نسل شما عموماً علاقه‌مند به ورود رشته‌های پزشکی و موارد مرتبط با آن بود، چه شد سراغ محیط‌زیست رفتید؟ و چند سال است در این حوزه فعالیت می‌کنید؟

از کودکی علاقه شدیدی به دنیای جانوران داشتم و شیفته شناخت رفتار و تعامل آنها با طبیعت بودم و این علاقه هیچ‌وقت کم‌رنگ نشد. وقتی وارد رشته زیست‌شناسی شدم، فهمیدم که می‌خواهم زندگی‌ام را صرف شناختن، محافظت و کمک به گونه‌های جانوری کنم. رشته‌ تحصیلی من زیست‌شناسی جانوری است، نه محیط‌زیست، اما علاقه به شناخت و حفاظت از حیات‌وحش و اکوسیستم‌ها مرا به‌سمت این حوزه سوق داد.

بیش از پنج سال است که در حوزه پژوهش‌های جانوری و حفاظت از تنوع‌زیستی فعالیت می‌کنم. از کارهای میدانی مانند مطالعه روی مورچه‌ها و پرندگان تا پروژه‌هایی روی گونه‌های بزرگتر مثل پژوهش روی گوشت‌خواران در مناطق حفاظت‌شده، مسیری که برای من صرفاً شغل یا علاقه نبوده؛ بلکه هدفی است که به آن پایبندم.

از بین گونه‌های مختلف چرا مورچه‌ها؟ آیا در ایران در این حوزه کار زیادی انجام شده؟

مورچه‌ها به‌عنوان یکی از متنوع‌ترین و جالب‌ترین گروه‌های جانوری همیشه برای من جذاب بودند. آنها سیستم‌های پیچیده‌ای دارند که می‌توانند به درک بهتر ما از رفتارهای اجتماعی و تعاملات اکولوژیک کمک کند. نقش آنها در اکوسیستم بسیار متنوع است: از کنترل جمعیت حشرات دیگر گرفته تا بهبود خاک و کمک به پراکندگی دانه‌های گیاهان. در دوران کارشناسی ارشد، با راهنمایی استادم جناب آقای دکتر شاهرخ پاشایی‌راد، پژوهش روی مورچه‌ها را انتخاب کردم و این موضوع به من کمک کرد تا درک عمیق‌تری از روابط در اکوسیستم پیدا کنم و از این دیدگاه در پروژه‌های دیگر هم استفاده کنم.

در ایران پژوهش‌های زیادی روی گونه‌های بزرگتر انجام شده است، اما گروه‌های کوچکتر کمتر مورد توجه بوده‌اند و داده‌های کمی در مورد آنها وجود دارد. پایاننامه من روی تنوع‌زیستی مورچه‌ها متمرکز بود و یکی از اهداف من این است که این خلأ علمی را پر کنم و به شناخت دقیق‌تر این موجودات کمک کنم.

چند گونه مورچه در ایران داریم و این احتمال هست که به‌اندازه شناخته‌هایمان درباره مورچه‌ها، گونه‌های ناشناخته داشته باشیم؟

آیا در منطقه‌ای مورچه‌ها به گونه مهاجم تبدیل شده‌اند؟ و اگر بله چطور؟

بله، یکی از مثال‌ها مورچه‌های آرژانتینی (Linepithema humile) هستند که در برخی مناطق شهری ایران مشاهده شده‌اند. این مورچه‌ها به‌دلیل رفتارهای تهاجمی و رقابت شدید، می‌توانند اکوسیستم‌های محلی را به‌هم بریزند و با تحت فشار قرار دادن گونه‌های بومی، تنوع‌زیستی را کاهش دهند. دلایل اصلی ورود و گسترش این گونه‌ها معمولاً فعالیت‌های انسانی است، مثل واردات کالاها یا جابه‌جایی خاک. جلوگیری از ورود گونه‌های مهاجم نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، آموزش جوامع محلی و قوانین سختگیرانه در مرزها دارد. این موضوع یکی از چالش‌های مهم در مدیریت تنوع‌زیستی است.

پرتو را با پروژه گلوگاه هم می‌شناسند، چطور از مورچه‌ سراغ پرندگان رفتید و عضو انجمنی هستید که در حوزه گوشت‌خواران فعالیت می‌کند؟

کار در پروژه گلوگاه یکی از بزرگترین تجربیات زندگی من بود. علاقه‌ام به حیات‌وحش همیشه گسترده بوده و هیچ‌وقت به یک گروه خاص از جانوران محدود نشده و همیشه مشتاقم که درباره گونه‌های مختلف بیشتر بدانم. از مورچه‌ها که موجودات کوچک اما پیچیده‌ای هستند تا پرندگان شکاری که مهاجرت‌های شگفت‌انگیزی دارند، هرکدام من را به‌شکلی مجذوب کرده‌اند. سه سال در این پروژه به‌صورت داوطلبانه فعالیت داشتم و تجربه‌هایی کسب کردم که نگاه من به حفاظت از حیات‌وحش را عمیق‌تر کرد.

