حیات‌وحش در شهر شاهرود: دوستی ناگهانی یا اجبار محیطی؟

ریسک‌های همسایگی با حیوانات

مهدی نبی‌یان، کارشناس حیات‌وحش: حیوانات ممکن است به‌دلایل مختلف مانند مهاجرت، تأمین غذا، آب و جست‌وجوی فضای امن و مناسب برای بقا به برخی مناطق مسکونی نزدیک شوند که خود می‌تواند شاهدی بر عدم امنیت غذایی و تخریب زیستگاه اصلی حیات‌وحش باشد





ریسک‌های همسایگی با حیوانات

۳ آذر ۱۴۰۳، ۱۸:۱۶

«مردم شاهرود الگویی برای ترویج دوستی با محیط‌زیست»، جمله آغازین کلیپی است که در فضای مجازی منتشر شده. در ادامه فیلم‌‌هایی از جاده سلامتی و مناطق دیگر این شهر می‌بینیم که در آرامش مشغول تغذیه از گیاهان کنار جداول و میدان‌های شاهرود هستند. چندی پیش هم نصب یک بنر در حاشیه جاده سلامتی در شبکه‌های اجتماعی خبرساز شد که در آن از شهروندان می‌خواست مراقب حمله پلنگ باشند. این فیلم آیا نشانه‌ای از دوستدار محیط‌زیست بودن شاهرودی‌هاست یا اینکه چنین فیلم‌هایی باید مسئولان محیط‌زیست را به فکر چاره‌اندیشی برای بهبود زیستگاه‌های حیات‌وحش بیندازد؟

مهدی‌ نبی‌یان: نزدیک شدن حیات‌وحش به زیستگاه‌های انسانی همچنین ریسک تصادف، شکار غیرمجاز، افزایش احتمال شکار توسط سگ‌های ولگرد، تغییر عادات غذایی، اختلال در مهاجرت و قلمروطلبی و حتی نزدیک شدن گوشت‌خواران بزرگ مانند پلنگ به محیط شهری را به‌دنبال داشته باشد‌ که خود تهدیدات متفاوتی در پی دارد

جاده «سلامتی» شاهرود یکی از اماکن تفریحی این شهر است که دو پارک بزرگ را به‌هم متصل می‌کند. این جاده از محدوده «آبشار» شهر شروع شده و در یک مسیر کوهستانی تا «بلوار» که از قدیمی‌ترین پارک‌های شهر است، ادامه می‌یابد. بسیاری از ساکنان شهر برای ورزش و پیاده‌روی‌های صبح و شب از این مسیر استفاده می‌کنند‌، مسیری که در ماه‌های اخیر مشاهدات حیات‌وحش به‌ویژه علف‌خواران در آن بالا رفته و به نشانه‌ای از طبیعت‌دوستی مردم شهر تعبیر شده است. «مهدی نبی‌یان»، کارشناس حیات‌وحش البته نظر دیگری دارد. او می‌‌گوید: «حضور حیات‌وحش در محیط شهری در نگاه اول ممکن است مطلوب به‌نظر برسد و بتوان آن را به چشم فرصتی دید که مردم از طریق آن با حیات‌وحش ارتباط برقرار کنند، اما این مسئله سویه‌های دیگری هم دارد.»

 

به‌گفته نبی‌یان، حضور حیات‌وحش در محیط شهری همواره سؤالاتی را به‌دنبال دارد. او می‌افزاید: «در ایران عمدتاً چنین مشاهداتی به‌دلیل نزدیک شدن حیات‌وحش به مناطق شهری نیست بلکه دقیقاً ماجرای آن برعکس این موضوع است،‌ یعنی به‌دلیل نزدیک شدن مناطق شهری به زیستگاه حیات‌وحش این اتفاق می‌افتد و درواقع نشانه‌ای از تخریب زیستگاه حیات‌وحش است.»

 

او در این زمینه به ساخت مسکن در حاشیه تهران اشاره می‌کند و می‌گوید: «نمونه این موضوع تخریب زیستگاه حیات‌وحش در شهر پردیس استان تهران است که با اشغال منطقه حفاظت‌شده، جاجرود و البرز مرکزی احداث شد. مورد دیگر شهرک زیتون که پارک ملی سرخه‌حصار را نابود کرد و شهرک صدرای شیراز که با اشغال پارک ملی بمو احداث شده است و البته ده‌ها مثال دیگر ازاین‌دست در ایران وجود دارد. بنابراین، چنین مشاهداتی بیشتر در مناطقی ثبت می‌شوند که در اصل زیستگاه حیات‌وحش بوده و در سال‌های اخیر با توسعه نامتوازن و غلط به مناطق مسکونی تبدیل شده‌اند.»

