«شنیدم همایش کلا لغو شده است». این جمله را «محمد درویش» فعال محیط‌زیست به «پیام ما» می‌گوید و در پاسخ به این پرسش که براساس شنیده‌ها شما مشاور مجموعه‌ای که برگزارکننده این همایش است هستید؟ می‌گوید «نه. من نسبتی با آنها ندارم. به من هم خبر رسید چنین همایشی در جریان است و بعد هم تماس‌هایی گرفته شد، اما مشاور نیستم.» 

بزرگترین گردهمایی سرمایه‌گذاران شمال کشور عنوان مراسمی بود که می‌خواستند ۲۱ دی‌ماه در اصفهان برگزار کنند. واکنش‌ها به برگزاری این همایش بالا بود. تا جایی که «علی‌ بیت‌اللهی»، از جمله کسانی که نامش در پوستر همایش آمده بود، از آن انصراف داد و این کار را سوداگری آشکار نامید. در این گردهمایی، قرار بود تعدادی از فعالان اقتصادی دور هم جمع شوند و سمپوزیوم بررسی فرصت‌ها و چالش‌های طلای سبز ایران را برگزار کنند. سمپوزیومی که به‌دنبال فرستادن سرمایه به شهرهای شمالی و توسعه در این مناطق است. آن‌هم در شرایطی که استان‌های شمالی کشور با بحران‌های محیط‌زیستی گسترده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند و نه توانایی پذیرش جمعیت بیشتری را دارند و نه توانایی توسعه ناپایدار. در این میان شنیده‌های «پیام ما» حاکی از این است که یکی از فعالان مطرح این شهر خواستار برگزاری این سمپوزیوم بوده و بعد از مخالفت‌ها از سوی افراد مختلف و حتی خود فعالان محیط‌زیست اصفهانی این گردهمایی لغو شده است.

 درویش دراین‌باره می‌گوید «کارهایی ازاین‌دست، بحران مهاجرت اصفهان را جدی‌تر می‌کند و بر طبل مهاجرت می‌کوبد. شنیده‌ام این گردهمایی لغو شده و قرار است اگر می‌خواهند در آینده آن را برگزار کنند، موضوعش بالفعل کردن مشارکت کارآفرینان بدون وابستگی معیشتی به منابع آب و خاک باشد.» 

او با وجود تأکیدش بر اینکه مشاور این مجموعه نبوده، اما از آینده برگزاری این همایش مطلع و معتقد است که باید بخش خصوصی را به‌درستی هدایت کرد «ما بخش خصوصی‌ای داریم که باید سرمایه‌هایش در جهت درست استفاده شود. برای نمونه در هفته گذشته ساختمانی سبز و کربن صفر در مشهد را رونمایی کردیم که میزان انرژی مصرفی در آن بسیار پایین است. از سنگ در آن کم استفاده شده و با اصول محیط‌زیستی ساخته شده. به‌زودی هم جلسه‌ای با حضور ۲۵ کارآفرین برتر کشور داریم که برای آنها حوزه جدید سرمایه‌گذاری محیط‌زیستی را تعریف کنیم.» 

وضعیت کوچ سرمایه و افراد از شهرهای مختلف به استان‌های شمالی ماجرای جدیدی نیست. «داریوش گل‌علیزاده»، رئیس پیشین مرکز ملی هوا و تغییراقلیم سازمان حفاظت محیط‌زیست، در ماه‌های اخیر به این مورد اشاره کرده و گفته بود براساس آمارها در دو سال گذشته حدود ۸۰۰ هزار نفر مهاجرت اقلیمی در کشور داشته‌ایم که مقصد آنها بیشتر استان‌های شمالی کشور و شهرهای نزدیک تهران است. «یکی از تبعات خشکسالی مهاجرت اقلیمی است. این مهاجرت‌ها از فلات مرکزی ایران به‌علت کاهش کیفیت شاخص‌های زیستی به مناطق شمال کشور بسیار زیاد شده است، شاخص‌هایی مانند افزایش گردوغبار، کمبود آب سبب این مهاجرت‌ها شده. برخی از مهاجرت‌های اقلیمی برای کسب شغل است؛ چراکه با افزایش تغییرات اقلیمی مانند سیل و گردوغبار معیشت مردم تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. یکی از پیامدهای تغییراقلیم تهدید امنیت غذایی است، تولید بیش از ۹۰ درصد غذای دنیا وابسته به خاک است، اما با جاری شدن سیل سلامت این خاک به خطر می‌افتد و سبب فرسایش آن می‌شود.»

