در بازدید از جوی شرقی خیابان شریعتی مشاهده شد سنگفرش قدیمی که در طی زمان نفوذپذیری بیشتری پیدا کرده، کنده شده است و جای آن را سنگفرش‌هایی جدید با بستر سیمانی و کاملاً نفوذناپذیر گرفته‌اند. همچنین، در اکثر نقاط برای طوقه درختان کهنسال، که ریشه‌شان چند متر دورتر از محل تنه گسترده است، فقط ۳۰ تا حداکثر ۵۰ سانتی‌متر در نظر گرفته شده است؛ درحالی‌که این درختان حداقل به بستر نفوذپذیر حداقل در حد سایه انداز خود نیازمندند. اگرچه تمام بخش شرقی خیابان شریعتی هنوز سنگفرش نشده، اما همچنان عملیات عمرانی در جوی شرقی ادامه دارد و در بخش غربی نیز تخریب سنگفرش‌های قدیمی و سیمانی کردن بستر شروع شده است.

«میترا ابراهیمی»، کارشناس آب و محیط‌زیست، معتقد است: «سنگفرش و نفوذناپذیر کردن سطوح علاوه‌بر ازبین‌بردن درختان با کاهش هوادهی خاک و جلوگیری از رسیدن آب به ریشه درختان، خطر فرونشست، جذب و بازتاب اشعه گرمایی و همچنین، افزایش دمای شهر و سلامت جسمی و روحی ساکنان تهران را تحت‌تأثیر قرار می‌‌دهد.»

او ادامه داد: «این کارهای نادرست با توجیه احیا و زیباسازی انجام می‌شود، ولی تاب‌آوری و زیست‌پذیری شهر را کاهش می‌دهد.»

ابراهیمی در ادامه گفت: «در حال حاضر جهان به‌سمت شهرهای نفوذپذیر می‌رود تا چرخه اکولوژیکی آب حفظ شود. در بسیاری از کشورها برای کنترل آب‌های سطحی به‌سمت ساخت جوی باغچه‌ها، باغچه‌های زیستی و روش‌های اکولوژیک دیگر می‌روند. این بدان معنی است که آب در محل خود نفوذ می‌کند و گیاه از همان مکان، آب را برمی‌دارد. این امر به تغذیه آب‌های زیرزمینی هم کمک می‌کند. این درحالی‌است که با ساخت سنگفرش، آب قنات، چاه و باران جاری در جوی را از روی سنگفرش عبور می‌کند و به خاک نفوذ نمی‌کند. اگر همه رواناب‌های تهران به‌جای نفوذ در محل خودشان، به جای دیگری هدایت شوند، خطر فرونشست افزایش می‌یابد و برای آبیاری گیاهان و تغذیه آبخوان مجبور به انتقال آب می‌شویم.»

در طول بازدید بخش‌هایی از ریشه‌های قطع‌ شده بود و گودال و جای‌گذاری سنگ‌های عمودی دورباغچه‌ای نیز در اطراف درختان مشاهده شد.

کم‌آبی عامل حمله آفات به درختان

در طی پیاده‌روی در خیابان شریعتی از سمت شمال به جنوب پوسته آفت‌خورده برخی درختان توجه گروه را جلب کرد. «حسن ملکشی»، عضو هیئت‌علمی مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، این خوردگی‌ها را نتیجه تنش آبی درختان دانست؛ زیرا سنگ و سیمان مانع رسیدن آب به ریشه آنها می‌شود. این کم‌آبی باعث می‌شود درختان در برابر آفات آسیب‌پذیر و به‌راحتی مبتلا به انواع آفات و بیماری‌ها شوند. «آفات چوبخوار به درختان ضعیف حمله می‌کنند. درنتیجه، تغییراقلیم و سنگفرش شهرداری موجب حمله چوبخواران به درخت می‌شود.»

او گفت: «این درختان عظیم برای رشدونمو طبیعی خود حداقل به‌اندازه سایه‌اندازشان نیاز به خاک آزاد دارند تا امکان نفوذ آب‌وهوا به ریشه‌ها فراهم شود. درختان در فصل پاییز به عملیات بهزراعی نیاز دارند. اما الان نفوذناپذیر کردن دائمی بستر با سنگفرش و از بین‌بردن شرایط زیستی این درختان عظیم در حال انجام است.»

