به جوجه‌کرکس چندروزه در شکل شماره ۱ نگاه کنید. مظلوم و ناتوان به‌نظر می‌آید، اما اگر طول نوک تا دمش به ۱۱۶ کیلومتر برسد و در حال نوک زدن به محمدشهر کرج باشد چه؟ اگر پایش را روی شهر اشتهارد گذاشته باشد، باز هم می‌پندارید که بی‌آزار است؟ در شکل شماره ۱ شمایی کلی از این جوجه غول‌پیکر را می‌بینید که نوکش را تا کرج رسانده و دمش روی تاکستان قرار گرفته است. این جوجه‌کرکس، یعنی همان لکه فرونشستی البرز-قزوین، آنقدر بزرگ است که مجبوریم سر را به‌صورت مجزا از تن و گردن بررسی کنیم؛ پس ابتدا به‌سراغ فرونشست در استان البرز می‌رویم که در شکل شماره ۲ تصویر آن را می‌بینید.

فرونشست در استان البرز به‌طول ۵۰ کیلومتر از غرب کرج آغاز شده است و تا مرز غربی این استان امتداد می‌یابد. این عارضه ۸۱۶ کیلومترمربع (معادل ۱۶ درصد) از مساحت البرز را درگیر کرده است. مناطق ۳، ۴، ۵ و ۶ کرج، مهرشهر، چهارباغ، کمالشهر، تنکمان و نظرآباد درون این لکه فرونشستی هستند. در شکل شماره ۲ ملاحظه می‌شود که ۴۰ کیلومتر از خط راه‌آهن تهران-تبریز ضلع بالایی لکه را قطع کرده یا در مجاورت فرونشست قرار گرفته است. بخشی از آزادراه شهید فلاحی در شمال‌شرق و نزدیک به ۲۰ کیلومتر از آزادراه غدیر در غرب استان نیز درگیر فرونشست است. همچنین، گفتنی است که از شهر اشتهارد به‌سمت غرب در امتداد جاده اشتهارد-بوئین‌زهرا و نیز دنباله لکه فرونشستی تهران که وارد شرق استان البرز شده و ماهدشت را در بر گرفته، درگیر فرونشست است (در شکل شماره ۱ ببینید).

نواحی داخلی لکه به‌رنگ آبی مشخص شده است که یعنی بیش از ۱۰ سانتی‌متر در سال فرونشست دارد. البته این عارضه در مناطقی از البرز مثل سرخاب، احمدآباد اعتمادالدوله، قاسم‌آباد کوچک، فیروزآباد، قره‌قباد و نمکلان به ۲۹ سانتی‌متر در سال هم می‌رسد که این مناطق را در جایگاه سوم از نظر شدت فرونشست در کل ایران قرار می‌دهد. مهرشهر، چهارباغ، رامجین و تنکمان نیز فرونشست بالای ۲۰ سانتی‌متر در سال را تجربه می‌کنند. در شکل شماره ۲ می‌توان ملاحظه کرد که رنگ‌ها در لبه‌های لکه به رنگ نارنجی مایل شده‌اند که یعنی هرچه به لبه‌ها نزدیک‌تر می‌شویم، اندازه فرونشست کمتر می‌شود. اما این تغییر رنگ‌‌ها به‌معنای افزایش گرادیان (اختلاف شدت فرونشست) نیز هست. همانطور که در نقشه می‌بینید، موقعیت مکانی بخشی از راه‌آهن تهران-تبریز (حدود ۱۹ کیلومتر) و آزادراه غدیر روی نواحی با گرادیان فرونشستی بالا قرار دارد که یعنی ریسک تخریب، شکست و ترک‌خوردگی بناها و زیرساخت‌ها بیشتر است. در نقشه شماره ۲، فرودگاه بین‌المللی پیام را نیز می‌بینیم که جایی بین دو فرونشست تهران و البرز واقع شده است.

در نقشه شماره ۲ مکان دو سد امیرکبیر و طالقان جانمایی شده است. الگویی که در گزارش‌های پیشین درباره مشاهده لکه‌های فرونشستی در پایین‌دست سدها و آب‌بندها بیان شده بود، اینجا برای این دو سد نیز قابل مشاهده است. پیشتر در گزارش مربوط به فرونشست تهران درباره ارتباط سد امیرکبیر با فرونشست غرب تهران و ارتباط سد ماملو با فرونشست دشت ورامین توضیحاتی ارائه دادیم و اکنون باز هم یک لکه فرونشستی بزرگ را در استان البرز ملاحظه می‌کنیم که در پایین‌دست سد و دریاچه طالقان پدید آمده است. این سه سد و فرونشست‌های پایین‌دست آنان را می‌توانید در شکل شماره ۴ ببینید.

براساس برآوردهای حاصل از داده‌های فرونشست زمین در ایران که در مقاله‌ای با عنوان «کشف اثرات کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی: تحلیل سنجش از دور فرونشست زمین در ایران» در نشریۀ علمی ساینس ادونسز (Science Advances) منتشر شد، با وجود اینکه استان خراسان‌رضوی با کاهش حدود ۳۸۰ میلیون مترمکعب در سال آب زیرزمینی، رتبه نخست ایران را در تنش آبی و نابودی منابع آب زیرزمینی در اختیار دارد، اگر میزان از دست رفتن منابع آب زیرزمینی را برحسب مساحت استان‌ها محاسبه کنیم، استان البرز صاحب رتبه نخست ورشکستگی آبی در کشور خواهد شد. براساس آمار اعلامی شرکت مدیریت منابع آب ایران در سال ۱۴۰۳، تعداد ۱۹ هزار و ۹۷۸ حلقه چاه در استان البرز به‌ ثبت رسیده است.

همچنین براساس این مقاله حداقل ۱۴ میلیون نفر از مردم ایران به‌نوعی در معرض خطرهای مستقیم‎ ناشی از فرونشست زمین هستند. در این میان حدود یک میلیون نفر در مناطق با گرادیان فرونشست بالا زندگی می‌کنند که خطرات ناشی از فرونشست بیشتر است. حدود ۹۵ درصد از این جمعیت در استان‌های تهران، البرز، فارس، خراسان‌رضوی و کرمان هستند. استان البرز از این نظر نیز جزو استان‌های پرخطر کشور محسوب می‌شود.