«مجید شیخ سجادیه»، انبوه‌ساز و کارشناس مسکن، نیز درباره کوچ سرمایه مسکن از اصفهان به شمال کشور پیش‌ازاین به «انتخاب» گفته بود «در اصفهان به‌خاطر مسئله مقررات شهرداری‌ها که در هیچ‌کدام از کلانشهرها نمی‌بینیم و همچنین دشواری‌هایی که در مسیر صدور پروانه ایجاد کرده‌اند، در کنار مباحث محیط‌زیستی، آب‌وهوا، فرونشست و مباحثی که هر روز هم در رسانه‌ها تکرار می‌شود، خود اصفهانی هم برای خرید در اصفهان تمایل ندارند. ما یک زمانی از سوی شهرهای دیگر هم جذب سرمایه در اصفهان داشتیم، از جمله در دهه ۷۰ و ۸۰ که افراد متمول شیراز و تهران و مشهد در اصفهان خرید می‌کردند، اما الان برعکس شده است. واقعیت این است که در بحث مجوزها و سیاست‌های کشور، اصفهان بیشتر از دیگر استان‌ها درگیر سختگیری است. همین مسئله باعث شده است کسانی‌که می‌خواهند کسب‌وکاری در صنعت ساختمان داشته باشند، به‌سمت استان‌های دیگر بروند.»

به‌گفته او، آماری وجود دارد که نشان می‌دهد از سال ۱۴۰۰ به‌بعد صدور پروانه‌ها ۳۰ درصد نسبت به سال‌های قبل در اصفهان کاهش یافته است. «ما در کشور سالانه یک میلیون مسکن نیاز داریم تا در طی ده سال مشکل حل شود، اما در بهترین حالت ۶۰۰ هزار مسکن در دهه ۸۰ ساختیم و اکنون ۳۰۰ هزار تولید داریم. کوچ سرمایه‌گذاری مسکن در اصفهان کاملاً مشهود است؛ شما در مازندران و گیلان که بروید، اکثراً اصفهانی‌ها ساخت‌وساز می‌کنند و محله‌هایی به اصفهانی‌ها متعلق است. حتی اگر جست‌وجوی شهری در شمال بکنید، مردم می‌گویند اصفهانی‌ها شمال را گرفته‌اند.»

شمال کشور توان توسعه و جمعیت بیشتر را ندارد

او به سرمایه‌گذاران این همایش اشاره می‌کند و می‌گوید آنها مدتی قبل می‌گفتند تا سال ۱۴۰۵ زاینده‌رود را احیا می‌کنند. «اینها وعده‌های پوچ است. حالا می‌خواهند توسعه نامتوازن را به شهرهای شمالی ببرند. آن‌هم شهرهایی که دیگر تحمل جمعیت ندارند. وضعیت محیط‌زیست در استان‌های شمالی بحرانی است. سراسر ساحل تصاحب شده و شهرها بدل به انبار زباله شده‌اند. اینها اراضی ملی ماست. زمین‌هایی که برای همه باید مهم باشد. فرقی نمی‌کند در کدام نقطه از کشور زندگی کنیم. ما باید مقابل طرح‌های مخرب بایستیم. چنانچه ما فعالان اصفهانی بعد از جابه‌جایی پتروشیمی از اصفهان به هرمزگان، اعلام کردیم که باید آلودگی این صنعت آنجا هم مورد بررسی قرار گیرد. همه‌جای این سرزمین برای ما باید مهم باشد.»

به‌گفته او، شهری چون اصفهان از ابتدای شکل‌گیری‌اش ظرفیت این حجم از صنایع را نداشته و باید به‌سمت گردشگری پایدار می‌رفت؛ اتفاقی که نیفتاده و گویا عزمی هم برای آن‌ وجود ندارد.

