ساخت‌وساز پروژه «مروی سنتر» در حریم «کاخ گلستان»، چند ماه پس از دستور وزیر میراث فرهنگی برای توقف و بررسی آن، از سر گرفته شده است. «اداره‌کل میراث فرهنگی استان تهران» می‌گوید «شورای فنی»، اقدامات انجام‌شده را قانونی تشخیص داده و ادامه پروژه را بلامانع دانسته است؛ بااین‌حال، جزئیات نظر این شورا و چگونگی انطباق پروژه با ضوابط حریم یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی تهران هنوز به‌طور عمومی منتشر نشده است.

فیلم سوختن بخشی از بافت تاریخی گرگان در حریق، یکی از دردناک‌ترین فیلم‌های منتشرشده در فضای مجازی در هفته گذشته بود. همزمانی این حادثه با درخواست «بابک زنجانی» برای سرمایه‌گذاری و واگذاری بیش از ۵۰ هکتار از بافت تاریخی گرگان، بسیار پرسش‌برانگیز است.

الموت یکی از آثار ارزشمندی بود که ثبت جهانی آن نسبت به اهمیت این اثر، دیر هم اتفاق افتاد، اما ایرانیان ثبت این اثر در فهرست جهانی یونسکو را مدیون کارشناسان، باستان‌شناسان و فعالان میراث فرهنگی هستند که سال‌ها برای ثبت این اثر تلاش کردند و ناامید نشدند. براساس گفته‌های معاون میراث فرهنگی، ۵۸ اثر ایران در فهرست موقت و در نوبت ثبت جهانی هستند. بنابراین، برای بیش از نیم‌قرن دیگر پرونده داریم. همچنین ۵۷ اثر باستانی ایران نیز در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است.

اقتصاد گردشگری ایران زیر تأثیر جنگ و فشارهای اقتصادی تغییر کرده است، اما این تغییر برای همه بخش‌های بازار سفر یکسان نیست. در کنار کاهش گردشگری ورودی و افت توان سفر بخشی از جامعه، مقاصد داخلی تازه، بوم‌گردی، گردشگری سلامت و سفرهای طبیعت‌محور همچنان بخشی از تقاضای بازار را حفظ کرده‌اند و الگوی سفر را به سمت مقصدها و تجربه‌های متفاوت برده‌اند.

خوزستان از جمله استان‌هایی است که به محض وقوع هرگونه تخلف و تخریب در آثار باستانی، کنشگران آن را رسانه‌ای کرده و پیگیری می‌کنند تا برخورد لازم صورت بگیرد. از سوی دیگر، این استان با مردم خونگرمش، آثار باستانی بسیار جذابی نیز دارد. مشکل اما در نبود هماهنگی میان شهرداری شهرهای مختلف با اداره کل میراث فرهنگی این استان است. کنشگران میراث فرهنگی معتقدند باید شورایی متشکل از متخصصان و کارشناسان مختلف برای حفاظت از آثار باستانی تشکیل شود و در شهرداری‌ها نیز اداره بافت تاریخی ایجاد شود. اما تجربه نشان داده است این شوراها نیز کارساز نیستند.

سه نهاد کشور از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خواسته‌اند اموال «پژوهشکده هنرهای سنتی» را جابه‌جا کند. اما مسئله فقط این وزارتخانه و کارکنان آن نیست. چرا سه نهاد مختلف چنین درخواستی مطرح کرده‌اند؟ چگونه در میان ویرانی‌های جنگ، انتقال اموال این پژوهشکده اهمیت یافته است؟ اگر به گفته «سیدرضا صالحی‌امیری»، وزیر میراث فرهنگی، هدف از این جابه‌جایی حفاظت از آثار در برابر پیامدهای جنگ بوده، چرا پیش‌تر کمبود فضای استقرار کارکنان جدید وزارتخانه علت انتقال اعلام شده بود؟ چرا وزیر، نگرانی فعالان صنایع‌دستی درباره آسیب‌های احتمالی این جابه‌جایی را حاشیه می‌داند؟

کشف لایه‌های پیش از تاریخ در بافت تاریخی «دهدشت»، نشانه‌‌هایی از وجود روستایی متعلق به اواخر دوره نوسنگی و اوایل دوره مس‌سنگی به دست می‌دهد که تاکنون اطلاعی از آن در دست نبود. کشف شواهد باستان‌شناختی مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد در نخستین کاوش‌های علمی باستان‌شناسی بافت تاریخی «دهدشت»، تصویر تازه‌ای از پیشینه این شهر تاریخی در استان «کهگیلویه و بویراحمد» ارائه کرده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد قدمت استقرار انسانی در محدوده «دهدشت» تنها به دوره اسلامی و به‌ویژه دوره صفوی محدود نمی‌شود و لایه‌هایی از یک استقرار انسانی در حدود هفت هزار سال پیش نیز در زیر بافت تاریخی این شهر وجود دارد.

