بارش کم‌سابقه عصر چهارشنبه (دوم مهر) در گرگان، خیابان‌های شهر را برای ساعاتی زیر آب برد، اما در همان زمان، جنگل‌های هیرکانی و پارک جنگلی النگدره باران را در آغوش کشیدند. هم‌زمان که شهر از این بارشِ بیش‌ از حد انتظار غافلگیر شده و گرفتار آبگرفتگی گسترده در معابر بود، در جنگل قطرات سنگین را آرام کردند و آب را به سفره‌های زیرزمینی سپردند. این تضاد، بار دیگر اهمیت بی‌بدیل جنگل‌ها در حفاظت از زندگی شهری را آشکار کرد.

«طفلک بچه‌ها که کنارت نیستند.» این جمله را «مهری بوجار» در بیش از ۱۰ سال فعالیت حفاظتی بسیار شنیده است. اوایل ناراحت می‌شد و سکوت می‌کرد، «حالا ترجیح می‌دهم سکوت نکنم و توضیح دهم که هیچ‌وقت تلاش نکردم بین «مادر بودن» و «فعال اجتماعی بودن» یکی را فدای دیگری کنم.» این پرنده‌نگر و حفاظتگر را در همان بدو ورودش به محیط‌زیست در همایش جنگل ابر در اوایل دهه ۹۰ دیدم،‌‌ او خیلی زود وارد حوزه کودکان و آموزش محیط‌زیست در مدارس شد و پس‌از‌آن سراغ تسهیلگری رفت. ساکنان روستاهای قلعه‌بالا، رضاآباد و احمد‌آباد که در حاشیه پارک ملی توران قرار گرفته‌اند، او را به‌خوبی می‌شناسند؛ همچنان‌که در کلاته‌خیج و مزج که در اطراف پناهگاه حیات‌وحش قرار دارند نیز نامی آشناست. او در این سال‌ها به حوزه پرنده‌نگری هم وارد شد و توانست مشاهده بیش از ۳۰۰ پرنده را در فهرست خود قرار دهد. علاوه‌بر اینها، او راهنمای گردشگری است و با جمعی از زنان قله‌های مختلفی را هم صعود کرده. در این سال‌ها برای آشنایی بیشتر «دنیا» و «رضا» دو فرزندش بارها آنها را به سفر برده‌اند؛ چه روستاهای حاشیه زیستگاه‌های حیات‌وحش و چه برنامه‌های پرنده‌نگری! در این گفت‌وگو از او پرسیدم چطور وارد این حوزه شد، تاکنون چه فعالیت‌هایی انجام داده و فعالیت مادران در حوزه محیط‌زیست و حیات‌وحش چقدر به رسمیت شناخته شده است.

«نیایش مظفری» از جمله حفاظتگران نسل جدید ایران که کار میدانی خود را با شمارش پرندگان شکاری مهاجر آغاز کرده است، می‌گوید: «مهاجرت آخرین مسیری‌ست که دلم می‌خواهد بروم. تصور جمع‌ کردن چمدانی که در آن نتوانم خانواده‌ام، جنگل‌های هیرکانی، خلیج‌فارس، دریای‌ کاسپین و کودکانی را که هنوز مدرسه‌ای برایشان ساخته نشده، جا دهم، برایم بسیار سخت است.» او که ۲۲ سال دارد، آکادمی حیات‌وحش «چمروش» را برای آموزش محیط‌زیست به کودکان راه‌اندازی کرده است، تأکید می‌کند: «اگر روزی احساس کنم که در این خاک بستری برای فعالیت‌های حفاظتی‌ام وجود ندارد،‌ می‌روم». مخاطب این گفته مسئولان سازمان حفاظت محیط‌زیست و سایر نهادها هستند‌؛ کسانی که می‌توانند نسل جدید را در ایران نگه دارند یا باعث شوند چمدانشان را ببندند و جایی را برای زندگی انتخاب کنند که امکان فعالیت داشته باشند. در این گفت‌وگو با نیایش مظفری که در شیراز به دنیا آمده و در ساری بزرگ شده، علاوه‌بر اهمیت شمارش پرندگان شکاری مهاجر و نقش آنها در اکوسیستم به موانع پیش پای زنان حفاظتگر محیط‌زیست و همچنین اهمیت آموزش به کودکان و نوجوانان پرداخته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

