الحاق حریم دوم تخت‌جمشید به شهر مرودشت به تصویب رسیده است. شنیده‌ها حاکی از آن است که این تصمیم در شورای شهرسازی مرودشت اتخاذ شده، اما ماجرای اصلی تنها به الحاق این محدوده محدود نمی‌شود؛ به نظر می‌رسد طی سال‌های گذشته ساخت‌وسازهای گسترده‌ای در حریم تخت‌جمشید انجام شده و حتی شهرکی در این منطقه شکل گرفته است؛ ساخت‌وسازهایی که ظاهراً نظارت مؤثری بر آن‌ها صورت نگرفته است.

یک خانه تاریخی ارزشمند مربوط به دوران قاجار در تبریز تخریب شده است. این اتفاق موجب شد بافت تاریخی تبریز بار دیگر مورد توجه قرار گیرد و بی‌توجهی به تخلفات و تخریب‌ها در این بافت رسانه‌ای شود. اگرچه اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان شرقی اعلام می‌کند قدمت خانه تخریب‌شده مشخص نیست، مرمت‌گران این استان قدمت آن را مربوط به دوران قاجار می‌دانند. بار دیگر این پرسش مطرح شده است که آیا ضعف نظارت و همکاری احتمالی شهرداری و مالک، زمینه از بین رفتن یک خانه تاریخی ارزشمند و آسیب به بافت تاریخی شهر را فراهم کرده است؟ در این میان، اداره کل میراث فرهنگی استان به متخلف هشدار داده است؛ البته پس از آنکه خانه تخریب شده و این هشدار، نوشدارویی پس از مرگ سهراب است.

نبود سرمایه‌گذار و توجه کافی به بافت تاریخی اردبیل، روند فرسودگی این بافت را تشدید کرده است. در اردبیل بناهای تاریخی بسیاری وجود دارد که دچار تخریب، فرسودگی و آسیب شده‌اند و به احیا و مرمت نیاز دارند. کنشگران میراث فرهنگی فهرستی از آثار تاریخی نیازمند مرمت و احیا را به «اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل» ارائه کرده‌اند. بسیاری از این آثار سال‌هاست دچار فرسودگی و آسیب شده‌اند، اما به این وضعیت توجهی نشده است.

تیراندازی حفاران غیرمجاز به‌سمت تیم میراث فرهنگی در جریان بازدید شبانه از محوطه‌های باستانی جیرفت، بار دیگر زنگ خطر را برای حفاظت از حوزه تمدنی هلیل‌رود به صدا درآورد. این حادثه هنگام بازدید «سیدموید محسن‌نژاد»، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کرمان، رخ داد؛ چند گروه از حفاران با مشاهده نیروهای میراث فرهنگی گریختند و گروهی دیگر به‌سمت آن‌ها تیراندازی کردند. این تیراندازی تلفاتی نداشت، اما نشان داد که حفاظت از محوطه‌های باستانی جیرفت، دیگر تنها مقابله با حفاری غیرمجاز نیست و به مواجهه با تهدیدهای مسلحانه نیز کشیده شده است. گزارش‌ها از فعالیت مسلحانه حفاران در حالی منتشر می‌شود که یگان حفاظت با کمبود نیروی انسانی، خودرو و تجهیزات روبه‌روست؛ وضعیتی که مراقبت از محوطه‌های گسترده جنوب کرمان را دشوار کرده است. خسارت حفاری‌های غیرمجاز نیز تنها به سرقت اشیای تاریخی محدود نمی‌شود؛ تخریب لایه‌های باستان‌شناختی، اطلاعات ارزشمندی را از بین می‌برد که دیگر امکان بازیابی آن‌ها وجود ندارد.

پادگان روس‌ها یا «خانه تومانیان»، بنای واجد ارزش تاریخی در سبزوار، تخریب شد. ویدئوی این تخریب بارها در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شده و موجی از اعتراض‌ها را به همراه داشته است. چگونه یک اثر واجد ارزش تاریخی به‌یک‌باره تخریب می‌شود؟ منتقدان، «شهرداری سبزوار» و مالک را مسئول این اتفاق می‌دانند و مدعی‌اند مالک با استفاده از روابط خود، این بنا را تخریب کرده است. با وجود اعلام بی‌اطلاعی «اداره میراث فرهنگی سبزوار» و دیگر مسئولان، همچنان این پرسش باقی است که آیا میراث فرهنگی از این اقدام اطلاع داشته است یا خیر. از سوی دیگر، شهرداری سبزوار می‌گوید مجوز رفع خطر دیوارهای جنوبی و شرقی را صادر کرده است؛ زیرا این دیوارها هر لحظه در معرض فروپاشی بوده‌اند. آیا به‌جای تخریب، امکان ایمن‌سازی و مرمت بنا وجود نداشت؟

پروازهای قشم پس از ماه‌ها وقفه از سر گرفته شده‌اند، اما هنوز مسافری برای گردشگری جزیره نیاورده‌اند. جنگ و ناامنی از یک سو و جهش قیمت بلیت و کاهش قدرت خرید از سوی دیگر، قشم را از فهرست مقصدهای سفر بسیاری از خانوارها خارج کرده است. فعالان گردشگری می‌گویند اقامتگاه‌ها، دفاتر، رستوران‌ها و دیگر کسب‌وکارهای وابسته، ماه‌هاست بدون درآمد مانده‌اند، درحالی‌که هزینه‌های جاری و بدهی‌هایشان همچنان پابرجاست. آن‌ها هشدار می‌دهند در غیاب حمایت‌های دولتی، ادامه این رکود می‌تواند به تعطیلی گسترده کسب‌وکارها و خاموشی گردشگری جزیره بینجامد.

«گردشگری روستایی» یکی از حوزه‌های جذاب و پرطرفدار گردشگری است که در ایران نیز ظرفیت‌های بسیاری دارد. روستاهایی که ثبت جهانی شده‌اند، گواه این مدعایند. این در حالی است که بحران اقتصادی، سفر را از اولویت بسیاری از خانوارها خارج کرده و گردشگری روستایی نیز از این وضعیت بی‌نصیب نمانده است. تورهای روستایی در برخی مناطق غرب کشور در بهار امسال، تنها حدود ۱۰ درصد سال‌های گذشته بوده‌اند؛ افتی که نشان می‌دهد بحران اقتصادی چگونه مستقیماً به مقصدهای کوچک و کسب‌وکارهای محلی رسیده است.

با حکم «سیدرضا صالحی‌امیری»، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، «برزین ضرغامی» به‌عنوان معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی این وزارتخانه منصوب شد. این انتصاب پس از حدود ۲۰۰ روز بلاتکلیفی معاونت صنایع‌دستی، با واکنش شماری از کارشناسان و هنرمندان این حوزه روبه‌رو شده است. منتقدان می‌گویند «ضرغامی» شناخت فنی و تخصصی از صنایع‌دستی ندارد و در دوره مدیریت او بر صندوق توسعه صنایع‌دستی و احیای بناهای تاریخی، برگزاری المپیاد ملی صنایع‌دستی نیز به سرانجام نرسید.

واگذاری مدیریت «حافظیه» و «سعدیه» به هیأت امنا، نگرانی فعالان و سازمان‌های مردم‌نهاد میراث فرهنگی را برانگیخته است. نبود شفافیت درباره سازوکار این طرح، احتمال حضور نهادهای غیرتخصصی در هیأت امنا و انتخاب دو مجموعه پربازدید و حساس برای اجرای آزمایشی آن، از مهم‌ترین دلایل این نگرانی‌هاست. به‌تازگی نیز ۵۸ انجمن میراث فرهنگی در بیانیه‌ای خطاب به وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، به هیأت امنایی شدن مدیریت «حافظیه» و «سعدیه» اعتراض کرده‌اند.

ساخت‌وساز در عرصه و حریم دولتخانه صفوی قزوین ادامه دارد؛ محوطه‌ای که به باور کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی، هرگونه خاک‌برداری و دخل‌وتصرف در آن می‌تواند به لایه‌های تاریخی و شواهد باستان‌شناختی آسیب بزند. این نگرانی زمانی جدی‌تر می‌شود که دولتخانه، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی کشور، از ظرفیت ثبت جهانی نیز برخوردار است.

جنگ، دلار بیش از ۲۰۰ هزار تومانی، تورم نقطه‌به‌نقطه، موج بیکاری و اقتصادی که به قهقرا می‌رود، دیگر جایی برای سفر در سبد خانوار باقی نمی‌گذارد. شاید در شرایط بحرانی کشور این پرسش مطرح شود که اصلاً چرا باید به گردشگری پرداخت؟ پاسخ این است که گردشگری می‌توانست حتی بیشتر از نفت برایمان درآمدزایی کند؛ اگر تصویر امنی از ایران ارائه می‌دادیم، اگر تبلیغات مناسبی داشتیم، اگر از فعالان گردشگری حمایت می‌کردیم و هزاران اگر دیگر. چه درست گفت مولوی: «در اگر نتوان نشست.»

یکی از خانه‌های تاریخی نایین به‌تازگی به‌دست مالک آن و بدون مجوز اداره میراث فرهنگی این شهرستان تخریب شده است. بااین‌حال، ماجرا تنها به یک خانه محدود نمی‌شود. بافت تاریخی این شهر به‌مرور چنان تخریب شده که در بسیاری از نقاط، اثری از ساختار قدیمی آن باقی نمانده است. گویی مسئولان شهری، کسبه و مالکان خانه‌های تاریخی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا چیزی به نام بافت تاریخی در این شهر زیبای کویری باقی نماند. بازار قدیمی و برخی آثار معروف و ارزشمند هنوز پابرجایند، اما بخش‌های گسترده‌ای از بافت تاریخی تخریب شده است. رئیس اداره میراث فرهنگی نایین از مرمت و حفاظت بازار تاریخی این شهر خبر می‌دهد، اما درباره علت تخریب گسترده بافت تاریخی اطراف بازار توضیحی نمی‌دهد.