 

این کارشناس حیات‌وحش اضافه می‌‌کند: «همچنین، حیوانات ممکن است به‌دلایل مختلف مانند مهاجرت، تأمین غذا، آب و جست‌وجوی فضای امن و مناسب برای بقا به برخی مناطق مسکونی نزدیک شوند که خود می‌تواند شاهدی بر عدم امنیت غذایی و تخریب زیستگاه اصلی حیات‌وحش باشد.»

 

او با اشاره به اینکه چنین موضوعی می‌تواند باعث خطراتی مانند حملات به انسان‌ها، خسارت به محصولات کشاورزی و باغبانی و حتی افزایش احتمال شیوع بیماری‌های مشترک با انسان شوند. می‌گوید: «نزدیک شدن حیات‌وحش به زیستگاه‌های انسانی همچنین ریسک تصادف، شکار غیرمجاز، افزایش احتمال شکار توسط سگ‌های ولگرد، تغییر عادات غذایی، اختلال در مهاجرت و قلمروطلبی و حتی نزدیک شدن گوشتخواران بزرگ مانند پلنگ به محیط شهری را به‌دنبال داشته باشد‌ که خود تهدیدات متفاوتی در پی دارد.»

 

نبی‌یان می‌گوید: «بنابراین، حضور حیات‌وحش در محیط شهری نیازمند بررسی دقیق و مطالعه‌ و ارائه طرح مدیریت است و باید به‌دقت ارزیابی شود که حضور این حیوانات در محل مورد نظر به چه دلیل بوده و تا چه حد برای حیات‌وحش و انسان ایمن است.»

 

زیست مسالمت‌آمیز با حیات‌وحش را تمرین کنیم

پوریا سپهوند: با افزایش جمعیت و توسعه روزافزون سکونتگاه‌ها،‌ اراضی کشاورزی، جاده‌ها و مراکز صنعتی بیش از گذشته وارد حریم زیستگاه‌های حیات‌وحش می‌شویم

«پوریا سپهوند»، کارشناس حیات‌وحش، معتقد است باید وجوه مثبت و منفی چنین وضعیتی را در کنار هم لحاظ کرد. او می‌گوید: «اولین چیزی که بعد از دیدن این فیلم ذهن من را مشغول کرد، این است که این فیلم آینده ما در ایران خواهد بود، اینکه بتوانیم هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با حیات‌وحش داشته و تعارضات را کاهش دهیم. از نظر من این فیلم تصویری زیباست و آینده حیات‌وحش به‌ویژه برای علف‌خواران باید به این شکل باشد.»

 

او دراین‌باره که آیا نمی‌‌توان این فیلم را نشانه‌ای از تخریب زیستگاه دانست،‌ توضیح می‌دهد: «مواردی که درباره توسعه سکونتگاه‌های انسانی، قطع کریدورها و … گفته شده، درست است؛ اما آیا ما توان توقف این روند را داریم؟ اگر این توان را داشته باشیم، شرایط برای حفاظت ایده‌آل است؛ اما واقعیت موجود نشان می‌دهد محیط‌زیست چندان اولویتی ندارد. همین موضوع سبب شده است نتوانیم توسعه شهر پردیس را متوقف کنیم.»

 

به‌گفته سپهوند در این شرایط باید راهکار دوم یعنی هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با حیات‌وحش را آموزش داد. او اضافه می‌کند: «مشاهدات من در بسیاری از کشورهای پیشرو این هم‌زیستی را تأیید می‌کند. به‌عنوان مثال، در خانه مردم یک شهر حضور گوزن‌ها را شاهد هستیم؛ بدون آنکه به آنها آسیبی وارد شود.»

 

این کارشناس حیات‌وحش معتقد است ما باید در ایران به آینده فکر کنیم. او می‌گوید: «نباید فراموش کرد که هیچ‌گاه تعارض با حیات‌وحش صفر نمی‌شود. ضمن اینکه با افزایش جمعیت و توسعه روزافزون سکونتگاه‌ها،‌ اراضی کشاورزی، جاده‌ها و مراکز صنعتی بیش از گذشته وارد حریم زیستگاه‌های حیات‌وحش می‌شویم. کشورهای پیشرو این راه‌ها را رفته‌اند و افزایش امنیت به‌واسطه آگاهی و شناخت مردم ایجاد شده است.»

 

سپهوند می‌افزاید: «ما راهی جز این زیست مسالمت‌آمیز نداریم. در ایران نمونه‌هایی مانند روستای قلعه‌بالا وجود دارد که قوچ‌ و میش‌ها در کمال آرامش و امنیت نزدیک خانه مردم می‌روند‌؛ روستایی که در آن آموزش مردم در زمینه ارزش حیات‌وحش اتفاق افتاده است. خوشبختانه امروز این مسئله را در شاهرود هم می‌بینیم. درواقع، هر جا ما آموزش داده‌ایم و مردم به ارزش‌های حیات‌وحش واقف شده‌اند، این همزیستی شکل گرفته است؛ اما برای گسترش آن باید برنامه‌ریزی صورت گیرد.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *