باریس مجنونیان، استاد بازنشسته دانشگاه و متخصص منابع طبیعی، در این نشست گفت: «سرانه جنگل ما یک‌سوم و درصد پوشش ما زیر ۱۰ درصد است. جنگل‌های هیرکانی مانند یک نوار باریک در جنوب کاسپین قرار دارد. این جنگل‌ها به‌مرور زمان تخریب شده‌اند و حجم آنها شدیداً کاهش یافته است. همچنین، پوشش گیاهی این جنگل‌ها نیز تغییرات وسیعی داشته است. جنگل‌های بالادست از طریق توسعه انسانی تحت فشار قرار دارند و درواقع، توسعه انسانی و دامداری، باعث تخریب این جنگل‌ها شده است.»

او ادامه داد: «این جنگل‌ها حدود ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال قدمت دارند و ناراحت‌کننده است که نتوانستیم این منابع و نعمت بزرگ را حفظ کنیم و به نسل بعد انتقال دهیم. علی‌رغم تخریب‌هایی که نسبت با جنگل‌های هیرکانی صورت گرفته است، اما این جنگل‌ها هنوز هم طبیعی هستند و گونه‌های گیاهی آنها هنوز از بین نرفته و عناصر اصلی آنها موجود است.»

حراست از پیوستگی

مجنونیان در ادامه با اشاره به خطراتی که توسعه انسانی برای جنگل‌ها در پی دارد، تصریح کرد: «زمانی فاجعه پیش خواهد آمد که در اثر توسعه انسانی، پیوستگی این جنگل‌ها از بین برود و به‌صورت جزیره‌ای درآیند، اما خوشبختانه این جنگل‌ها هنوز پیوستگی خود را حفظ کرده‌اند. جاده‌سازی باید اتفاق بیفتد، اما مهندسین باید تمهیدات لازم را درباره حفظ این جنگل‌ها بیندیشند. باید کمترین جابه‌جایی خاک در جاده‌سازی اتفاق بیفتد تا بافت طبیعی جنگل‌های هیرکانی آسیب نبیند. با احیای جنگل‌ها می‌توانیم به پاک شدن هوا نیز کمک کنیم؛ زیرا درختان دی‌اکسید کربن را جذب می‌کنند.»

آسیب‌های قابل احیا

به‌گفته سفیدی، ما باید به طبیعت احترام بگذاریم؛ زیرا ما انسان‌ها به‌اندازه درختان مفید نیستیم. جنگل‌های هیرکانی بسیار منحصربه‌‌فرد هستند؛ چون از یک طرف به البرز متصل‌اند و از طرف دیگر به کاسپین: «در این جنگل‌ها، یک نظم و شگفتی خاصی وجود دارد و این جمله که وقتی می‌خواهند بی‌نظمی را نشان دهند، از عبارت قانون جنگل استفاده می‌کنند، جمله درستی نیست. خوشبختانه اقلیم هیرکانی این توان را دارد که با اندک‌تلاشی می‌توان جاهایی از این جنگل را که آسیب دیده است، احیا کرد. با از دست دادن این جنگل‌ها اقلیم شمال کشور را از دست می‌دهیم و اگر روند نابودی هیرکانی با این سرعت به پیش رود، روزی می‌رسد که امکان زندگی در منطقه شمال وجود نخواهد داشت. بخشی از این جنگل‌ها به‌عنوان میراث طبیعی ثبت شده‌اند و این نشان‌دهنده اهمیت این جنگل‌ها است. ما آن‌طورکه باید قدر جنگل‌هایمان را ندانستیم. ما به تغییراقلیم توجه نمی‌کنیم و این نگران‌کننده است. باید به درختان هیرکانی توجه کنیم و زمینه نابودی این درختان را فراهم نکنیم.»

موزه طبیعی تاریخ کشور

او گفت: «اما متأسفانه جمعیت این پستانداران به‌دلیل موضوعاتی نظیر شکار و … از بین رفته است. درواقع ما قدر این تنوع جانوری را نمی‌دانیم. جنگل‌های هیرکانی زیستگاه‌ بسیاری از گونه‌های پرندگان و پرندگان مهاجر است و گنجشک‌سانان بخش اصلی پرندگان هیرکانی را تشکیل می‌دهند. اما به این موضوع توجهی نمی‌کنیم؛ زیرا ایرانیان سالانه بیش از چند میلیون پرنده را می‌کشند.»

