در بحبوحه هفته هوای پاک، جلسه تخصصی آلودگی هوا در ادامه تأیید و نهایی شدن شعار «وفاق ملی، انرژی‌های تجدیدپذیر و هوای پاک» برگزار شد. به‌گفته «علیرضا رحمتی»، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهر تهران، هفته هوای پاک با برنامه‌های متنوعی با رویکرد آسیب‌شناسی برگزار خواهد شد. او در مقدمه این جلسه از برگزاری یک نشست عمومی در سالن همایش‌های سازمان حفاظت محیط‌‌زیست در روز شنبه ۲۹ دی‌ماه و همچنین یک نشست تخصصی در روز دوشنبه با هدف آسیب‌شناسی درست از چگونگی اجرای قانون هوای پاک خبر داد.

این‌بار کلیشه نیست

۵۰ روز می‌شود که اداره‌کل محیط‌زیست استان تهران به دکتر عباس‌نژاد و معاونین او تحویل داده شده است. به‌گفته او، مدتی به شناخت وضع موجود گذشت و پس از آن طراحی در حوزه‌های مختلف، برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری بر مبنای توسعه ساختارها در حوزه‌های مختلف رویکرد این افراد بوده است. عباس‌نژاد بر این باور است که اقدامات خوبی را شروع کرده‌اند؛ این جمله این‌بار کلیشه‌ای نیست و انسجام‌ و تیم‌سازی در رابطه با مسئله پسماند و آلودگی هوا رخ خواهد داد.

حسن عباس‌نژاد در این جلسه گفت:‌ «شرکت‌هایی در سطح ملی و بین‌المللی در بحث مدیریت پسماند شناسایی شده‌اند. شرکتی با نام کمین فرانسه، به ایجاد کارخانه‌های تولید برق با روش پسماندسوزی کارهایی در کشورهای اسپانیا، فرانسه، آلمان و هلند انجام داده است. طی جلسه‌ای با سازمان بازرسی از این شرکت دعوت کردیم و انشالله با حضور این افراد اتفاقاتی خوبی رخ دهد. نماینده این افراد در چین قرار است در این جلسه حضور پیدا کند.»

عباس‌نژاد در رابطه با وضعیت سازما‌ن‌ها پیشنهاد داد: «نظر من این است که هر شهرستان‌ را برای کاری در نظر بگیریم؛ برای مثال آلودگی هوا را استان تهران و شهر تهران انجام دهد و در اداره محیط‌‌زیست تهران این کار صورت بگیرد. کار این سازمان باید بحث هوا باشد. به‌نظر من وظایفی که دستگاه‌ها زمین گذاشته‌اند و انجام نداده‌اند، درصورتی‌که بتوانیم آنان را وادار کنیم و تمرکز کنیم بر وظایف دستگاه‌های مختلف براساس قانون و برنامه هفتم توسعه، وضعیت هوا در استان و شهر تهران بهتر خواهد شد.»

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان تهران پیشنهاد داد با تشکیل تیم‌های مشترک، بازدیدهایی از مناطق بحران‌زا انجام شود تا ضمن بهره‌گیری از نظرات کارشناسان، گام‌های عملی در راستای بهبود وضعیت محیط‌زیست تهران برداشته شود.

