«بهمن نامور مطلق» معاون اسبق وزارت میراث‌فرهنگی، با اشاره به نقش اساسی تعاملات اجتماعی در شکل‌گیری «درمان اجتماعی» گفت: «مشارکت فعالانه شهروندان و گردشگران در فضاهای شهری، ضمن تقویت هویت و فرهنگ شهری، می‌تواند به کاهش سردی ناشی از گسترش فضای مجازی کمک کند. چنین تعاملاتی، پیوند مردم با فضاهای تاریخی را عمیق‌تر می‌کند». نامور مطلق مکان‌های تاریخی را مانند پل‌های ارتباطی میان شهروندان و ریشه‌های فرهنگی آنها دانست و تأکید کرد: «بناهایی نظیر میدان نقش‌جهان در اصفهان یا برج آزادی در تهران، فراتر از آثار معماری، نمادهای ارزشمندی از تاریخ و هویت مشترک ما هستند. این مکان‌ها باید امکان روایت داستان‌های جمعی و فرهنگی را فراهم آورند»

صنایع خلاق؛ عامل اصلی احیای بافت‌های تاریخی

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی بر لزوم گسترش و توسعه صنایع خلاق در حفظ و بازسازی بافت‌های تاریخی تأکید کرد و گفت: «صنایعی مثل سینما، موسیقی و هنرهای تجسمی می‌توانند به جذب گردشگران و حفاظت از این بافت‌ها کمک کنند و نقشی مؤثر در بهبود وضعیت اقتصادی مناطق داشته باشند. مدیریت این صنایع باید به‌گونه‌ای باشد که هویت مکان حفظ و ارزش فرهنگی و تاریخی آن افزوده شود». او با یادآوری بحران فرسایش بافت‌های تاریخی کشور، گفت: «ایران دارای بافت‌های تاریخی ارزشمندی است که با غیاب مستمر ساکنان و گردشگران، در معرض خطر نابودی قرار دارند. کشورهای توسعه‌یافته تجربه استفاده از صنایع خلاق برای بازآفرینی بافت‌های تاریخی را دارند؛ امیدواریم با بهره‌گیری از این الگوها، بتوانیم از میراث بومی کشور محافظت کنیم».

مدیریت خلاقانه شهری؛ راهی به‌سوی توسعه پایدار

نامور مطلق به نیاز شهرداری‌های خلاق برای استفاده از ظرفیت‌های درونی شهر در احیای بافت‌های تاریخی اشاره کرد و گفت: «شهرداری‌ها باید فضایی پویا و قابل زیست برای شهروندان ایجاد کنند. تمرکز بر منافع کوتاه‌مدت در این مسیر کارآمد نیست و باید صنایع خلاق را به‌عنوان یک منبع پایدار توسعه به‌کار گرفت.»

او تأکید کرد: «حضور پررنگ مردم در این مناطق ضروری است. بافت‌های تاریخی باید هم به‌عنوان محله‌های مسکونی و هم به‌عنوان جاذبه‌های گردشگری عمل کنند. در غیر این‌صورت، این محله‌ها به مکان‌هایی متروک تبدیل شده است و هویت تاریخی‌شان را از دست می‌دهند. صنایع خلاق فرصت‌های بی‌نظیری برای احیا و زنده‌سازی بافت‌های تاریخی فراهم می‌کنند و حضور افراد خلاق و متعهد به هویت شهر در این فرایند اهمیت زیادی دارد»

این پژوهشگر با تأکید بر ارزش میراث تاریخی ایران، یادآور شد: «این سرمایه‌های بزرگ با تدبیر و مدیریت خلاقانه می‌توانند علاوه‌بر حفظ هویت بومی، به توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور کمک کنند و بستری برای رشد صنایع خلاق فراهم آورند»

حفاظت جامع از بافت‌های تاریخی؛ پایه‌ای برای توسعه پایدار شهری

«محمدحسن طالبیان»، معاون سابق وزارت میراث‌فرهنگی و استاد دانشگاه شهید بهشتی، نیز در این نشست به ضرورت حفاظت از بافت‌های تاریخی اشاره کرد و گفت: «فرایند حفاظت از این بافت‌ها تنها به نگهداری بناهای قدیمی محدود نمی‌شود و به برنامه‌ریزی‌های کلان و استفاده از اسناد معتبر و روش‌های علمی نیاز دارد. هر نوع فعالیت در این حوزه باید براساس اسناد مستند و مدارک معتبر انجام شود تا حفاظت مؤثر از این بافت‌ها امکانپذیر شود. در غیر این‌صورت، مشکلات جدی برای توسعه شهرها ایجاد خواهد شد»

طالبیان همچنین بر اهمیت بافت‌های تاریخی در فرآیند توسعه پایدار تأکید کرد و گفت: «شهرهای تاریخی ایران مانند اصفهان و یزد، با دارا بودن ارزش‌های فرهنگی و تاریخی منحصربه‌فرد، می‌توانند نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اجتماعی ایفا کنند. این بافت‌ها علاوه‌بر کمک به رشد اقتصادی شهرها، تأثیرات مثبتی‌بر انسجام اجتماعی و کیفیت زندگی شهری دارند».

