کنوانسیون رامسر یا کنوانسیون حفاظت از تالاب‌هایی که پرنده‌های آبزی و کنارآبزی دارند، در دوم فوریه ۱۹۷۱ یا ۱۳ بهمن ۱۳۴۹ به میزبانی ایران و شهر رامسر تشکیل شد. ایران و ۱۷ کشور در آن سال این پیمان‌نامه را امضا کردند و در گذر سال‌های متمادی بیش از ۱۷۰ کشور به این کنوانسیون پیوستند. کشورها برای عضویت در این کنوانسیون، باید حتماً تالابی داشته باشند که شرایط عضویت در رامسرسایت را دارا باشد. 

در جلسه اخیر در زیمبابوه، با عضویت عربستان سعودی هم موافقت شد و این کشور به عنوان صد و هفتاد و سومین کشور عضو کنوانسیون رامسر قرار گرفت.

این درحالی‌است که این کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها و پرندگان آبزی و کنارآبزی را مهمترین مأموریت تعریف کرده و علاوه‌براین، تلاش می‌کند نقشی در توسعه پایدار با ایجاد تعادل میان خواست انسان‌ها و حفظ تالاب برقرار کند. 

در نشست روز یکشنبه این اجلاس جهانی یک مقام ارشد از صندوق جهانی طبیعت (WWF) اعلام کرد تلاش‌های چین برای ادغام تالاب‌ها در مناظر شهری، الگویی تحسین‌برانگیز برای توسعه پایدار شهری به‌شمار می‌رود.

«کریستین کولوین»، مسئول سیاست آب‌های شیرین در WWF، گفت: ۹ شهر چینی در جریان این نشست، عنوان شهر تالابی بین‌المللی را کسب کردند که عدد چشمگیری است.

او بیان کرد: «چینی‌ها پیشگام مفهوم «شهرهای اسفنجی» و بازگرداندن قابلیت نفوذپذیری به شهرها هستند».

 به‌گفته مسئول سیاست آب‌های شیرین در WWF، توسعه شهری نباید به‌بهای ازبین‌رفتن تالاب‌ها تمام شود، زیرا تالاب‌ها برای سازگاری با تغییراقلیم نقش حیاتی دارند.

کولوین بر اهمیت راه‌حل‌های مبتنی‌بر طبیعت و تلفیق تالاب‌ها در طراحی شهری تأکید کرد و افزود: چین در حال نشان‌دادن راه به شهرداران، شهرداری‌ها و دولت‌های محلی در سراسر جهان است، اینکه چگونه می‌توان طبیعت را دوباره به شهرها بازگرداند و مناطق شهری جدیدی طراحی کرد که نفوذپذیرتر باشند و اجازه دهند چرخه طبیعی آب به‌درستی عمل کند.

او افزود: «شهر آینده چنین شهری خواهد بود، شهری بسیار مقاوم‌تر در برابر اقلیم و با امنیت آبی بهتر.»

کولوین همچنین هشدار داد تخریب مناظر طبیعی و فروپاشی تالاب‌ها تهدیدی جدی برای امنیت غذایی، دسترسی به آب، و ثبات اقلیمی محسوب می‌شود.

از توان فنی کنوانسیون رامسر بهره‌ بگیریم

«علی ارواحی»، پژوهشگر حوزه تالاب، اهمیت این کنوانسیون را از بعد فنی و مشورتی مهم می‌داند و به «پیام ما» می‌گوید: «یکی از برنامه‌های کنوانسیون، مدیریت تالاب‌ها و حمایت فنی برای نوشتن برنامه‌های حفاظتی است. این حمایت‌ها بیشتر فنی و ابزاری است و بهره‌برداری خردمندانه از تالاب مدنظر است. همچنین، به‌لحاظ حقوقی و همکاری‌های بین‌المللی هم درباره تالاب‌هایی که بین کشورها مشترک‌اند، فعال است و کمیته مشورتی دارد.»

به‌گفته او، مرکز علمی و فنی STRP در این کنوانسیون مشورت‌های علمی و فنی برای بحران‌های تالابی می‌دهد. «برای مثال ما در تالاب‌هایمان سنبل آبی داریم و می‌توانیم از این نهاد علمی کمک بگیریم. درحقیقت، مجموعه تلاش‌ها و برنامه‌های این کنوانسیون از جهتی باعث افزایش سطح آگاهی شده و از جهت دیگر، باعث شده چارچوب‌های قانونی برای حفاظت تالاب‌ها ارتقا پیدا کند و روی حفاظت از زیستگاه‌های در حال تخریب هم اثر گذاشته. ما در کشورمان ۲۷ تالاب ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر داریم و برنامه جدید کنوانسیون هم تعادل‌بخشی و ایجاد توسعه پایدار و تعیین شهرهای تالابی است.»

