یکی از موضوعاتی که این روزها محل بحث فراوان شده، به برداشت درختان شکسته و افتاده از جنگل‌های هیرکانی برمی‌گردد. چرا شاهد این حجم مخالفت هستیم؟

دراین‌باره که چرا با برداشت چوب درختان شکسته و افتاده مخالفت می‌شود، می‌توان به دیدگاه‌های دو گروه اصلی اشاره کرد. دسته اول به‌شکل کامل با هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل‌های شمال مخالف هستند، در این گروه بخشی از جامعه، اعم از فعالان محیط‌زیست، کارشناسان و متخصصان جنگل قرار می‌گیرند. دسته دومی‌ که این روزها مخالفت خود را با برداشت چوب ابراز کرده‌اند، کارشناسانی هستند که معتقدند بدون برنامه و طرح جنگلداری نباید برداشتی صورت گیرد. به‌گفته آنها تنها زمانی می‌توانیم از جنگل‌های شمال بهره‌برداری چوبی داشته باشیم که این اقدام در قالب یک طرح جنگلداری باشد،. بنابراین، ازآنجاکه این طرح تدوین نشده، نباید مداخله جدید در هیرکانی داشته باشیم. موافقان برداشت در پاسخ به دسته دوم به ماده قانونی که براساس آن قرار است این اقدام انجام شود، استناد می‌کنند. اما گروه دوم پاسخشان این است که حتی اگر ماده قانونی هم وجود داشته باشد، از نظر علمی‌ درست نیست بدون برنامه هیچ‌گونه دخالتی در جنگل داشته باشیم. ازاین‌رو، برداشت هم درست نیست.  

موافقان طرح جنگلداری معتقدند باید هیرکانی مدیریت و بهره‌برداری در این عرصه‌ها انجام شود. آیا زمانی که از بهره‌برداری صحبت می‌کنیم، مقصودمان تنها برداشت چوب است یا می‌توان اجسام دیگر بهره‌برداری را مدنظر قرار داد؟ و آنها شامل چه مواردی می‌شوند؟

طرح جنگلداری صرفاً به‌معنای برداشت چوب و برنامه‌ریزی برای انجام آن نیست. باید توجه داشته باشیم داشتن طرح یک ضرورت است، حتی وقتی قصد داریم هیچ اقدامی‌ در جنگل انجام ندهیم، باز هم برای مدیریت این عدم اقدام نیاز به یک طرح داریم.

جنگل کارکردهای متفاوتی دارد که بخشی از آن تولید چوب است و برخی دیگر به خدماتی که به ما ارائه می‌دهد، برمی‌گردد. بنابراین، ما نمی‌توانیم بگوییم هیچ استفاده‌ای از جنگل نباید شود. البته از دید من کارکردهای حفاظتی و خدماتی جنگل بر تولید چوب اولویت دارد، اما اگر محدوده‌هایی از نظر حفاظتی یا اکولوژیک مناطق حساسی در جنگل نباشند می‌توان با ملاحظات اکولوژیک از تولید چوب آن هم بهره گرفت؛ همان‌طورکه می‌توانیم در محدوده‌هایی فعالیت گردشگری انجام دهیم. جنگل خدمات متنوعی به جامعه انسانی ارائه می‌دهد، این عرصه‌ها به جوامع محلی کمک می‌کنند تا از تله فقر نجات پیدا کنند یا بر سلامت روان افراد اثر می‌گذارند و … . ازاین‌رو، در هر محدوده‌ای از جنگل براساس پتانسیل‌های آن، توقع جامعه و براساس اولویت‌بندی‌هایی که صورت می‌گیرد، می‌توانیم از این کارکردها بهره بگیریم.

مخالفان برداشت چوب معتقدند که باید میزان مداخله در هیرکانی به حداقل برسد. چه عوامل تهدید دیگری در این محدوده‌ها داریم و آیا امکان به حداقل رساندن آنها هم وجود دارد؟

وضعیتی که ما امروز داریم نسبت به چند دهه گذشته که طرح‌های جنگلداری شروع شد، بسیار متفاوت است. جمعیت کشور به‌شکل قابل‌توجهی افزایش داشته و به‌تبع آن نیازها هم بیشتر شده است، ضمن اینکه مؤلفه تغییراقلیم هم به عرصه‌های جنگلی فشار وارد می‌‌کند. اما از سوی دیگر، دانش و شناخت ما از اکوسیستم و خدماتی که جنگل می‌تواند ارائه دهد نسبت به گذشته بسیار تغییر پیدا کرده و افزایش یافته است. مجموع این موارد باعث می‌شود که مدل دخالتی که در جنگل قصد داریم انجام دهیم، متفاوت باشد؛ یعنی ما باید تبعات افزایش جمعیت و نیازها‌، تغییراقلیم، وابستگی اقتصادی جامعه به جنگل برای تأمین پروتئین از طریق چرای بیش از ظرفیت دام و برداشت‌های غیرقانونی،‌ طبیعت‌گردی بی‌ضابطه،‌ ویلاسازی و سایر اقسام تغییر کاربری اراضی و… را با دانش امروزمان مدیریت کنیم.

منتقدان طرح تنفس که بخشی از آنها موافقان برداشت چوب هستند، بارها عنوان کرده‌اند که ممنوعیت برداشت رسمی به قاچاق بیشتر چوب دامن می‌زند. آیا واقعاً شاهد قاچاق بیشتر هستیم ؟

اینکه ممنوعیت برداشت به قاچاق منجر می‌شود یا خیر، مسئله‌ای است که می‌توانیم از روی شواهد درباره آن نظر دهیم. گرچه می‌توان گفت به‌هرحال قاچاق چوب را شاهدیم، اما به‌نظرم باید فراتر از این مسئله به موضوع نگاه کرد. یکی از بزرگترین ضعف‌هایی که سازمان منابع‌طبیعی کشور و به‌طور خاص بخش جنگل دارد، این است که اطلاعات و داده‌ها را هیچ‌وقت به‌شکل سیستماتیک و هدفمند جمع‌آوری نمی‌کند که ما بتوانیم براساس عدد و اطلاعات مستند مسئله‌ای را مورد بحث و بررسی قرار دهیم و درنهایت به نتیجه برسیم و برای آن راه‌حل ارائه کنیم. به‌شکل ویژه در چندسالی که توقف بهره‌برداری و طرح‌های جنگلداری اتفاق افتاده، اطلاعاتی دراین‌باره که توقف بهره‌برداری چه تأثیری روی جنگل داشته، نداریم. بررسی علمی این تأثیر از جنبه‌های مختلف اکولوژی،‌ اجتماعی و اقتصادی تنها درصورت داشتن داده‌ها امکانپذیر است. ما تنها شواهدی از قاچاق یا برخورد جامعه محلی با جنگلبانان را داریم، اما اینکه میزان برداشت نسبت به پیش از طرح تنفس چقدر بوده، نیاز به آمار و ارقام دارد و گفته‌های کلی مشکلی را برطرف نمی‌کند. سازمان منابع‌طبیعی موظف بود در این دوره برنامه‌ریزی و اطلاعات را جمع‌آوری می‌کرد تا حداقل دوران تنفس از جنبه‌های مختلف بررسی شود. یکی از شاخص‌هایی که می‌توانست نتیجه بگیرد طرح تنفس موفق است یا خیر، میزان حجم چوبی است که از جنگل قاچاق می‌شود، اما در این زمینه داده دقیقی موجود نیست؛ کمااینکه در سایر موارد نیز با این چالش مواجهیم.

به‌نظر شما چه راه‌حلی برای حفاظت بهتر از هیرکانی وجود دارد؟