بعد از حدود ۸۰ ساعت کار بی‌وقفه عملیات جست‌وجو در معدن زغال‌سنگ طبس به پایان رسید. مصدوم معدن معدنجوی طبس امروز به بیمارستان یزد منتقل می‌شود. ۵۰ کشته و ۱۶ مصدوم که ۷ نفر آنان حالا در بخش آی‌سی‌یو بیمارستان‌های طبس و یزد بستری هستند، آورد فاجعه‌ای بود که به نظر می‌شد از رخداد آن جلوگیری کرد. حالا هیچ‌چیز شبیه روز اول بعد از حادثه نیست. همه، همه چیز را می‌دانند. خانواده معدنچیان و کارگران با روزنامه‌ها و رسانه‌ها مصاحبه کرده‌اند و حالا همه از نبود ایمنی حرف می‌زنند به جز دولت. «محمدجواد قناعت» استاندار خراسان جنوبی هم ساعت ۱۵ روز گذشته رسماً پایان عملیات جست‌وجو را اعلام کرد و در گفت‌وگویی با خبرگزاری صداوسیما همه ماجرا را این طور توضیح داد: «این حادثه تلخ که شنبه‌شب شروع شد بالاخره بعد از ۸۰ ساعت تمام شد و من رسماً اعلام می‌کنم که ما به پایان کار رسیدیم. کار مدیریت بحران به پایان رسید و الان زمانی است که تیم کارشناسی که مقرر شد متشکل از نمایندگان وزارت کار، دستگاه محترم قضایی، کمیسیون‌های کار و اجتماعی مجلس ایجاد شود علت این حادثه را بررسی کنند.»

دیگر تمام شد

«محمدعلی آخوندی» مدیرکل مدیریت بحران استانداری این استان نیز به «پیام‌ما» می‎گوید که در حال حاضر عملیات در میدان تمام شده است و تمام پیکرهایی که نیمه‌شب و امروز از زیر آوار خارج شدند تحویل پزشکی قانونی شده‌اند تا مراحل لازم برای ترخیص و تحویل به خانواده‌ها انجام شود. حالا نوبت به گزارش کارشناسی است و دلایلی که باید به مصدومان، بازماندگان و خانواده جان‌باختگان اعلام شود. در میان مصدومان نیز افرادی با حال وخیم وجود دارد.

پیگیری پیام‌ما از بیمارستان یزد موید این موضوع است که به وجود اخبار منتشر شده مبنی بر عمل اهدای عضو، این عمل هنوز انجام نشده است.

طی این‌روزها درحالی که هنوز  اجسادی زیر آوار این حادثه بودند کارگران معدن جسته و گریخته از شرایط سخت و غیر ایمن کار صحبت کرده‌اند. روز گذشته ایسنا گفت‌وگویی با یکی از کارگران معدن منتشر کرده است. «حسین کرمی»،کارگری است که روایت تلخی ارائه داده است: «از اردیبهشت سال گذشته وارد این معدن شده‌ام، کار در معدن بسیار سخت و طاقت فرسا است به‌طوری که هر روز از ساعت ۷ صبح تا یک ظهر و ۷ عصر تا یک شب در معدن مشغول به کار بودیم. معدن حتی سنسور حسگر نداشت و تنها یک کپسول خود نجات داشتیم و از کمترین امکانات استفاده می‌کردیم.»

حجم بالای کار

او تعریف می‌کند که به دلیل حجم کار در معدن متوجه خود حادثه در لحظه نشدیم: «حقوق ما در ماه نزدیک ۱۲ میلیون تومان است، برای کارفرما و مدیر مجموعه تنها استخراج زغالسنگ اهمیت داشت و بس. مسئولین در بیمارستان جویای احوال ما به درستی نشدند و ای کاش وضعیت ایمنی معدن مناسب بود و به این مساله قبل از حادثه رسیدگی می‌شد تا همکارانمان را از دست نمی‌دادیم.  انتظاری که داشتیم حداقل این بود از خود مدیران معدن برای دلجویی می‌آمدند.»

مجتبی. م بعد از سه روز اصرار به صحبت با شرط محفوظ ماندن هویتش حرف می‌زند. او به پیام ما می‌گوید ماجرای معدن یک روز تمام می‌شود و همه آن را فراموش می‌کنند اما کارگران دیگر باید بروند سر کار. برای همین هم آدم‌های کمی حرف می‌زنند: « من  26سال دارد. اینکه معدن مجهز نیست و امکانات اولیه هم در اختیار همه قرار نمی‌گیرد را همه می‌دانند. همه کارگران و مدیران می‌دانند. شاید تقصیر خود ماست که با وجود این شرایط کار می‌کنیم. اما ما هم تقصیری نداریم. من اهل کاشمر هستم. شما تشریف بیاورید کاشمر تا ببینید چرا ناچار می‌شویم برویم در این معدن‌ها کار کنیم. مطمئن باشید با چند ماه دیگر این معدن مجهز می‌شود چون این اتفاق افتاد اما چند ماه دیگرُ چند سال دیگر یک اتفاق دیگر می‌افتد.»‌

مجتبی دو ماه است که شیفتش را تغییر داده است: «اگر تغییر نداده بودم من الان یکی از آن اسم‌ها بودم. نمی‎دانم برای زندگی خودم خوشحال باشم یا برای این مصیبتی که بر سر دیگران آمده غصه بخورم. همه آنها را می‌شناسم. همه آنهایی که مرده‌اند را می‌شناسم.»