پیکرتراشی چوبی، یکی از رشته‌های صنایع دستی با سابقه‌ای چندهزارساله است. هنرمندان این حوزه می‌گویند ایران، با وجود پیشینه تاریخی، استعدادهای انسانی و حضور هنرمندانش در رویدادهای بین‌المللی، فعالیت منسجم و سازمان‌یافته‌ای در زمینه پیکرتراشی چوبی ندارد. نبود ساختارهای حمایتی، شرایط اقتصادی و گسترش آثار بی‌کیفیت در شبکه‌های اجتماعی نیز بازار این هنر و سلیقه اجتماعی را تحت‌تأثیر قرار داده است.

گودبرداری در حریم عمارت نقاره‌خانه مجموعه زندیه، تازه‌ترین تخلف شهرداری شیراز بوده که در پی اعتراض اداره‌کل میراث فرهنگی استان فارس متوقف شده است؛ اما شهرداری مدعی است این عملیات با موافقت و اطلاع این اداره صورت گرفته است. عمارت نقاره‌خانه بنایی است که در مجموعه زندیه قرار دارد و از آن به‌عنوان یکی از فضاهای مرتبط با حکومت کریم‌خان زند یاد می‌شود. این محدوده همچنین در مجاورت جداره تاریخی بازار وکیل قرار گرفته است و عملیات گودبرداری و ساختمان‌سازی ممکن است صدمات جدی به آن وارد کند.

دستور انتقال اموال پژوهشکده هنرهای سنتی به مجموعه سعدآباد، بار دیگر تجربیات تلخ گذشته را زنده کرده است. برخی کارشناسان این حوزه معتقدند این تصمیم، عدم صلاحیت وزیر میراث فرهنگی و معاونانش را بیش‌ازپیش نمایان ساخته است؛ وزیری که، به گفته آنان، عده‌ای را اتوبوسی با خود به وزارتخانه آورده و حالا حضور این افراد را بر آثار ارزشمند پژوهشکده هنرهای سنتی ارجح دانسته است. بعضی کارشناسان در گفت‌وگو با «پیام ما» نسبت به احتمال سرقت برخی از آثار حین جابه‌جایی ابراز نگرانی کرده‌اند. اتفاقی که پیش‌تر هم در کاخ سعدآباد و هم هنگام جابه‌جایی اموال سازمان میراث فرهنگی در سال ۸۸ رخ داد.

انقلاب مشروطه یکی از مهم‌ترین وقایع در تاریخ معاصر ایران است. واقعه‌ای که قدرت را از حاکمیت مستقر و مسلط گرفت و به دست مردم سپرد. این انقلاب، زمینه حکمرانی قانون را در کشور فراهم کرد و تأثیر چشمگیری بر پیگیری و تحقق مطالبات مردمی گذاشت. آزادی مطبوعات و رسانه‌ها نیز از دیگر دستاوردهای مهم انقلاب مشروطه بود.

قشم یکی از زیباترین جزایر ایران و تنها ژئوپارک جهانی کشور است؛ جزیره‌ای که با قصه‌ها، آیین‌ها و خرده‌فرهنگ‌های گوناگون پیوند خورده است. یکی از جلوه‌های ارزشمند فرهنگ بومی قشم، ساخت شناورهای چوبی است؛ میراثی دریایی که امروز با خطر فراموشی و نابودی روبه‌روست. بااین‌حال، مردم جزیره با راه‌اندازی موزه فضای باز شناورهای چوبی، برای حفظ و معرفی این میراث ارزشمند گام برداشته‌اند. سال‌ها پیش، «جایکا» یا آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن نیز با اجرای پروژه‌ای سه‌ساله، برای آموزش و توانمندسازی جامعه محلی وارد میدان شد. این پروژه دستاوردهای متعددی داشت که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، تربیت کنشگران میراث فرهنگی و دریانوردانی بود که امروز با اصول راهنمایی گردشگران نیز به‌خوبی آشنایند. دراین‌باره با «علی پوزن»، مؤسس موزه فضای باز شناورهای چوبی گوران در قشم، فعال گردشگری و کنشگر میراث فرهنگی، گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.