بهره‌گیری از تجارب موفق بین‌المللی برای حفاظت از میراث‌ فرهنگی

طالبیان با اشاره به نمونه‌های موفق جهانی در حفاظت از بافت‌های تاریخی گفت: «کشورهایی که به‌صورت هماهنگ به حفاظت از میراث فرهنگی خود پرداخته‌اند، به موفقیت‌های قابل‌توجهی در بهبود کیفیت زندگی شهرهای تاریخی دست یافته‌اند. در ایران نیز لازم است تا با مشارکت جامعه محلی و رویکرد جامع، به حفاظت از میراث فرهنگی شهرها پرداخته شود» او با اشاره به تهدیدهایی که ساخت‌وسازهای غیراصولی، مانند احداث برج‌ها در حریم بافت‌های تاریخی، به این میراث وارد می‌آورد، گفت: «این اقدامات نه‌تنها مناظر تاریخی را تخریب می‌کنند بلکه به هویت فرهنگی شهرها نیز صدمه می‌زنند. نیاز است تا با دقت بیشتری در مدیریت و حفاظت از این مناطق برنامه‌ریزی صورت گیرد».

مشارکت اجتماعی؛ کلید موفقیت در حفاظت از بافت‌های تاریخی

عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران بر اهمیت مشارکت اجتماعی در موفقیت برنامه‌های حفاظتی تأکید کرد و گفت: «تنها زمانی می‌توان در حفظ میراث فرهنگی موفق بود که مردم در این مسیر نقشی اساسی ایفا کنند». او به تجربه موفق شهر یزد در این زمینه اشاره کرد و گفت: «حضور و همکاری مردم، بازسازی و حفاظت از بیش از هزار خانه تاریخی را در این شهر ممکن ساخته است. بافت‌های تاریخی می‌توانند به‌عنوان منابع اقتصادی مورد استفاده قرار گیرند و با رونق گردشگری به توسعه اقتصادی کمک کنند. بازسازی قنات‌ها و مکان‌های تاریخی یزد، فرصت‌های جدیدی برای جذب گردشگر و بهبود اقتصاد محلی ایجاد کرده است».

اهمیت رعایت معیارهای بین‌المللی در حفاظت از میراث تاریخی

طالبیان در ادامه با بیان اینکه حفاظت از میراث‌ فرهنگی تنها به حفظ جنبه‌های کالبدی محدود نمی‌شود و باید به ابعاد فرهنگی، اجتماعی و معنوی این میراث نیز توجه شود، گفت: «شهرهای تاریخی ایران با رعایت معیارهای جهانی می‌توانند به الگوهای موفقی در حوزه حفاظت شهری تبدیل شوند. حفاظت از میراث فرهنگی و تاریخی می‌تواند جایگاه بین‌المللی ایران را ارتقا دهد و عدم توجه به این موضوع، منجر به از دست رفتن بخش مهمی از هویت فرهنگی و اجتماعی شهرهای ایران خواهد شد».

بازنگری در مدیریت بافت‌های تاریخی برای توسعه هوشمندانه شهری

«مصطفی بهزادفر»، رئیس آزمایشگاه شهر هوشمند دانشگاه علم و صنعت ایران، در ادامه این نشست با بیان اینکه شهرهای تاریخی ایران نیازمند رویکردهای نوآورانه و مدرن در مدیریت شهری هستند تا بتوانند به نیازهای نسل کنونی و آینده پاسخ دهند، گفت: «فناوری‌های هوشمند می‌توانند کیفیت زندگی در بافت‌های تاریخی را بهبود ببخشند و اصالت این مناطق را حفظ کنند. دستیابی به شهرهای هوشمند و پایدار به اطلاعات دقیق و جامع نیاز دارد و حفاظت از امنیت داده‌های مرتبط با این شهرها امری ضروری است». بهزادفر بر اهمیت تحقیقات و آموزش برای توسعه شهرهای هوشمند تأکید کرد و گفت: «پژوهش در فناوری‌های نوین و آشنایی نیروی انسانی با این فناوری‌ها از عوامل کلیدی در تحقق این هدف هستند».

برنامه‌ریزی جامع؛ راهی برای سکونت پایدار در بافت‌های تاریخی

مهدی نوروزیان، مدیرکل دفتر راهبردی و هدایت طرح‌های بازآفرینی شهری وزارت راه‌وشهرسازی، با اشاره به اینکه بیش از ۶۸ شهر تاریخی در ایران نیاز به برنامه‌ریزی‌های جامع دارند، تأکید کرد: «شناسایی دقیق این بافت‌ها و حفاظت از آنها باید در اولویت قرار گیرد. شناخت دقیق و تفکیک محدوده‌های باارزش در بافت‌های تاریخی، بسیار مهم است. برنامه‌ریزی برای حفاظت و بازآفرینی این بافت‌ها نیازمند شناخت و لایه‌بندی دقیق است. ما در حال تدوین طرح‌های ویژه و ضوابط اختصاصی برای حفاظت از بافت‌های تاریخی هستیم که حفظ اصالت و فراهم آوردن امکانات مناسب برای ساکنان این مناطق را مدنظر قرار دهد».

چالش‌های خدمات‌رسانی به بافت‌های تاریخی

برنامه‌ریزی برای ۲۰۰ شهر تاریخی کشور

نوروزیان به برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته برای بیش از ۲۰۰ شهر تاریخی اشاره کرد و گفت: «وزارت راه‌وشهرسازی به‌همراه وزارت میراث‌فرهنگی، برنامه‌ای جامع برای تمامی شهرهای دارای بافت تاریخی تدوین کرده است که در قالب برنامه‌های پنج‌ساله توسعه کشور به اجرا درخواهد آمد. اجرای این طرح‌ها اقدامی اساسی برای حفظ میراث گرانبها و تقویت سکونت پایدار در این بافت‌ها خواهد بود».