سهل‌انگاری و خطا

رئیس مجمع نمایندگان خراسان جنوبی هم روایتی مشابه کارگران معدن دارد که با روایت رسمی متفاوت است: «تردیدی وجود ندارد که سهل‌انگاری و خطاهای نابخشودنی در این موضوع اتفاق افتاده است که نمی‌خواهیم همه این خطاها را متوجه پیمانکاران و شرکت‌ها کنیم.»

سید حسن هاشمی، در جمع خبرنگاران محلی  در این استان توضیح داده است: «امروز بحث حادثه تلخ و ناگوار درگذشتگان معدن معدنجو در صحن مجلس شورای اسلامی مطرح شد و بعد از آن هم جلسه دیگری با حضور رئیس مجلس، نائب رئیس مجلس، وزرای صمت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نمایندگان کمیسیون صنایع و معادن و کمیسیون اصل ۹۰ و سایر مسئولان مرتبط برگزار و مباحث و گزارشی مطرح و هم‌اندیشی‌هایی شد.  در این جلسه که در اتاق رئیس مجلس برگزار شد، آقای قالیباف تاکید داشت که موضوع این حادثه به‌صورت جدی دنبال و اقدامات لازم انجام شود و گزارش جامع و دقیق مجلس ظرف دو هفته آینده توسط قسمت‌های ذیربط تهیه و ارائه شود.»

به گفته او دغدغه مهم و مورد تاکید نمایندگان استان؛ این است که باید حمایت پایدار و کامل‌تری از خانواده جانباختگان این حادثه انجام شود و همچنین مخاطرات دیگری که برای سایر کارگران معدن وجود دارد که نمایندگان استان مطالب را با دغدغه کامل بیان کردند.: «درخصوص مخاطرات، باید استانداردسازی لازم انجام شود و قطعا نواقص کار بررسی و مطالبات معادن از شرکت‌های طرف قرارداد وصول شود، تا بتوانند تجهیزات بهتری را برای معادن تامین کنند که دراین‌خصوص نیز دغدغه‌های مختلف در این زمینه مطرح شد.: «متاسفانه مدیران ما تکالیف خود را نه به‌صورت ماهیتی بلکه به‌صورت شکلی انجام می‌دهند و ظاهرسازی و شکل قضیه را طوری مطرح می‌کنند که اتفاقی نیفتاده است.  این در حالی است که از حیث ماهیتی واقعا اتفاقات نابخشودنی اتفاق افتاده و اگر نتوانیم الان درست برخورد کنیم و مثل ماجرای ۷-۸ سال گذشته که منجر به‌ جان باختن ۸ کارگر معادن شمالی شد، باز به فراموشی سپرده خواهد شد. نظر من این است که حتما باید بررسی‌های دقیقی انجام شود، هرچند پیش داوری نمی‌کنم؛ اما بر اساس تجربه‌ای که دارم معتقدم که خطاهای نابخشودنی انجام شده و از حیث قضایی مشکل قابل پیگیری است که ان شاءالله به نتایج مثبتی خواهد رسید. بنده این قول را به خانواده جانباختگان می‌دهم که به سادگی از کنار این موضوع عبور نمی‌کنیم و تا احقاق حقوقشان تلاش کامل خواهیم کرد. »

او توضیح داده است: «طی اردویی که قبلا توسط دانشگاه به معدن پرورده طبس انجام شد و به عمق ۶۰۰ متری زمین رفتیم، قسمت‌های مربوط به شرکت پرورده را مقایسه می‌کردم، این معدن کاملا پیشرفته و مکانیزه بود و کمتر از نیروی انسانی استفاده می‌شود، اما در معادن اقماری که کار توسط پیمانکاران انجام می‌شود، چندین برابر معدن پرورده، نیروی انسانی به‌کار گرفته شدند که این خطر بزرگی است که با اضافه کردن نیروی انسانی می‌خواهیم مشکلات ماشین‌آلات را جبران کنیم. این طبیعی است که در معادن زغال سنگ گاز متان وجود دارد اما قانون و آیین‌نامه معادن که بسیار جامع است تاکید دارد که در نقاطی که به موجب آیین‌نامه امکان نشت گاز متان وجود دارد، به خصوص در معادن زغال سنگ طبس که مقدار گاز بیشتر است، باید چاه‌هایی حفر و این گاز تخلیه شود که متاسفانه این اقدامات در آنجا انجام نشده است. جمع نمایندگان استان به طور جدی پیگیر موضوع هستند و این موضوع دغدغه اصلی آنهاست. بنده تاکید می‌کنم که کوچک‌ترین کوتاهی دراین‌خصوص نخواهد شد؛ بلکه بیشتر از توان این موضوع را پیگیری خواهند کرد تا اولا یک حمایت پایداری نسبت به خانواده جانباختگان انجام شود و دوما دیگر شاهد چنین اتفاقات تلخ و ناگواری برای محروم‌ترین مردمی که بامشقت در معادن کار می‌کنند، نباشیم. »‌

کار در میدان تمام شده است. ضرب الاجل  دو هفته‌ای برای ارائه گزارش کارشناسی هم تعیین شده است و احتمالا در همین زمان به پایان می‌رسد. دستگاه قضا به امور رسیدگی می‌کند و حکم خاطیان و مقصران را صادر می‌کند. اما داستان کارگران آسیب دیده و خانواده‌های داغدار، پدران و مادران بی‌فرزند، همسران بی‎شوهر و کودکان بی‌پدر با هیچ کدام از این کارها تمام نمی‌شود. پایان این تراژدی آغاز درام تلخ بسیاری دیگر است.