این تنوع فعالیت به من اجازه داده که دانش و مهارت‌های خود را گسترش دهم و با دیدی جامع‌تر به اکوسیستم‌ها نگاه کنم و بتوانم راه‌حل‌های جامع‌تری ارائه دهم.

این تنوع حوزه‌ها به کارتان آسیب نزده و باعث پراکندگی نشده؟

طبیعت یک شبکه پیچیده و به‌هم‌پیوسته است. وقتی از مورچه‌ها به پرندگان یا تمام جانوران نگاه می‌کنم، می‌توانم ارتباطات بین گونه‌ها و تأثیرات متقابل آنها را بهتر درک کنم. این تنوع فعالیت، به من کمک کرده تا دید وسیع‌تری به اکوسیستم‌ها و تنوع‌زیستی داشته باشم. کار روی گروه‌های مختلف جانوری نه‌تنها مهارت‌هایم را گسترش داده، بلکه به من توانایی ترکیب اطلاعات از حوزه‌های مختلف را داده است. این دید چندوجهی، برای مدیریت بهتر اکوسیستم‌ها و طراحی پروژه‌های مؤثر و خلاقانه‌تر، بسیار مهم است. این تنوع درواقع یکی از دلایل حضور من در پروژه‌های مختلف بوده است.

باتوجه‌به حضور پررنگ‌تان در فعالیت‌های میدانی و انواع و اقسام پروژه‌ها مشکلی برایتان ایجاد شده که به جنسیت شما مربوط باشد؟ و برای رفع آن چه کرده‌اید؟

چالش‌های جنسیتی همیشه وجود داشته‌اند، به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست و پروژه‌های میدانی. به‌عنوان یک زن، ورود به مناطق حفاظت‌شده یا حتی پذیرش در تیم‌های پژوهشی، برای زنان اغلب دشوارتر است. در محیط کار هم گاهی برابری به‌درستی رعایت نمی‌شود و زنان مجبورند برای اثبات توانایی‌هایشان، بسیار بیشتر از مردان تلاش کنند و تعداد کمتری از زنان فرصت حضور در این حوزه‌ها را پیدا می‌کنند.

بااین‌حال، من با نشان دادن تعهد، پشتکار و نتایج مثبت کارم، توانسته‌ام بسیاری از این نگاه‌ها را تغییر دهم و جایگاهم را تثبیت کنم. همچنین، همیشه سعی کرده‌ام با تیم‌هایی کار کنم که ارزش کار علمی و طبیعت‌دوستی را درک می‌کنند. این تجربه‌ها به من قدرت بیشتری داده‌اند و حالا می‌خواهم الهام‌بخش دیگر زنانی باشم که می‌خواهند وارد این حوزه شوند.

شما در حوزه آموزش هم وارد شده‌اید و تورهای مورچه‌نگری برگزار کرده‌اید. این برنامه‌ها چطور شروع شد؟

در حال حاضر، طی همکاری با آکادمی کودک چمروش، فعالیت‌هایی را برای طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی کودک‌محور طراحی و اجرا می‌کنیم. هدف من این است که علاقه به طبیعت را از کودکی در آنها نهادینه کنم؛ چون معتقدم کودکان امروز، تصمیم‌گیرندگان آینده برای حفاظت از تنوع‌زیستی خواهند بود.

در حال حاضر روی چند پروژه‌ پژوهشی متنوع کار می‌کنم که هر کدام به شناخت بهتر گونه‌ها و زیستگاه‌ها کمک می‌کنند. هدف من این است که از طریق پروژه‌های متنوع و برنامه‌های آموزشی، تأثیر بیشتری در این مسیر بگذارم. یکی از اهداف اصلی من این است که بتوانم زیبایی‌ها، پیچیدگی‌ها و چالش‌های حیات‌وحش را به تصویر بکشم و با کمک رسانه، آگاهی عمومی را افزایش دهم. مستندسازی حیات‌وحش را به‌عنوان راهی مؤثر برای ترکیب علم و هنر می‌بینم و اعتقاد دارم می‌توانند قدرت شگفت‌انگیزی در ایجاد ارتباط میان انسان‌ها و طبیعت داشته باشند. امیدوارم بتوانم با روایت داستان‌های تأثیرگذار از جانوران، تأثیر بیشتری در حفاظت از تنوع‌زیستی بگذارم.