افشین حبیب‌زاده- بدون تردید نقش احزاب در نظام‌های مردم‌سالار خصوصاً از منظر ایجاد رقابت سیاسی و تضارب آراء جایگاهی مهم و بی‌بدیل است. امروزدیگر ادعای وجود دموکراسی در نظام‌های سیاسی، بدون حضور احزاب و وجود رقابت سیاسی، نه تنها فاقد مشروعیت داخلی است بلکه در حوزه خارجی نیز مورد توجه و سنجش نهادهای بین‌المللی است و می‌توان آثار میزان توجه به این امر را در شاخص‌های توسعه یافتگی مورد وفاق یافت.
از جمله این شاخص‌ها می‌توان به پویایی جامعه مدنی و حضور فعال احزاب به عنوان یکی از ارکان این جامعه اشاره کرد. تاکید بر حضور فعال احزاب، اهتمام بر کار ویژه‌ها و ارائه کارنامه موفق در این حوزه است. درست از همین منظر می‌توان به مقایسه و کارآمدی احزاب نسبت به یکدیگر در خدمت‌رسانی به مردم و بازگو کردن مطالبات آنها و در‌‌ نهایت تأمین رفاه و آسایش به عنوان محور اصلی هرگونه فعالیت در جامعه پرداخت. برخی احزاب فقط به عنوان نوعی دستگاه تبلیغاتی هستند که عمده فعالیت آن در دوره انتخابات بروز می‌نماید و موجب گرمی تنور انتخابات می‌شود و بلافاصله پس از پایان رقابت‌های سیاسی به اصطلاح کرکره‌ها را پایین کشیده و به دنبال کار خویش می‌روند. این درحالی است که به نظر می‌رسد فعالیت سیاسی احزاب به معنای واقعی زمانی تحقق می‌یابد که انتخابات فقط به عنوان بخشی از فرآیند فعالیت سیاسی مورد توجه قرار گیرد و احزاب بتوانند در طول دوران فعالیت زمینه‌های پویایی جامعه مدنی را فراهم آورند.
به نظر می‌رسد یکی از کارهای ویژه‌ و اساسی احزاب، پویا نگاه داشتن جامعه مدنی است و رمز تحقق این پویایی در رصد مستمر حوزه‌های مختلف و انتقاد و ارائه روش‌های بهبود شرایط است. این امر که از آن به کنترل و موازنه یا در لفظ فرنگی آن «چک‌ اند بالانس» یاد می شود، منافع متعددی برای مردم و جامعه و نظام سیاسی در برخواهد داشت. نپرداختن احزاب به این امر و واگذاری آن تنها به اصحاب رسانه می‌تواند موجب بروز مشکلات متعددی شود. واجد بودن بدنه کار‌شناسی، دسترسی بیشتر به جریان اطلاعات و اخبار، استقلال از قدرت سیاسی و فعالیت حقوقی همراه با مجوز رسمی توانایی‌هایی به احزاب می‌بخشد که افراد یا سایر نهادها از همه آن‌ها به یکباره برخوردار نیستند. احزاب از این توانایی‌ها می‌توانند در جهت استفاده بهینه ازسیستم کنترل و موازنه بهره ببرند.
کنترل و موازنه از سوی احزاب می‌تواند مکانیزمی فراهم آورد تا موجب:
۱- گسترش فرهنگ نقد، امر به معروف ونهی از منکر در جامعه
۲ – پیشگیری از تخلفات در حوزه‌های مختلف به خصوص حوزه اقتصادی
۳ – افزایش اعتماد عمومی به مسئولان و کارگزاران نظام سیاسی و افزایش ظرفیت‌های نظام
۴- کاهش هزینه های انتقاد در جامعه، خصوصاً انتقاد از سوی رسانه‌ها از جمله خبرنگاران
۵ – فاصله گرفتن از سعی و خطا در سیاست گذاری‌ها و فراهم شدن زمینه توسعه
۶- کشف و اطلاع رسانی در زمینه ضعف‌های موجود در جامعه شود.
در پایان یادآور می‌شود احزاب نقش مهمی در گسترش و تعمیق فرهنگ نقد خواهند داشت و میوه این نقد در صورتی که بر پایه عقلانیت و صداقت باشد منافع عمومی را در پی خواهد داشت و موجب موازنه و اصلاح و قرار گرفتن نام و در مسیر صحیح می‌شود و این به معنای نظم یافتن و عدالت است.