پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

فروغ فکری

روزنامه‌نگار

برداشت گسترده و بی‌وقفه شن و ماسه از رودخانه‌های تنکابن و کندن درختان به بهانه ساخت سیل‌بند، رودخانه‌های منطقه را نابود کرده ست

سنگ‌سار رودخانه‌ها

رئیس ادارهٔ محیط‌زیست تنکابن: در کشور تنها پنج رودخانهٔ تحت‌حفاظت داریم و هیچ‌کدام از رودخانه‌های غرب مازندران حفاظت‌شده نیستند

۱۰ مهر ۱۴۰۳، ۹:۱۹

دست را که دراز می‌کردند، از کنار آب روان رودخانه «چشمه‌کیله» ماهی آزاد می‌گرفتند. ماهیان آزاد و سفید روزگار شیرینی در آب زلال این رود تنکابن داشتند. بعدها پلی بر روی رودخانه ساخته شد و آنجا محل نظارهٔ ماهیانی بود که در آب می‌پریدند و رقص ماهیان آزاد خاطرهٔ اغلب ساکنان قدیمی شهر بود. همان کسانی که حالا دیدن حال‌وروز فعلی رودخانه برایشان سخت شده است. برداشت گستردهٔ شن و ماسه، کم کردن عرض رودخانه و تصرف حریم آن و از بین رفتن ماهیان داخل آب با وارد شدن انواع آلودگی‌ها حالا برای مردان و زنانی که کودکی و جوانی‌شان در زمان پررونقی رود گذشته، تلخ است. آنها حالا دست که دراز می‌کنند، به‌جای ماهی، سنگ برمی‌دارند. سنگ‌هایی که ماشین‌آلات سنگین از دل رودخانه بیرون کشیده و به اطراف پرت کرده‌اند و شن و ماسه را با خود برده‌اند. وضعیت رود «تیروم»، دیگر رودخانهٔ تنکابن هم بهتر از این نیست و وزارت نیرو از سال ۱۳۹۷ و بعد از سیل گستردهٔ آن سال به‌بهانهٔ سیل‌بند، تخریب و برداشت گسترده‌ای را در آن شروع کرده. این است روزگار فعلی رودهای غرب استان مازندران؛ بی‌آب و کم جان.

«اینجا صیدگاه بود. پررونق، ماهیان آزاد بسیاری داشتیم». صدای «شمس مدنی»، عضو انجمن خوشنویسان تنکابن و معلم هنر، گرفته است. یاد روزگار رفته بر شهر و رودخانه‌هایش رمق او را برده. او به یاد می‌آورد که روزگاری چشمه‌کیله پرآب بود و ماهیان سفید و آزاد با سیلاب‌های فصلی به رودهای دوهزار و سه‌هزار می‌رفتند، آنجا تخم‌ریزی می‌کردند و بار دیگر به چشمه‌کیله برمی‌گشتند. «آنقدر در سه دههٔ اخیر از دل رودخانه شن و ماسه برداشتند که حالا به‌جای ماهی از رودخانه فقط می‌شود سنگ برداشت کرد. سنگ‌های کف رودخانه جای ماهی‌ها را گرفتند.»

احترام مازادی، فعال محیط زیست: برداشت مداوم شن و ماسه، رود را نابود کرد. ماهیان از بین رفتند و هر روز نیز به بهانه‌های مختلف مانند ساخت بازارهای محلی، بازار جانبازان، بازار روز، ساخت کانون پرورش فکری، ساخت پیاده‌راه و …. حریم رود را شکستند و باعث کم شدن عرض رودخانه تا حدود صد متر در برخی نقاط شدند. حتی شنیدیم در حریم رودخانه می‌خواهند یک هتل بسازند

برداشت شن و ماسه از کف رودخانه‌های غرب استان مازندران، خصوصاً چشمه‌کیله در تنکابن از اوایل دههٔ هشتاد آغاز شد. ابتدا برداشت‌ها چندان زیاد نبود، اما رفته‌رفته وضعیت به‌جایی رسید که از پرآب‌ترین رود غرب مازندران چیزی باقی نمانَد.