در تهران با پدیده بارگذاری خارج از ظرفیت مواجه هستیم

در ادامه جلسه تخصصی آلودگی هوا، «زهره عبادتی»، محیط‌زیست انسانی اداره‌کل محیط‌زیست استان تهران به شفاف‌سازی وضعیت موجود پرداخت: «از سال ۱۳۹۶ ما شاهد روند افزایشی در بحث آلودگی هوا در سطح استان تهران و کشور هستیم. همان‌طورکه شما می‌بینید، به‌ویژه در فصول سرد سال که وارونگی هوا را داریم، این بحث مقداری پررنگ‌تر می‌شود و تقریباً تمام  کلانشهرها و شهرهای صنعتی ما در کشور با آلودگی هوا مواجه می‌شوند. در استان تهران ما با پدیده عجیب بارگذاری خارج از ظرفیت و توان اکولوژیک استان مواجه هستیم. استان تهران ۰.۸۳ درصد مصارف کل کشور را در بر گرفته و به‌لحاظ وسعت رتبه ۳۰ را میان استان‌های کشور دارد، در‌حالی‌که بیش از ۱۸ درصد جمعیت کشور در این استان مستقر هستند و رتبه یک را به‌لحاظ جمعیت دارد و تراکم بیش از ۱۰ هزار نفر  در هر کیلومترمربع در شهر تهران و ۹۶۹ نفر در استان تهران زندگی می‌کنند. این نشان می‌دهد ما معادل این بارگذاری جمعیتی که در سطح استان و شهر تهران داریم، خودرو داریم و مجبور شدیم واحدهای صنعتی و اشتغال ایجاد کنیم. اکنون ما با مشکلات زیست‌محیطی و آلودگی هوا مواجه هستیم. بیشترین سهم در بحث آلودگی هوا در سطح استان تهران مربوط به منابع متحرک با سهم ۵۹ درصدی است و ۴۱ هم مربوط به منابع ساکن است. این داده‌ها مربوط به سال ۹۶ است و خوشبختانه سازمان قرارداد خود را برای مطالعات به‌روز کرده‌اند و ۱ الی ۱.۵ طول می‌کشد تا این اطلاعات به‌روز شوند.»

عبادتی در انتها درخواست کرد پیشنهادات و راهکارهایی که بتواند در پیشبرد قانون هوای پاک کمک‌کننده باشد، از سوی تشکل‌های محیط‌زیستی مورد بررسی قرار بگیرد و اعلام کرد که از این پیشنهادات استقبال می‌شود.

جلسه تخصصی، فرصتی برای گفت‌وگو با تشکل‌ها

در ادامه جلسه هر تشکل از منظر حیطه تخصصی خود به طرح مسئله و راهکار پرداخت. در انتهای مکالمه با آنها نیز مبنا بر این شد که جلسات به‌صورت ادامه‌دار برگزار شوند و در حیطه‌های تخصصی مانند آلودگی هوا و پسماند کارگروه‌هایی شکل بگیرند که به‌صورت تخصصی به معضلات محیط‌زیستی بپردازند. همچنین برای پیگیری، استمرار و ایجاد انضباط در این مسئله، ذکر شد که دفتری در این اداره به تشکل‌ها اختصاص پیدا کند و جلسات به‌صورت ادامه‌دار برگزار شوند.

نماینده «انجمن کندو»، در ابتدای صحبت‌ها به‌درستی نشان داد که چگونه، به حرف‌هایی که می‌زنیم، اعتقاد نداریم: «من فکر می‌کنم یکی از دلایل آلودگی هوای شهر، عدم اعتقاد مسئولین به این موضوع است. به‌عنوان مثال در این اتاق پرده‌های پنجره‌ها کشیده شده و چراغ‌ها روشن است. از شما توقع داریم که حتی به این مسائل به‌ظاهر کم‌اهمیت توجه داشته باشید.»

نماینده انجمن دوستداران آوای طبیعت از لزوم مشارکت مردم در این جلسه صحبت کرد: «علاوه‌بر مشارکت تمام ادارت از جمله آموزش‌وپرورش و وزارت بهداشت، مشارکت مردم حرف اول را می‌زند.» 

در ادامه، مرکز «حافظان محیط‌زیست پردیس جوان» معضلات حمل‌ونقل عمومی را به دکتر عباس‌نژاد یادآور شد: «آموزش‌ها برای استفاده از حمل‌و‌نقل عمومی صورت گرفته اما امکان استفاده از آن فراهم نیست. به‌طور مثال کمبود اتوبوس یکی از معضلات است. ۲۰ دستگاه اتوبوس خریداری شده و در پارکینگ است و پلاک نمی‌شوند تا مردم بتوانند به‌جای استفاده از وسیله نقلیه شخصی از اتوبوس‌ها در سطح شهر استفاده کنند.»