نکته نه‌چندان دلچسب کنوانسیون‌ها، نداشتن قدرت عملی و تأثیرگذاری بر عملکرد کشورهاست. آن‌طورکه ارواحی می‌گوید، این کنوانسیون هم مانند سایر پیمان‌نامه‌ها صرفاً ابراز علاقه‌مندی برای حفاظت است و قدرت اجرایی و عملی ندارد. «به‌واسطه فعالیت این کنوانسیون و مشورت‌هایی که می‌دهد، می‌تواند درنهایت در بعد عملی تأثیرگذار باشد. برای مثال، ما در سال ۱۳۹۶ قانون حفاظت از تالاب‌ها را در مجلس تصویب کردیم. بیش از ۴۰ تالاب کشور برنامه مدیریتی دارند و این به‌معنای این نیست که حال تالاب‌ها و دریاچه‌های ما خوب است، بلکه تا حدی این به‌معنای حمایت‌های فنی کنوانسیون هم بوده است.»

او تلاش‌ها و حمایت‌های فنی را در بخش نرم‌افزاری مؤثر می‌داند و معتقد است که اگر قانون و برنامه ریخته شد، اما در عمل اجرایی نشد، چالش‌ ماست و انتظارمان از کنوانسیون را باید در همین سطح انتقال تجربیات، درس‌آموخته‌ها، خدمات نرم‌افزاری و… ببینیم. «یکی از کارهای مهم دیگر کنوانسیون رامسر این است که فهرست تالاب‌های در معرض خطر را در لیست مونترو منتشر می‌کند. حداقل شش تالاب کشور ما در این فهرست است؛ تالاب انزلی (از سه دهه قبل)، تالاب شادگان و سایر تالاب‌ها. انتشار این فهرست وجهه کشورها در حفاظت را نشان می‌دهد و این هم نکته مهمی است. اما اینها تنها ابزارهای کنوانسیون رامسر هستند و درنهایت این خود حکومت‌ها و مردم پیرامون تالاب‌ها هستند که باید از این دانش استفاده کنند.» 

بابل، عضو فعال در شبکه جهانی شهر‌های تالابی

در حاشیه این کنفرانس، شهردار بابل به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران، گواهینامه شهر‌های تالابی بابل، گندمان و کیاشهر را دریافت کرد.

«حامد بیکایی»، شهردار بابل در حالی برای دریافت این گواهینامه در زیمبابوه حاضر شده است که کمیته دائمی کنوانسیون بین‌المللی رامسر سال گذشته در نشست پنج‌‌روزه‌اش که از یکم تا پنجم بهمن به میزبانی سوئیس در شهر گلاند برگزار شد، ۳۱ شهر را به فهرست شهرهای تالابی عضو این کنوانسیون معتبر محیط‌زیستی اضافه کرد و نام بابل نیز در این بین دیده می‌شد. بابل از مازندران، کیاشهر از گیلان و گندمان از چهارمحال‌وبختیاری سه شهری هستند که به جمع شهرهای تالابی جهان اضافه شدند تا دروازه‌های جدیدی برای فعالیت‌های رونق‌بخش حوزه گردشگری مبتنی‌بر طبیعت و محیط‌زیست به روی آنها باز شود.

ثبت جهانی بابل به‌عنوان شهر تالابی، نه‌تنها جایگاه این شهر را در میان شهر‌های پیشرو در حفاظت از تالاب‌ها و بهره‌برداری پایدار از زیست‌بوم‌های آبی تثبیت کرد، بلکه نشان‌دهنده عزم جدی محلی و ملی در راستای حفاظت از منابع‌طبیعی، جلب مشارکت مردمی و ارتقای تاب‌آوری شهری در برابر بحران‌های زیست‌محیطی است.

ازاین‌پس، بابل به‌عنوان عضوی فعال در شبکه جهانی شهر‌های تالابی، الگوی بین‌المللی هم‌زیستی پایدار انسان و طبیعت خواهد بود.

حامد بیکایی، شهردار بابل، هم بعد از دریافت این گواهینامه به ایرنا گفت: «شهر بابل دارای ۲۰۷ قطعه تالاب و آب‌بندان است که تالاب ۷۰۰ هکتاری لنگور یکی از بزرگترین تالاب‌های این شهرستان است. همچنین، سه تالاب در شهرستان بابل در حوزه شهر واقع شده که همه این ظرفیت‌ها سبب شد بابل با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست در سال ۲۰۲۴ عنوان جهانشهر تالابی را در کنوانسیون رامسر کسب کند.»

به‌گفته او، این عنوان جهانی یک فرصت مناسب برای شهر بابل است تا با بهره‌مندی از تجارب جهانی از این ظرفیت برای جذب گردشگر و توسعه چندبعدی شهرستان بهره‌مند شود.

شهردار بابل با اشاره به این مطلب که گواهی عنوان جهانی که توسط کنوانسیون رامسر به شهر و شهرداری بابل داده می‌شود شش سال اعتبار دارد، بیان کرد: «درصورت تعامل مثبت شهروندان با تالاب در جهت بهره‌مندی خردمندانه، این عنوان جهانی تمدید می‌شود و هرکدام از شهروندان یک سفیر شهر تالابی خواهند بود و  مسئولیت مهمی در حفاظت تالاب شهری و شهرستانی خواهند داشت.»

پیش‌ازاین در آذرماه ۱۴۰۱ «بندر خمیر» در کنار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های کشور به‌نام «تالاب خورِخوران» با وسعتی حدود یکصد هزار هکتار به‌عنوان اولین شهر تالابی کشور معرفی شد که بعد از این بندر، بابل به‌عنوان دومین شهر تالابی ایران معرفی شده است.