یکی دیگر از آسیب‌های محیط‌زیستی که در خیابان شریعتی به‌وضوح پیدا بود، قطع پایه‌ یک درخت بود که پاجوش‌های جوان آن، خشک شده بودند. ملکشی گفت: «وقتی درختی قطع می‌شود، باید بلافاصله جای آن نهال تازه‌ای کاشت. اما در اینجا نه‌تنها نهال تازه‌ای کاشته نشده است، بلکه حتی پاجوش‌هایی که می‌توانستند به درخت‌هایی تنومند تبدیل شوند به‌دلیل نرسیدن آب به آنها، خشک شده‌اند.»

پروژه‌های شهرداری هربار تهاجمی‌تر می‌شود

در بخش شرقی خیابان تعدادی از کسبه توجه‌شان به فعالیت گروه جلب شد و گفتند: «مدت‌هاست در بخش غربی آب جوی روان است، اما در بخش شرقی بین تجریش و پل رومی چند سال است آب جوی قطع و درختان فقط با تانکر آبیاری می‌شوند. این میزان آب برای درختان نارون و چنار قدیمی کفایت نمی‌کند. ما بارها به شهرداری شکایت کردیم، اما جوابی نداده‌اند. حتی خودمان داوطلبانه می‌خواستیم هزینه‌های آبیاری این سمت را بپردازیم، اما باز هم توجهی نکردند.»

«مسعود امیرزاده»، پژوهشگر محیط‌زیست، در این بازدید گفت بستر سیمانی و جدول سنگی با طبیعت درختان در تضاد است: «بعضی درختان، مانند زبان‌گنجشک، بسیار مقاوم‌اند، اما حتی این درختان هم دارند خشک‌ می‌شوند. وقتی پای درختان سیمانی شود، حتی اگر باران هم ببارد، به خاک نفوذ نمی‌کند.» او تأکید کرد: «حیات شهر به این درختان وابسته است و با عملیات پیمانکاری با دلایل نامعلوم، به خطر می‌افتد.»

او درختان شریعتی را جزو میراث‌فرهنگی و عناصر هویتی شهر دانست و با اشاره به درخت نارونی ادامه داد: «این درخت طی ۱۲۰ سال تنش‌های مختلفی را از سر گذرانده است تا به این قطر رسیده، اما در چندسال اخیر شهرداری با کارهای پیمانکاری اضافی هر بار بخشی از این درختان را خشک کرده است. شوربختانه هر بار، این پروژه‌ها تهاجمی‌تر می‌شود.»

توقف سنگفرش کردن بستر، اولویت فعالان محیط‌زیست

خواسته این کارشناسان و فعالان توقف کامل سنگفرش بستر جوی و آبیاری منظم درختان بود. آنها معتقدند: «باید به‌جای سنگفرش جوی، احیای اکولوژیک آن صورت گیرد.» جواب آنها به شهرداری که موش و زباله را بهانه کرده برای سنگفرش‌کردن جوی‌ها، این است: «راه‌حل حذف موش و زباله، سنگفرش کردن جوی نیست، بلکه باید جوی پاکسازی شود.»

خشکه‌چینی به‌جای سیمان‌کاری

 پیشنهاد دیگر آنها خشکه‌چینی به‌جای استفاده از سیمان و ملات بود. خشکه‌چینی روی هم یا کنار هم چیدن سنگ‌ها یا عناصر ساختمانی به‌شکل منظم و بدون استفاده از ملات است. این کار اجازه می‌دهد آب به‌راحتی به درون خاک نفوذ کند و به ریشه درختان برسد. به‌گفته کارشناسان، حتی این خشکه‌چینی هم باید با فاصله یک تا دو متری از درخت انجام گیرد تا آب‌وهوای کافی به بستر درختان برسد. این کارشناسان معتقدند حتی اگر شهرداری اصرار به این کار دارد، باید حداقل طوقه‌ای با فاصله یک متری از تنه برای درختان در نظر بگیرند.

کارشناسان و کنشگران از همراهی مدیریت شهری و شهرداری منطقه یک برای توقف دائمی تخریب و ساخت سنگفرش در بستر جوی ولیعصر به‌دنبال جلسه‌های متعدد کارشناسی با اساتید و کنشگران سپاسگزارند و انتظار دارند این اقدام در مورد جوی شریعتی، میدان تجریش، رفیوژ خیابان‌ها و… صورت گیرد.