همایش برای جذب سرمایه در شمال، سوداگری است

همین نکات هم دلیلی بود تا بیت‌اللهی بخواهد نامش از این همایش کنار گذاشته شود «بعد از دیدن پوستر تعجب کردم و فهمیدم مفهوم منفی مدنظر است و می‌گویند چون اینجا فرونشست است، به جایی برویم که مثلاً فرونشست ندارد. اصلا توقع همچین مراسمی را نداشتم. این اتفاق معنای دقیق سوداگری و سوءاستفاده از مطالبه مردمی است. ما نمی‌خواهیم مردم بترسند و برای سوداگری عده‌ای معدود مهاجرت کنند. این اتفاق هم به ضرر اصفهان و سایر شهرهایی است که مهاجرت از آنها سرعت گرفته و هم به ضرر شهرهای شمالی که به‌اجبار میزبان جمعیت عظیمی از افراد شده‌اند.»

او در هر جمله‌اش بر این نکته تاکید می‌کند که این اتفاق نقض قرض است و او می‌خواسته درباره حفظ تاریخ تمدنی شهر اصفهان و تلاش برای پایداری‌اش کاری کند؛ اما اتفاقی که در بسیاری از نقاط در حال رخ دادن است، سوءاستفاده از وضعیت نامطلوبی است که در دهه‌های اخیر برای سرزمین‌مان افتاده و حالا عده‌ای با کارهایشان در حال تشدید وضعیت و نابودی آن در دهه‌های بعد هم هستند. «وضعیت در استان‌های شمالی اصلاً خوب نیست. فرونشست در مازندران شروع شده است. این استان که به‌نظر پرآب می‌آید به نسبت مساحتش با ۱۴۸ هزار حلقه چاه، بیشترین میزان چاه در کشور را دارد. می‌دانید این یعنی چه؟ یعنی زمین‌های کشاورزی، ویلاها، مجتمع‌های تجاری و … دارند زمین مازندران را مچاله می‌کنند. زمین استان مازندران مانند یک آبکش سوراخ‌سوراخ‌شده است و رگه‌های آب از کوه دارند ارتباطشان را با جلگه و دشت از دست می‌دهند. در این شرایط چطور می‌گویند به استان‌های شمالی برای سرمایه‌گذاری بیایید؟ گیلان هم وضعیت بهتری ندارد.»

به‌گفته او، ریشه همه این اتفاقات سوداگری و کسب درآمد است، آن هم سوداگری ضد محیط‌زیستی و این اتفاق برای بیت‌اللهی که از دهه‌های قبل برای وضعیت فعلی مدام هشدار می‌داده، خیلی نگران‌کننده است. «ما سال‌هاست برای آنکه به وضعیت فعلی دچار نشویم، هشدار دادیم. اما هیچ گوش شنوایی در کار نبود. حالا هم که اثرات ضد محیط‌زیستی بسیاری از طرح‌ها از سال‌های گذشته مشخص شده است، باز هم کسی نمی‌خواهد مقابل این ویرانگری‌ها بایستد. این نگاه که اینجا فرونشست است پس به جای دیگر برویم، درست نیست. مجموعه تصمیم‌گیران در حاکمیت و دولت باید به‌صورت جدی برنامه عملیاتی برای این وضعیت داشته باشد.»

بیت‌اللهی به برنامه هفتم توسعه اشاره می‌کند. برنامه‌ای که مشق دستگاه‌های اجرایی کشور برای پنج سال آینده است و با گلایه می‌گوید حتی کلمه‌ای درباره بحران فرونشست در آن صحبت نشده است «این به آن معناست که بحران‌های محیط‌زیستی هنوز در بدنه اجرایی کشور جایی ندارد و نگاه توسعه پایدار وجود ندارد. اما باید بدانند سرمایه‌گذاری‌هایی که می‌کنند به ضد خودش بدل می‌شود. وقتی تمرکز جمعیتی در یک نقطه ایجاد می‌کنید، باید منتظر چالش باشید. چهره گیلان در حال تغییر است و هیچ‌وقت هم به وضع قبلی برنخواهد گشت.»