سالی ۵ درصد رشد مصرف پیک داریم. ۲۰ سال دیگر نیاز مصرفی ما در ایام پیک، ۱۶۲ هزار مگاوات است. کل تولید برق ما ۹۴ هزار مگاوات است که بیش از ۸۵ درصد آن هم سوار بر نیروگاه‌های گازی است؛ نیروگاه‌هایی که گازی که قیمت تمام‌شدۀ هر مترمکعبش، روی ۵ سنت است را، یک‌دهم سنت تحویل می‌گیرند؛ این گاز مفت اما دیگر ته کشیده است. «محمدعلی پورامیری» رئیس اندیشکدۀ انرژی اتاق کرمان، دراین‌رابطه می‌گوید: «طبق آنالیزی که در اندیشکدۀ انرژی بر مبنای ۲۲۰ صورت مالی شرکت‌های زنجیرۀ گاز صورت‌ گرفته، هزینۀ گاز در ایران درحال‌حاضر ۵ سنت است، اما همه می‌دانیم که ظرف ۵ سال آینده، تا ۵۰ درصد دبی گاز حوزۀ پارس جنوبی کاهش پیدا کرده و فشار چاه کم می‌شود. طبق برآورد ما در یک بازۀ زمانی ۱۰ساله، قیمت گاز برای هر مترمکعب در ایران، بین ۱۲ تا ۱۶ سنت درمی‌آید.» این بالارفتن هزینه‌های تمام‌شدۀ گاز، در شرایطی رخ‌ داده که دولت سال گذشته ۳۰ درصد کسری گاز داشت.

هفده درصدِ میزان تقاضا، کسری برق داریم 

تا سال ۲۰۰۲، حدود ۱۵ درصد از نیروگاه‌های جدید برق جهان از طریق تجدیدپذیرها بود و حالا در سال ۲۰۲۰، این میزان به ۸۳ درصد رسیده است؛ به‌عبارت‌دیگر، طی این ۱۰ سال، ۸۳ درصد از سرمایه‌گذاری‌های جدید برق در حوزۀ تجدیدپذیرها بوده است. در ایران اما هنوز بیش از ۸۵ درصد از برق تولیدی، بر پایۀ گاز است و سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق، بسیار اندک و حدود ۱ الی ۲ درصد است. مسیر توسعه‌ای که تاکنون دولت در پیش گرفته، رو به سیاهی است و دولت دیگر توان ادامه‌دادن این روند را ندارند. «علیرضا اسدی» معاون پژوهشی سندیکای برق، دراین‌رابطه می‌گوید: «در سال ۲۰۲۲ در حوزۀ حجم تجدیدپذیرها به‌طور خاص بخش خورشیدی، بیشترین سرمایه‌گذاری حوزۀ انرژی را در دنیا به خود اختصاص داده است. چرا این اتفاق درحال رخ‌دادن است؟ چون قیمت تمام‌شدۀ انرژی برق از تجدیدپذیرها و خورشیدی‌ها، به‌طور محسوسی کاهش‌ یافته است. به‌طور خاص، قیمت تمام‌شدۀ انرژی خورشیدی، از ۳۸ سنت در سال ۲۰۱۰ به ۵ سنت رسیده است. در مقایسه، قیمت تمام‌شدۀ یک کیلووات برق از گاز ۷ سنت است و اگر شبکه هم اضافه شود، قیمت تمام‌شدۀ برق مصرفی مصرف‌کننده، حدود ۱۰ سنت است. واقعیت این است که ما به‌طورکلی یک ناترازی تولید و مصرف داریم که حدود ۱۷ درصد میزان تقاضا در سال‌های گذشته بوده و دست‌کم تا ۱۴۰۴ هم این وضعیت ادامه پیدا خواهد کرد.»

 حجم تولید در ایام پیک برق، تا ۹.۶ درصد کاهش می‌یابد

 آثار اقتصادی این امر توضیح داده نمی‌شود، اما طبق گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس به‌عنوان پایش بخش حقیقی اقتصاد منتشر کرده و مقدار فروش و تولید را رصد کرده است، در ماه‌های دورۀ پیک، یعنی مرداد و تیرماه در دو سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، ما با کاهش تولید مواجه بودیم و میزان تولید نسبت به ماه‌های قبل، ۹.۶ کاهش پیدا کرده است. در فلزات پایه که مصرف برقش بالاتر است، میانگین تولید تا ۱۳ درصد هم کاهش پیدا کرده است.

