خلا قانونی در برخورد با متخلفان حریق جنگل‎ها

ارزش هر درخت بلوط معادل 200 هزار دلار و درخت سدر قرمز فقط به دلیل تولید اکسیژن 120 میلیون تومان برآورده شده است. این در حالی است که به طور کلی یک درخت 100 ساله حدود 36500 دلار قیمت دارد.

آتش‌ سوزی بخشی‌ از جنگل‌ها و مراتع منطقه «گاچال» بخش طرهان در استان لرستان و اراضی ملی مرتعی خاییز تنگستان در استان بوشهر، تازه‌ترین اتفاقاتی که است بار دیگر موجب نگرانی فعالان محیط‌زیست برای از دست رفتن منابع طبیعی شده. از ابتدای امسال تا پایان تیر 1200 آتش‌سوزی در جنگل‌های کشور رخ داده تا 14 میلیون هکتار جنگل باقی‌مانده را هم طعمه خود کند. فقط در بهار امسال 1296 هکتار از مراتع و عرصه‌های جنگلی کشور در آتش سوختند.

بیشترین آتش‌سوزی در 3 استان

آمارها نشان می‌دهد استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری، ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، بوشهر، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد و فارس امسال با آتش‌‌سوزی جنگل‌ها روبه‌رو بودند که در این میان، سهم بوشهر، کهگیلویه‌ و بویراحمد و خوزستان بیشتر بود. سیستان و بلوچستان هم آتش‌سوزی‌های زیادی را در باغ‌ها و مزارع خود تجربه کرد و زنجان، همدان، قزوین، قم، آذربایجان غربی، خراسان شمالی و خراسان رضوی هم چند مورد آتش‌سوزی داشتند.

سال گذشته هم سال پرحادثه‌ای برای جنگل‌های ایران بوده است؛ 1400 آتش سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی که طی آن حدود ۱۵ هزار هکتار از عرصه‌های منابع طبیعی سوخت. ۳۰ درصد آتش‌سوزی‌های سال گذشته در جنگل‌ها و ۷۰ درصد در مراتع اتفاق افتاد که ۵۰ درصد این آتش‌سوزی‌ها در منطقه زاگرس بود. به گفته مسئولان، بیش از 90 درصد آتش‌سوزی‌ها در ایران عامل انسانی دارد و ریختن زباله‌ از سوی گردشگران، سرایت آتش از زمین‌های کشاورزی و ایجاد آتش‌سوزی عمدی برای تصاحب زمین جنگل‌ها از مهم‌ترین عوامل انسانی این حوادث هستند. کمبود تجهیزات و نداشتن برنامه ریزی برای آتش سوزی ها و غافلگیری هر باره مسئولان، آتش جنگل‌ها و مراتع را  شعله ور و گسترده‌تر می کند. 

کم‌کاری قانون در آتش‌سوزی‌های عمدی

رئیس سازمان نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی درباره اعمال قانون درباره آتش سوزی های عمدی به «پیام ما» می‌گوید: «قوانین سخت گیرانه ای در آیین‌نامه رسیدگی به تخلفات آتش‌سوزی-های عمدی برای فرد متخلف وضع شده است که اگر اجرایی شود، این  حوادث را به حداقل می‌رساند. اما رسیدگی و نظارت دقیق در این زمینه صورت نمی‌گیرد و حتی در بعضی مواقع افراد متخلف شناسایی می شوند و با سفارش یک نماینده یا مقام مسئول از خطای افراد چشم‌پوشی می‌شود.»

«محمد شفیع ملک‌زاده» با بیان اینکه در اغلب آتش‌سوزی‌ها عامل انسانی دخیل است، می‌افزاید: «طبق آمارها بسیاری از آتش‌سوزی های جنگل و مراتع از روی عمد نیست، اما عامل انسانی در آن‌ها دخیل است. مهم‌ترین عامل انسانی زباله های رهاشده در طبیعت است که به نظر می‌رسد فرهنگ‌سازی و آموزش کارآمد و صحیح به مردم می تواند آتش‌سوزی ها را به حداقل برساند.»