«احترام مازادی»، عضو جمعیت زنان مبارز با آلودگی محیط زیست تنکابن، نیز در یادش مانده که زلالی آب رودخانه به‌حدی بود که می‌شد پولک ماهی را در نور آفتاب دید. «از آن‌همه زلالی و زیبایی چه باقی مانده؟ آنقدر تخریب کرده‌اند که دیگر رودی نداریم. رود، از وسط شهر می‌گذرد و شهر را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌کند و با فاصلهٔ کمی به دریا می‌ریزد. در گذشته، این رودخانه نماد نشاط و سرزندگی و آرامش در شهر بود.» نظارهٔ پرش ماهیان بر بلندای پل رودخانه هنوز در خاطر مازادی زنده مانده است و آن روزها را روزهای روشن شهر می‌داند. «برداشت مداوم شن و ماسه، رود را نابود کرد. ماهیان از بین رفتند و هر روز نیز به‌بهانه‌های مختلف مانند ساخت بازارهای محلی، بازار جانبازان، بازار روز، ساخت کانون پرورش فکری، ساخت پیاده‌راه و … حریم رود را شکستند و باعث کم شدن عرض رودخانه تا حدود صد متر در برخی نقاط شدند. حتی شنیدیم در حریم رودخانه می‌خواهند یک هتل بسازند.»

او می‌گوید ماهی آزاد میراث طبیعی این منطقه بود که حالا کامل نابود شده و آنها آخرین نسلی هستند که خاطره‌اش را برای دیگران تعریف می‌کنند.

این درحالی‌است که وضعیت در «تیروم‌رود» هم بهتر نیست. در اطراف این رود آن‌طورکه مازادی می‌گوید کارخانهٔ سنگ‌ شکن قرار دارد و تابستان امسال هم قطع چندین اصله درخت توسکا در اطرافش خبرساز شده است. چنانچه «کمیل منصوری»، فعال محیط زیست منطقه، با ساخت کلیپی دراین‌باره می‌گوید:«تابستان امسال شاهد قلع‌وقمع هزاران درخت توسکا در تنکابن بودیم، طبق صورت‌جلسهٔ کمیتهٔ فنی منابع‌طبیعی نوشهر، این درختان قرار بود برای احیای عرصه‌های جنگلی استفاده شوند تا رودخانه بیشتر برای برداشت شن و ماسه در اختیار امور آب تنکابن قرار گیرد. ریاست فعلی و قبلی منابع‌طبیعی تنکابن به‌صراحت مخالفت خود را با حذف درختان اعلام کرده بودند، اما مدیرکل این سازمان در نوشهر قدرت نه گفتن به پیمانکاران شن و ماسه را نداشت. سیل‌های دوره‌ای بخشی از طبیعت هستند و پوشش گیاهی مناسب و تراکم درختان کمک به نفوذ سیل در دل زمین می‌کنند. اما پاک‌تراشی درختان، بهره‌برداری زیاد و جاده‌سازی گسترده باعث شد سیلاب‌ها روی دیگرشان را نشان دهند. سرشاخهٔ اصلی رودخانهٔ شیرود، رودخانهٔ تیروم است که حالا این رودخانه تبدیل به کارخانهٔ شن و ماسه شده است.»

دست‌اندازی به رودهای بدون حفاظت

«درکشور تنها پنج رودخانهٔ تحت‌حفاظت داریم و هیچ‌کدام از رودخانه‌های غرب مازندران حفاظت‌شده نیستند.» «هادی منصورکیایی»، رئیس ادارهٔ محیط‌زیست تنکابن، صحبت‌هایش را این‌طور شروع می‌کند و می‌گوید بارها دربارهٔ تخلفات انجام‌گرفته و برداشت‌های بیش‌ازحد از چشمه‌کیله و سایر رودها نامه و شکایت از ادارهٔ آب و سایر ارگان‌های متولی داشته‌اند، اما تاکنون هیچ‌کدام نتیجه‌ای نداشته است. «چون رودها حفاظت‌شده نیستند، وقتی تخریبی صورت می‌گیرد اعمال قانون و حضور سازمان محیط‌زیست سخت می‌شود. این وضعیت نه‌تنها در تنکابن، بلکه در رامسر و عباس‌آباد و شهرهای دیگر هم وجود دارد.»