جاده‌سازی در منطقه بندپی بابل به رسم دائم بدل شده. یک‌بار برای لوله‌کشی گاز، بار دیگر برای معدن و دسترسی راحت‌تر و حالا به بهانه رانش زمین در روستای سماکوش‌محله. این در حالی است آنجا یک جاده وجود دارد و «داریوش عبادی»، دبیر شبکه تشکل‌های محیط زیست و منابع طبیعی مازندران به «پیام ما» می‌گوید «به بهانه رانش می‌خواهند جاده جدید بسازند و می‌گویند در زمین مستثنیات است. اما تمام این زمین‌ها اراضی جنگلی است. نباید این اتفاق بیفتد.» در نزدیکی این منطقه در سال‌های گذشته جاده‌سازی عواقب سختی برجا گذاشته. خرداد ماه امسال جنازه ۴۱ اصله درخت قطور توسکا در حاشیۀ جادۀ مواصلاتی فیروزجا به گلیران (کیلومتر ۱۹) منتهی‌به معدن زغال‌سنگ البرز و مراتع بالادست پیدا شد. مهر ماه هم محلی‌ها با تشکیل کارزاری خواستار حفظ جنگل‌های گلیران به عنوان شاهرگ حیاتی بابل شدند چراکه به‌ بهانه آسفالت و گازرسانی در مناطق بالادست بندپی شرقی این جنگل‌های انبوه در معرض تخریب قرار گرفته‌اند. جاده‌سازی‌ها تخلفات زیادی داشته و به بهانه معدن و بعدها گازرسانی به مناطق بالادست بخش بزرگی از جنگل‌ها را به نابودی کشانده و حالا هم رانش زمین مشکلی بر مشکلات دیگر است. ساخت جاده‌ها باعث افزایش قاچاق و از بین رفتن حیات‌وحش شده و هر جاده در این اراضی جنگلی، نابودی بخش بزرگی از منطقه را به دنبال خواهد داشت.

|پیام‌ما| فصل‌نامه فرهنگی «بخارا» با همکاری خانه اندیشمندان علوم انسانی و مجله محیط‌زیستی «صنوبر» عصر یکشنبه گذشته، نشستی با عنوان «شب جنگل‌های هیرکانی» به‌منظور توجه دادن به ارزش‌ها و اهمیت حفظ این جنگل‌های شمالی کشور برگزار کرد. این نشست که با استقبال قابل‌توجهی از دوستداران و فعالان حفظ و حراست از این میراث تاریخ طبیعی کشور روبه‌رو شد. «باریس مجنونیان» استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، «وحید اعتماد»، «حنیف‌رضا گلزار»، «کیومرث سفیدی»، «حمیدرضا رضایی»، «حسین آقایی»، «علی دهباشی» و «مانیا شفاهی» از سخنرانان این نشست بودند. همچنین، فیلم مستند «کسی به فکر جنگل‌ها نیست» به کارگردانی یاسر طالبی به نمایش در‌آمد. در بخش دیگری از این برنامه از گروهی از روزنامه‌نگاران محیط‌زیست؛ «فاطمه باباخانی»، «الهه موسوی»، «اسدالله افلاکی»، «زهرا کشوری» و «زینب رحیمی» تجلیل ‌شد.

تیم تحقیقاتی نهرو دانشکده منابع‌طبیعی دانشگاه تربیت مدرس موفق به ثبت تصاویر نادری از پلنگ ایرانی در جنگل‌های هیرکانی در منطقه حفاظت‌شده البرز مرکزی شده است.

چطور ۱۵ هکتار جنگل‌تراشی نادیده گرفته می‌شود؟