او درباره نقش سازمان نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی در فرهنگ‌سازی و آگاهی مردم توضیح می‌دهد: «ما صنف کشاورزی و مردمی هستیم و پیگیری های لازم برای حمایت نهادهای دولتی از مراتع و جنگل ها و همچنین فرهنگ‌سازی را انجام می دهیم، اما آموزش و فرهنگ‌سازی نیازمند همکاری همه نهادها و سازمان های مرتبط است و سازمان جهاد کشاورزی و جنگل ها و مراتع باید نقش پر رنگ‌تری در این زمینه ایفا کنند. اگر این نهاد ها حدود 70 درصد از اعتبار خود را هم صرف آموزش و فرهنگ‌سازی کنند، باز هم ضرر نمی‌کنیم و نتیجه اش را خواهیم دید. همچنین صداو سیما در این زمینه می‌تواند نقش مهمی ایفا کند.»

او در ادامه مهم‌ترین مشکل در اطفای حریق جنگل‌ها را کمبود ابزار و امکانات می‌داند و تاکید می‌کند: «باید در مناطق روستایی و کشاورزی تجهیزات آتش‌‌نشانی وجود داشته باشد تا به سرعت از گستردگی آتش جلوگیری شود. گاهی زمین های کشاورزی به ویژه مزارع گندم با وزش باد به دامنه حریق دامن می‌زنند که دیگر قابل کنترل نیست.»

یک تجربه از جنوب ایران 

خوزستان از جمله استان‌هایی بود که امسال آتش‌سوزی‌های متعددی را تجربه کرد که البته «کوروش کیانی» سرپرست اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری این استان تاکید می‌کند با تامین امکانات اغلب این آتش‌سوزی‌ها به سرعت مهار شده‌اند. 

او درباره تجربه خوزستان توضیح می‌دهد: «در فصل بهار خوزستان فقط 2 مورد آتش‌سوزی بالای24 ساعت داشت که یکی از آن‌ها در حوزه کاری ما نبود و 80 درصد آتش‌سوزی ها هم طی کمتر از 6 ساعت مهار شدند.»

کیانی با بیان اینکه امکانات اطفای حریق تقریبا در سراسر استان تامین شده است، به «پیام ما» می‌گوید: «در اسفند 98 یک برنامه جامع برای پیشگیری از حریق تدوین کردیم. در این برنامه با توجه به آتش‌سوزی  سال های گذشته مناطق بحرانی و نیمه بحرانی استان را مشخص کردیم. در مرحله بعد در مناطقی که پوشش علوفه ای زیادی داشت، مجوز برای چرای سبک صادر شد تا حجم علوفه کاهش پیدا کند و اقدام بعدی هم ساخت آتش بار در این مناطق بود. همچنین مناطق بحرانی و نیمه‌بحرانی منطقه هر کدام دیده‌بان هایی داشتند که به محض دیدن دود، به تیم اطفای حریق اطلاع می‌دادند.»

او همچنین از هماهنگی استانداری، جهاد کشاورزی، مدیریت بحران، آتش‌نشانی، بخشداری، دهیاری و جوامع مردمی، برگزاری کلاس های آموزشی و مانورهای اطفای حریق و خریداری تجهیزات و امکانات به عنوان عوامل ایجاد شرایط پایدار در استان یاد می‌کند.

نیم قرن تا بازسازی جنگل‌های سوخته

به گفته کارشناسان، بازیابی ذخایر جنگل‌هایی که دچار حریق می‌شود،50 سال طول می‌کشد و متاسفانه در هر آتش‌سوزی، علاوه ‌بر نابودی گیاهان، بسیاری از موجودات زنده دیگر، اعم از جانوران، میکروب‌ها، ‌قارچ‌ها و باکتری‌ها که همگی برای اکوسیستم‌ مفید هستند، از بین می‌روند. از سوی دیگر، تبدیل شرایط کشور از حالت نیمه‌خشک به خشک، وقوع سیل و افزایش خسارت‌هاف فرسایش خاک و افزایش آفات کشاورزی از دیگر تبعات شعله‌هایی است که به جان جنگل‌ها و مراتع می‌افتد. 

گونه های منحصر به فردی از درختان در آتش‌سوزی های اخیر خاکستر شدند؛ ارزش هر درخت بلوط معادل 200 هزار دلار و درخت سدر قرمز فقط به دلیل تولید اکسیژن 120 میلیون تومان برآورده شده است. این در حالی است که به طور کلی یک درخت 100 ساله حدود 36500 دلار قیمت دارد. 

نظارت بیشتر بر اعمال قانون، سخت‌گیری برای متخلفان، تخصیص اعتبار و تامین تجهیزات و آموزش و فرهنگ‌سازی در میان جوامع محلی از اقداماتی است که می‌تواند جلوی این خسارت‌های جبران‌ناپذیر را بگیرد.