«کاظم کوکرم»، روزنامه‌نگار، از آلودگی نوری به‌عنوان یکی از عوامل اثرگذار بر آلودگی هوا یاد کرد: «عاملی که در افزایش آلودگی هوا کمتر به آن توجه می‌شود، آلودگی نوری است. مستنداتی مبنی‌بر تأثیر نور مصنوعی بر آلاینده‌ها و درنتیجه عدم کاهش آلودگی هوا وجود دارد. آلودگی تهران همواره در حال افزایش است، اما آلودگی نوری فراموش شده است؛ درحالی‌که یکی از عوامل مهم تشدید آلودگی هوا در زمستان به‌شمار می‌رود. یکی از پیشنهادات من برای کاهش آلودگی‌های نوری، استفاده از سنسورهای حرکتی در مکان‌های عمومی مانند پارک‌ها است که موجب خاموش شدن چراغ ها در زمانی می‌شود که در آن مکان ترددی صورت نمی‌گیرد.»
در ادامه، نماینده «انجمن توان‌افزایان زندگی سبز» متذکر شد: «اصلاح رفتاری خودمان نسبت به ایجاد زیرساخت‌ها در اولویت هستند. به‌عنوان مثال، مهمان‌های شهرداری در جلسات مربوط به پیگیری‌های محیط‌زیستی، پذیرایی با تولید زباله بسیار داشتند و عدم جداسازی زباله‌های تر و خشک در آن جلسات به چشم می‌خورد؛ با اینکه شغل خودشان همین است.»

شما شکایت کنید، ما پیگیری می‌کنیم

یکی از پیشنهادهای حسن عباس‌نژاد برای رفع مشکلات، پیگیری قضائی بود. او در رابطه با مسئله‌ای مانند قطع درختان یا نهادی که آلودگی تولید می‌کند نیز متذکر شد: «شما شکایت آنها را پیش ما بیاورید، ما به آن قضیه ورود می‌کنیم. شما برای ما بنویسید و ما اقدام می‌کنیم.» نقش تشکل‌ها در نظر عباس‌نژاد ایجاد حساسیت است و حساس شدن را وظیفه خود خواند. او همچنین، از ایده‌‌ها و مشارکت درون‌بخشی و برون‌بخشی استقبال کرد.

او یادآور شد که تحرک باید از خود سازمان شروع شود: «ما باید به ضمانت اجرایی قوانینی که می‌خواهیم عملی کنیم، متعهد باشیم. حتی اگر از واحدی شکایت کردیم، به شکایتمان متعهد باشیم. جغرافیای تهران جغرافیای خاصی است و تعاملات جدید، فرهنگسازی خاص و آموزش می‌طلبد.» در رابطه با ظرافت تشکل‌های محیط‌زیستی نیز عباس‌نژاد تأیید کرد: «ما نه به آنها حقوق می‌دهیم، نه کمک مالی می‌کنیم. آنها از جیب خود هزینه می‌کنند و وقت خود را می‌گذارند و از آنجا به‌بعد ظرافت من و شماست که چگونه از آنها استفاده کنیم.» عباس‌نژاد درنهایت اعلام آمادگی برای همکاری و تشکیل تیم با تشکل‌های برای بازدید از مناطقی کرد که در آنها معضل وجود دارد.

زهره عبادتی در ادامه به برخی مسائل مطرح‌شده از سوی تشکل‌ها پاسخ داد. او در ابتدا ذکر کرد که آلودگی نوری مبحث جدیدی است که چندان در بحث آلودگی هوا دیده نشده، اما به‌خاطر اثراتی که بر زیستمندان و درختان دارد، پیگیری خواهد شد.» او همچنین در رابطه با بحث مازوت‌سوزی به‌عنوان منشأ آلودگی، جهت وزش باد در تهران (جنوب‌غرب به شمال‌شرق و غرب به شرق) را عامل آن خواند که فعالیت‌ نیروگاه‌ها بر تهران اثر می‌گذارد. البته همچنان او تأکید داشت که علت آلودگی هوای تهران الزاماً نیروگاه‌ها نیستند و مشکل منابع متحرک را علت این وضعیت ارزیابی کرد.

او افزود: همچنین، باتوجه‌به قانون ساماندهی خودرو،‌ چرخه اسقاط احیا خواهد شد و اسقاط طی سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، هرچند کم اما نسبت به سال‌های گذشته عدد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. بحث تفکیک زباله از مبدأ نیز موضوع مهم دیگری بود که پیش‌ازاین در آخرین کارگروه‌ مدیریت پسماند مطرح شده و پیگیری می‌شود که در دستورکار شهرداری قرار بگیرد.