چالش های استفاده از فاضلاب برای آبیاری فضای سبز

آلودگی میکروبی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های کاربرد پساب فاضلاب در آبیاری است که ممکن است برخی مخاطرات بهداشتی را به همراه داشته باشد.

محققان در پژوهشی تاثیر استفاده از پساب فاضلاب بر آلودگی میکروبی خاک‌های فضای سبز شهری در زاهدان را بررسی کردند و پیشنهاد دادند که پارامترهای میکروبی با رعایت نکات مدیریتی در تصفیه پساب در حد استاندارد قرار گیرد تا در آینده ضمن کاهش بار آلودگی به حفظ منابع موجود و توسعه پایدار کمک شود.به گزارش ایسنا، به دلیل رشد بی‌رویه جمعیت و کاهش منابع آب، بازیابی و استفاده از فاضلاب شهری در سال‌های اخیر به خصوص در کشورهای خشک و نیمه‌خشک برای مصارف کشاورزی و فضای سبز در حال افزایش است. محققان در پژوهشی با عنوان”تاثیر استفاده از پساب فاضلاب بر آلودگی میکروبی خاک‌های فضای سبز شهری” این موضوع را در شهر زاهدان بررسی کرده‌اند.

در این پژوهش که توسط افسانه خمیس‌آبادی، دانشجوی کارشناسی ارشد محیط‌زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان، کامران پروانک از گروه کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) و مهناز نصرآبادی از گروه محیط‌زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان انجام شده، آمده است: « شهرستان زاهدان به دلیل بحران آب با کمبود شدید منابع آبی مواجه است.بر همین اساس استفاده مجدد از پساب جهت جبران کمبود آب یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. در حال حاضر از پساب فاضلاب تصفیه‌شده شهری زاهدان جهت آبیاری بخش‌هایی از فضای سبز شهری استفاده می‌شود. بنابراین آلودگی میکروبی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های کاربرد پساب فاضلاب در آبیاری است که ممکن است برخی مخاطرات بهداشتی را از نظر گسترش عوامل بیماری‌زای باکتریایی، ویروسی و انگلی به همراه داشته باشد.»محققان در این مقاله می‌گویند: «در تعیین کیفیت میکروبیولوژیکی فاضلاب تصفیه‌شده، معمولا شاخص‌های آلودگی مدفوعی از قبیل کلیفرم‌ها و انتروکوکوکوس‌ها به دلیل سرعت و سهولت جداسازی و شناسایی آن‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند. شناسایی این میکروارگانیسم‌ها اطلاعاتی را راجع به وجود و رفتار عوامل بیماری‌زای اصلی در فاضلاب فراهم می‌کند.»بنا بر آن چه در این مقاله آمده، تحقیق حاضر از نوع مطالعات میدانی – آزمایشگاهی است که به صورت مقطعی انجام گرفت. جامعه آماری در مطالعه حاضر، قطعاتی از درختان نخل آبیاری شده با پساب تصفیه‌خانه شهر زاهدان و قطعات نخل آبیاری‌شده با آب چاه است. ابتدا از قطعات فضاهای سبز اطراف تصفیه‌خانه زاهدان یک قطعه از درختان نخل آبیاری شده با پساب و یک قطعه آبیاری شده با آب چاه هرکدام به مساحت ۱۶۰۰ متر مربع انتخاب شد. سپس هر قطعه به صورت شبکه‌های منظم (۱۰ *۱۰ متری) شبکه‌بندی شد.در این پژوهش آمده است: «از مرکز شبکه تعداد ۱۶ نمونه خاک سطحی به روش تصادفی از عمق صفر تا ۵۰ سانتی‌متری با استفاده از قاشقک فلزی استریل در سال ۱۳۹۷ نمونه‌برداری شد. نمونه‌های برداشت شده برای هر قطعه کاملا با هم مخلوط و هشت نمونه مرکب برای هر قطعه استخراج و در بطری‌های شیشه‌ای استریل جمع‌آوری شد. سپس در ظروف حاوی یخ در دمای حدود ۴ درجه سانتی‌گراد نگهداری و به آزمایشگاه انتقال داده شد. پارامترهای میکروبی نمونه خاک‌ها شامل تعداد کل کلیفرم‌ها، کلیفرم مدفوعی و تعداد تخم انگل در سه تکرار اندازه‌گیری شد.»

محققان برای بررسی آلودگی میکروبی از پساب خروجی تصفیه‌خانه (بعد از حوضچه ثانویه) و آب چاه در اواخر فصل تابستان با بطری‌های شیشه‌ای استریل ۱۰۰ میلی‌لیتری نیز نمونه‌برداری انجام دادند. نمونه‌ها تحت شرایط کنترل دمایی نگهداری و به آزمایشگاه انتقال داده شد.

در این مقاله آمده است: «با توجه به نتایج میانگین برخی از پارامترهای شیمیایی اندازه‌گیری شده در پساب تصفیه‌خانه زاهدان می‌توان نتیجه گرفت، کیفیت شیمیایی پساب خروجی با استانداردهای سازمان حفاظت از محیط‌زیست ایران از جنبه کاربرد آن در کشاورزی هم‌خوانی دارد، اما فاضلاب تصفیه‌شده هنوز دارای مقادیر نسبتا بالایی کلیفرم کل، کلیفرم مدفوعی و تخم انگل است که با توجه به دستورالعمل بهداشت جهانی برای آبیاری محدود قابل پذیرش است. بنابراین در صورت عدم رعایت نکات مدیریتی در تصفیه پساب، مصرف آن می‌تواند منجر به افزایش آلودگی میکروبی خاک با این باکتری‌ها شود و نگرانی جدی برای محیط‌زیست ایجاد کند.»