دردمندان جنگل

 در ادامه حسین آقایی، فعال محیط‌زیست، به ایراد سخن پرداخت و گفت: «هیرکانی بخشنده‌ترین چیزی است که بنده در زندگی خود دیده‌ام. هیرکانی بعد از عصر یخبندان که همه جنگل‌ها نابود شدند، تکثیر شد. زمانی که در مقابل درختان ۷۰۰ساله هیرکانی قرار می‌گیریم، احساس می‌کنیم هیچ‌چیزی نیستیم. اما باید بدانیم که حال جنگل‌های هیرکانی خوب نیست. با نام طرح نوین جنگل‌‌داری، مافیای چوب تصمیم دارند، پولی به جیب بزنند و یک تپه سوخته را برای ما به یادگار بگذارند. خط هیرکانی از بالا و پایین در حال کم‌ شدن است. هیرکانی به‌سمت جزیره‌ای شدن پیش می‌رود و این شروع مشکلات است.»

او ادامه داد: «ما دردمندان جنگل به‌اندازه خودمان تلاش می‌کنیم تا این میراث حفظ شود. ما یک گروه حافظان هیرکانی تشکیل داده‌ایم و تمام تلاش خود را جهت حفاظت از این میراث بزرگ به‌کار می‌بندیم. برای حفظ هیرکانی نیاز است، خط جنگل و پوشش گیاهی را حفظ کنیم.»

چرا هیرکانی؟

 سال ۱۳۹۸ کارشناسان IUCN در چهل‌وسومین اجلاس یونسکو، جنگل‌های هیرکانی را به‌عنوان دومین میراث طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رساندند. این جنگل‌ها نوار سبزی به طول ۸۵۰ کیلومتر و مساحت یک میلیون و ۸۵۰ هزار هکتار هستند که سواحل جنوبی دریای خزر را پوشانده‌اند. منطقه‌ای جنگلی در کرانه جنوبی دریای خزر و شمال رشته‌کوه‌های البرز که غنا و تنوع‌زیستی، گونه‌های بومی، نادر و منحصربه‌فرد گیاهی و جانوری و زیبایی حیرت‌انگیز طبیعی‌اش چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. این جنگل‌ها باقیمانده جنگل‌های پهن‌برگ خزان‌کننده از ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش هستند و مرز درختی در آنها از ۲۵۰۰ متر الی ۲۸۰۰ متر از سطح دریا امتداد دارد.

فسیل زنده

عصر یخبندان و از بین رفتن جنگل‌های اروپا و آمریکا به‌دلیل سرمای بسیار زیاد، این جنگل‌ها به‌دلیل وجود اقلیم معتدل ناشی از وجود دریای خزر و رشته‌کوه‌های البرز به حیات خود ادامه دادند و پس از اتمام دوره یخبندان گونه‌های گیاهی از این جنگل‌ها به اروپا و شمال آمریکا گسترش یافت؛ به همین دلیل از این جنگل‌ها به‌عنوان مادر جنگل‌های جوان اروپا و شمال آمریکا یاد می‌شود. از گونه‌های درختی منحصربه‌فرد هیرکانی می‌توان به گونه انجیلی اشاره کرد که با رنگ‌های منحصربه‌فرد طبیعی خود در پاییز جلوه‌ای خاص به این جنگل‌های بی‌نظیر می‌بخشد که تنها منطقه پراکنش طبیعی آن سواحل جنوبی دریای خزر است. این جنگل‌ها در گذشته‌ای نه‌چندان دور قلمرو پستانداران بزرگی چون ببر مازندران بوده است که به‌دلیل شکار بیش‌ازحد و از بین رفتن زیستگاه منقرض شد.

پهنه هیرکانی امروزه پستانداران مهمی جنگل‌های هیرکانی را پناهگاه خود قرار داده‌اند که از آن جمله می‌توان به پلنگ، کل و بز، و گربه وحشی اشاره کرد که از جمله پستانداران در معرض خطر لیست IUCN هستند، گفت: گونه پلنگ موجود در جنگل‌های هیرکانی بزرگترین زیرگونه از این جنس بوده و ایران بزرگترین جمعیت این گونه در جهان را دارا است و پارک جنگلی گلستان و منطقه البرز مرکزی یکی از بهترین زیستگاه‌های این گونه محسوب می‌شود. این جنگل‌ها بیش از سه هزار گونه از گیاهان آوندی، حدود ۱۸۰ گونه پرنده، ۳۱ گونه خزنده و حدود ۴۰ درصد از دوزیستان ایران را در بر می‌گیرد که باتوجه‌به مساحت اندک آن نسبت به سطح کشور، تنوع‌زیستی بی‌نظیری را شامل می‌شود.