این بسیار خجسته و مبارک است که وزیر جدید به فعالیت‌های میان‌حوزه‌ای علاقه دارد و پیگیری توسعۀ فناوری‌های نوین ازجمله هوش مصنوعی، در بخش‌های دیگر ازجمله بخش مغفول کشاورزی است. با این همه، بهتر بود وزیر ارتباطات و اعضای تیم او، ابتدا مطالعاتی نیز در شرایط و بحران‌های بخش کشاورزی ایران انجام می‌دادند و بعد دم از توسعۀ کاربردهای هوش مصنوعی در این بخش می‌زدند.

نگارندۀ این یادداشت در مقطع کارشناسی ارشد، پایان‌نامۀ تحصیلی خود را در حوزۀ هوش مصنوعی به ثمر رسانده و در مقطع دکتری نیز در رشتۀ کشاورزی تحصیل کرده و پس از سال‌ها فعالیت در بخش‌های مختلف کشاورزی، می‌تواند این ادعا را داشته باشد که تسلط نسبی بر هر دو حوزه دارد.

در این سال‌ها و با بحران‌های پی‌درپی کشاورزی ازجمله بحران آب، عدم صرفۀ محصولات، نبود الگوی کشت، افزایش سرسام‌آور هزینۀ نهاده‌ها، افزایش میانگین سن کشاورزان و کمترشدن فعالان این حوزه، کوچک‌شدن و ازارزش‌افتادن زمین‌های زراعی و در نهایت معیشتی‌شدن کشاورزی، بستر اقتصادی، اجتماعی و انسانی‌ای ساخته که هرچه باشد، آمادۀ این نیست که فناوری‌های پیچیده و پرهزینه به کار گیرد.

فقط در حوزۀ تحقیقات می‌توان انتظار داشت که بخشی از کارشناسان و پژوهشگران کشور به کاربردهای این فناوری در کشور بپردازند. اما در وضعیت فعلی کشاورزی معمول و کشت‌های تجاری، هرآینه داشتن چنین تصویری خطاست. در صورت پیشبرد تحقیقات نیز، فایدۀ چندانی نخواهد داشت؛ چرا که دربارۀ تحقیقات مشکل چندانی نداریم و انبوهی از دانش کشاورزی نزد محققان خبرۀ این حوزه داریم که بدون استفاده مانده است. از سوی دیگر بخشی از مشکل ناشی از عدم ارائۀ دانش و آموزش و ترویج کشاورزی به بهره‌بردارانی است که سال‌هاست از مکانیزاسیون نسبتاً قابل‌قبولی استفاده می‌کنند، اما هنوز به کاربرد صحیح و دقیق ابزار خود مسلط نیستند. ما دقیق‌ترین فناوری‌ها و  ادوات را  هم که داشته باشیم، اما کشاورز نداند آن فناوری را  در چه زمان و چگونه به کار گیرد، فایده‌ای نخواهد داشت و این دانش کشاورز مبتنی‌بر شرایط کلی اقتصادی است که در بالا به آن اشارۀ مختصری شد.

امروزه هنوز فاصلۀ عملکرد قابل حصول تا عملکرد واقعی مزرعه در ایران، حدود ۶۰ درصد است. از سوی دیگر خرده‌مالکی دردبی‌درمان مزارع کشور شده  و ۷۰ درصد مزارع ایران زیر ۵ هکتار وسعت دارد. وقتی اوضاع وسعت مزارع و باغات ایران چنین است، ما حتی هنوز نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که کشاورز بتواند از اپلیکیشن‌های روز که با استفاده از سنجش ازراه‌دور شرایط زمین را به او اعلام می‌کند استفاده کند، چه رسد به به‌کارگیری فناوری هوش مصنوعی. نه کشاورز رغبتی به سرمایه‌گذاری و توسعه در زمین‌های خرد دارد و نه وزارتخانۀ جهاد کشاورزی اقدامی در زمینۀ تجمیع اراضی و راه‌حل‌های دیگر می‌کند. اگر از پیش‌بینی‌های بارندگی در کشت‌های دیم و در زمان کود سرک استفاده شود، از هدررفت و روانه‌شدن سالانه صدها هزار تن کود اوره به منابع آبی و خاکی کشور و آلودگی محیط‌زیست و ضرر مالی کشاورزان جلوگیری خواهد شد و ما هنوز راه به‌کارگیری ابزار برای انجام چنین مهمی را ارائه نداده‌ایم. هیچ‌کس منکر به‌کارگیری هوش مصنوعی در کشاورزی نیست، اما قبل از پذیرش آن توسط کشاورزان، باید به ده‌ها بلکه صدها موضوع با اولویت و تأثیرگذاری بالاتر در این حوزه که سال‌هاست بر زمین مانده پرداخت. متأسفانه وزارت جهاد کشاورزی و سازمان‌های تابعه، سال‌هاست معرکۀ وزرا و مدیرانی هستند که هیچ آشنایی با مزرعه و چالش‌های یک کشاورز ندارند و عملاً این وزارتخانه در گروگان مدیران سیاسی و دانشگاهی و نمایندگان مجلس است.

جناب دکتر هاشمی!

شرح این هجران و این خون جگر

این زمان بگذار تا وقتی دگر…

در عوض پیشنهاد می‌شود از توسعۀ هوش مصنوعی در زمینه‌هایی همچون پایش‌های محیط‌زیستی، بررسی دقیق وضعیت آب‌های جاری و دریاچه‌ها، رصد بیلان آبی کشور، بررسی وضعیت جنگل‌ها و منابع طبیعی و تغییر میکرواقلیم‌های درمعرض‌خطر بهره گیرید و این موارد را به‌صورت دقیق و شفاف به جامعه اعلام کنید؛ وگرنه کلی‌گویی که خیال قشنگ بافتن است.