌کردند با انرژی‌های تجدیدپذیر و پاک جایگزین کنند.
یکی از دیگر از مصائب اتومبیل‌های برقی در ایران هم نبود جایگاه شارژ خودرو برقی است اگرچه این روزها در برخی از پاساژهای تهران ایستگاه‌های شارژ تعبیه شده است؛ اما خانه‌ها هنوز با این سیستم تطبیق داده نشدند. این در حالی است که در کشورهای همسایه مانند ترکیه در ساختمان‌ها مسکونی و تجاری این سیستم نصب می‌شود و مورد استقبال هم قرار می‌گیرد. چون وزارت محیط‌زیست و شهرسازی ترکیه آیین‌نامه جدیدی تدوین کرده که نصب جایگاه شارژ خودروهای برقی در آپارتمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی نوساز را الزامی می‌کند. بر اساس این آیین‌نامه، ساختمان‌هایی با حداقل ۲۰ پارکینگ باید حداقل یک جایگاه شارژ هم داشته باشند و ۵ درصد از کل پارکینگ‌ها باید برای خودروهای برقی طراحی شوند. فروش خودروهای برقی در ترکیه طی ۹ ماه در قیاس با مدت مشابه، رشدی ۸۶۲.۸ درصدی تجربه کرده و به ۳۹ هزار و ۵۱ دستگاه رسیده است. هم‌زمان با افزایش تقاضا برای این خودروها، زیرساخت‌های شارژ نیز به‌سرعت در حال گسترش هستند؛ باتوجه‌به مزایای متعدد و حمایت‌های دولتی احتمالاً ترکیه هم در آینده نزدیک به یکی از مدعیان استفاده از حمل‌ونقل پایدار بپیوندد. اما متأسفانه در تهران تعداد این تاکسی‌ها هنوز به ۱۰۰۰ عدد هم نرسیده است؛ بنابراین برای دولتمردان و شهرداری دغدغه و مسئولیت خاصی ایجاد نمی‌کند تا زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی برقی را گسترش دهند.

شعار یا واقعیت؟
اگرچه مصائب ما فقط نبود زیرساخت استفاده از خودروهای برقی نیست، بلکه این روزها علاوه بر تابستان‌ها، زمستان‌های بدون برق را هم تجربه می‌کنیم و حتی اگر دستگاه‌های شارژ در ساختمان‌های مسکونی تعبیه شده بود هم برق مشاعات و نوسانات آمپر می‌تواند منجر به اعتراض اهالی یک ساختمان شود وقتی استفاده از خودروهای برقی فراگیر نیست. پس ما به‌سرعت نمی‌توانیم به حمل‌ونقل پایدار که می‌تواند از الفبای توسعه باشد، برسیم.

در این زمینه، امیرحسن کاکایی، عضو هیئت‌علمی دانشکده خودرو دانشگاه علم و صنعت در گفتگو با جماران توضیحاتی در خصوص استفاده از خودروهای برقی داده است: ما همواره در پاییز با مشکل مازوت سوزی در نیروگاه‌ها و ایجاد آلودگی در شهرهایمان مواجه هستیم، اگر مصرف برق افزایش یابد، روشن است که مازوت‌سوزی‌مان باید بیشتر شود. اگر تئوریک صحبت شود، گفته می‌شود آلایندگی خودروی برقی صفر است، اما وقتی مسئله را به‌صورت کلی می‌بینیم باید پرسید که چه کسی گفته آلایندگی‌اش بهتر است و مصرف سوخت کشور را پایین می‌آورد.

سمیه رفیعی رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس هم درباره گسترش جایگاه شارژ ماشین‌های برقی می‌گوید: «در موردبحث خودروهای برقی و سازوکاری که درباره آن در حال انجام است، نیازمند کمک هستیم. از این نظر که ما سیاست یکسان را با هم جلو ببریم، زیرا تمام تمرکزها روی برقی‌کردن خودروها بوده است، بعد ما کسری برق را نمی‌بینیم و اینکه بعدازاین همه‌سال با این حجم از هزینه‌هایی که در بحث تولید داخلی در خودرو انجام داده‌ایم، باز هم داریم مکانیسم‌هایی را طراحی می‌کنیم که بعد از ۴۵ سال با همه تصادفات و نارضایتی‌هایی که داشته‌ایم، خودمان را وابسته به واردات می‌کنیم.»

رفیعی بحث برقی‌کردن خودروها را جالب و البته سیاست پنهان می‌خواند و با اشاره به اینکه ایستگاه‌های شارژ و تأمین برق هم مطرح است، می‌گوید: شما تهران را در نظر بگیرید، تهران همین‌طور به شکل معمول از جهت شرایط اکولوژیکی و سرزمینی در حال فروپاشی است و اصلاً امکان بارگذاری‌های بیشتر ندارد، بعد ایستگاه‌های شارژ را چطور می‌خواهیم تعبیه کنیم؟ من با اصل موضوع برقی‌سازی مشکلی ندارم، با اینکه این موضوع یک شعار شود و باز چهار سال یا هشت سال مجلس، دولت و بخش خصوصی سر کار یک شعار برقی‌سازی برود، مسئله دارم.

علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران نیز می‌گوید: «دلالان و مافیای صنعت خودرو در پیگیری منافع نامشروع خود، در تلاش‌اند تا مانع از اجرای طرح برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی توسط دولت سیزدهم و مدیریت شهری شوند.»

اما باید دید طرح استفاده و واردات خودروهای برقی در سایه نبود زیرساخت‌های مناسب، عدم اقبال عمومی و دخالت مافیا قرار گرفته است یا موارد دیگر را هم باید به این مسئله اضافه کرد یا خیر؛ چون برخی از کارشناسان با اینکه از این طرح دفاع می‌کنند؛ اما آن را برای شهر بزرگی مانند تهران لوکس می‌دانند که صرفه اقتصادی هم ندارد. ما ناچار هستیم که برای رسیدن به هوای پاک از تجربه‌های کشورهای مختلف استفاده کنیم و آن تجربه‌های با شرایط کشور خودمان تطبیق دهیم و به کار بگیریم.

این نمودار به بررسی تعداد ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۲۴ می‌پردازد. هدف این نمودار، نمایش زیرساخت‌های موجود برای حمایت از استفاده از خودروهای برقی در این منطقه است. بر اساس داده‌های ارائه شده، کشور امارات متحده عربی با ۲۶۱ ایستگاه شارژ، پیشتاز در این زمینه به شمار می‌آید. این در حالی است که نیاز به بهبود این زیرساخت‌ها در سایر کشورهای منطقه احساس می‌شود.