 از نگاه «محمدامین زنگنه» دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، هرکس در این کشور برق پایدار می‌خواهد، بایستی نیروگاه احداث کند؛ این موضوع البته به‌نوعی در قوانین جدید کشور هم آمده است. طبق مادۀ ۴ قانون مانع‌زدایی از توسعۀ صنعت برق صنایع انرژی‌بر با هماهنگی وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت نیرو، مکلفند حداقل ۹۰۰۰ مگاوات نیروگاه حرارتی با بازدهی حداقل پنجاه و پنج درصد (۵۵٪) و ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر و پاک تا پایان سال ۱۴۰۴ از محل منابع داخلی صنایع مذکور احداث کنند. طبق مادۀ (۱۶) قانون جهش تولید دانش‌بنیان هم، صنایع موظف هستند ۱ تا ۵ درصد از برق موردنیاز خود را از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین کند. الزام به احداث نیروگاه، حالا از سمت صنایع به‌سمت کشاورزی هم کشیده شده است.

 طبق مصوبۀ جدید وزارت نیرو، کشاورزان در صورت احداث و بهره‌برداری از نیروگاه تجدیدپذیر با ظرفیت نامی برابر ۸۰ درصد دیماند مصرفی چاه‌های کشاورزی احداث‌کنندۀ نیروگاه، مصارف مزبور در ساعت محدودیت بار در ایام گرم سال (از ابتدای خرداد تا پایان شهریور) از شمول برنامه‌های محدودیت بار خارج می‌شوند. دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور معتقد است، باتوجه‌به ناترازی‌های برق در کشور، این قوانین به‌زودی به سایر بخش‌ها هم تعمیم پیدا می‌کند. زنگنه دراین‌رابطه می‌گوید: «مصوبۀ جدید وزارت نیرو به این معناست که کشاورز! اگر تو هم نیروگاه نزنی، دیگر بهت برق نمی‌دهم. حوزۀ شمال این قوانین به‌زودی زیاد می‌شود. سال بعد این را به مصرف‌کنندگان خانگی می‌گویند، سال بعدترش هم به بخش تجاری.»

 چاره‌ای جز اضافه‌کردن انرژی‌های تجدیدپذیر نداریم

«ما چاره‌ای جز اضافه‌کردن انرژی‌های تجدیدپذیر نداریم.» این عبارت نه از سمت زنگنه، بلکه در جملات سایر کارشناسان مثل «علیرضا اسدی» معاون پژوهشی سندیکای برق هم تکرار می‌شود. اسدی با بیان اینکه مطالعات ما در صنعت برق حاکی از این امر است که هیچ راهی برای توسعۀ زیرساخت‌ها نداریم، می‌گوید: «ما حتی در زمان جنگ هم به‌سمت توسعۀ نیروگاه‌ها حرکت کردیم. مسئلۀ اصلی تجدیدپذیرها در ایران، نداشتن زنجیرۀ تأمین است. ما اگر ۸۵ درصد نیروگاه‌هایمان گازی است، بدین دلیل است که یک روزی تصمیم گرفتیم تا ساختار زنجیرۀ تأمین و توربین‌سازی را توسعه دهیم؛ اما در تجدیدپذیرها چه در بهینه‌سازی و چه در خورشیدی‌ها، هنوز این زنجیرۀ تأمین شکل نگرفته است.»

 اقتصاد ایران باید ریل عوض کند. از نگاه کارشناسان، ایران برای رهایی از ناترازی برق، باید به‌سمت توسعۀ تجدیدپذیرها رود. تکیه بر گاز باتوجه‌به کاهش دبی پارس جنوبی و نیاز به سرمایه‌گذاری و هزینۀ بیشتر، دیگر برای کشور توجیه‌پذیر نیست. کارشناسان معتقدند کشور بایستی در استان‌هایی که تعداد روزهای آفتابی بیشتری دارند، زمینه را برای توسعۀ هرچه بیشتر نیروگاه‌های خورشیدی و ایجاد شهرک خورشیدی فراهم کند.