او می‌گوید سازمان حفاظت محیط‌زیست تنها دربارهٔ میزان آلودگی می‌تواند اعمال‌نظر کند و وضعیت آلودگی در چشمه‌کیله تغییر خاصی نداشته است. «ما یک ایستگاه پایش آلودگی در میانهٔ این رودخانه داریم و خوشبختانه تغییر محسوسی در آلودگی‌اش مشاهده نشده، اما مسئلهٔ تخریب‌ها جدی است.»

مهرداد خزایی، مدیرکل منابع‌طبیعی مازندران-نوشهر: ادارهٔ امور آب مسئول است و در راستای همین موارد هم دست به دیواره‌سازی می‌زند. اما ما همواره دربارهٔ اجارهٔ بستر رودخانه‌ها، خصوصاً رودخانه‌های سیلابی برای برداشت شن و ماسه و … مخالفت خود را اعلام کرده‌ایم

او به سایر رودهای منطقه هم اشاره می‌کند و دربارهٔ رود تیروم که این اواخر دربارهٔ تخریب‌هایش صحبت‌هایی در میان است، می‌گوید «سال ۱۳۹۷ سیل بزرگی را در منطقه شاهد بودیم. آن زمان ادارهٔ آب و وزارت نیرو گفتند باید لایروبی انجام گیرد. بعد‌ازآن، نامه‌ای از مدیرکل دادگستری آوردند و این مبنایی بر لایروبی‌های آینده شد که شدت تخریب را بیش‌ازپیش کرد. ما هم برحسب قانون کاری جز پایش آلودگی از دستمان برنیامد.»

«مهرداد خزایی»، مدیرکل منابع طبیعی مازندران – نوشهر، به «پیام ما» می‌گوید منابع‌طبیعی با هر تغییری در بستر رودخانه مخالف است، اما مدیریت این بستر در دست وزارت نیروست و ادارهٔ امور آب طرح‌های مختلف مانند برداشت از رودخانه را عملی می‌کند. «ما در شورای حقوق بیت‌المال این موارد را مطرح کرده‌ایم. برداشت بیش‌ازحد شن و ماسه از کف رودخانه‌ها به‌نفع طبیعت نیست و مخالف این موارد هستیم.»

او همچنین در پاسخ به چرایی کندن چندن اصله درخت توسکا در اطراف تیروم‌رود می‌گوید «درختانی که در بستر رودخانه هستند، به‌دلیل سیلاب‌ها باید جابه‌جا شوند. ادارهٔ امور آب به ما درخواست می‌دهد و ما بیش از سه هزار و ۶۰۰ اصله نهال را از اطراف رود کَنده و در اراضی ساحلی کاشتیم. این درخواست با مصوبهٔ ستاد بحران استان بوده است.»

به‌گفتهٔ او، وزارت نیرو، ادارهٔ آب و همچنین ستاد بحران استان این تکالیف را برای منابع‌طبیعی تعیین می‌کنند. «ادارهٔ امور آب مسئول است و در راستای همین موارد هم دست به دیواره‌سازی می‌زند. اما ما همواره دربارهٔ اجارهٔ بستر رودخانه‌ها، خصوصاً رودخانه‌های سیلابی برای برداشت شن و ماسه و … مخالفت خود را اعلام کرده‌ایم.»

سازمان‌های محیط‌زیست و منابع‌طبیعی سال‌هاست در شرایطی قرار گرفته‌اند که توانایی مدیریت و حفاظت از رودخانه‌ها را ندارند. دست‌اندازی و برداشت بی‌رویه از رودها دهه‌هاست به رویه بدل شده است و وزارت نیرو به‌عنوان متولی این بخش تاکنون تنها راه را برای این تخریب‌ها هموار کرده است. چشمه‌کیله مشتی است نمونهٔ خروار از رودخانه‌های بی‌حفاظ که هر روز بیشتر از روز قبل تخریب می‌شوند و همچنان پاسخگویی برای وضعیت فعلی وجود ندارد.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آلودگی محیط زیست، سیلاب، محیط زیست، منابع طبیعی