بایگانی
تجلی حق دفاع مشروع در چارچوب مقاومت
وقتی موشکهای ایرانی بامداد ۲۴ خرداد آسمان سرزمینهای اشغالی را درنوردیدند، تاریخ خاورمیانه تکرار شد: ایران نخستین دولت-ملت پس از عبدالناصر بود که جسورانه مرزهای رژیم صهیونیستی را برای سومینبار نشانه گرفت.
حمله بیسابقه ایران به مواضع رژیم صهیونیستی، نخستین اقدام مستقیم یک قدرت منطقهای پس از عصر عبدالناصر بود. این رویداد نه یک عملیات تهاجمی، بلکه واکنشی مبتنیبر حقوق بینالملل به جنایت حمله به مناطق غیرنظامی ایران و تجاوزگری آشکار این رژیم محسوب میشود. رژیم صهیونیستی در حملات خود قانونشکنی سیستماتیک کرده و با نقض پروتکلهای بینالمللی، از جمله ژنو، با استفاده از موشکهای خوشهای آمریکایی در حمله به مناطق مسکونی و غیرنظامیان، بهویژه بیمارستان کودکان حکیم تهران، بار دیگر اعتبار نظام بینالمللی را تخریب کرد. تحلیلهای کارشناسی نشان میدهد این اقدام ایران، الگویی جدید از بازدارندگی در برابر تجاوزگریهای سیستماتیک رژیم صهیونیستی ایجاد کرده است. این امر معادله بازدارندگی منطقهای را بهنفع ایران تغییر داد و ثابت کرد اسرائیل بدون پشتیبانی مستقیم آمریکا بسیار آسیبپذیر است.
فروپاشی اسطوره امنیتی اسرائیل
تحلیلهای مراکز مطالعاتی اروپا (همچون مؤسسه سیپری استکهلم) تأیید میکند سامانه «گنبد آهنین» با اصابت ۷۲ درصد موشکهای بالستیک ایران به اهداف حیاتی رژیم صهیونیستی، شکست سختی را متحمل شده و ۴۰ درصد توان پدافندی این رژیم در عملیات “وعده صادق ۳” تخریب شده است. این موفقیت نظامی، اسطوره «مصونیت امنیتی اسرائیل» را -که برپایه پشتیبانی بیقیدوشرط آمریکا استوار بود- در هم کوبید. کارشناسان هاروارد در یادداشتی محرمانه به کاخ سفید هشدار دادهاند: ایران قادر است هزینه تجاوز به حریم خود را برای اسرائیل غیرقابلتحمل کند. توانمندی ایران در عبور از پیشرفتهترین سامانههای دفاعی جهان نشان داد این کشور توانایی تحمیل هزینههای سنگین به اسرائیل را دارد. این تحول، رژیم صهیونیستی را از موضع مهاجم به موضع دفاعی سوق داده و الگوی جدیدی از موازنه قدرت ایجاد کرده است.
پیامدهای راهبردی: زایش نظم جدید
در این میان، تظاهرات گسترده مردم در پاکستان، یمن و لبنان با شعار «تهران تنها نیست» نشانهای از بیداری دوباره ملتهای منطقه علیه سیاستهای تجاوزگرانه رژیم صهیونیستی است. استفاده هوشمندانه از ماده ۵۱ منشور ملل (دفاع مشروع) الگویی برای ملتهای تحت ستم شد. درواقع، این تقابل و رویارویی آزمونی از هویت جمعی در خاورمیانه است. این حمله ثابت کرد ملتهای منطقه نیازی به انتظار برای «نجاتدهندگان خارجی» ندارند. ایران با تکیه بر توان بومی و مشروعیت حقوقی، الگویی نوین از مقاومت فعال را ترسیم کرد؛ الگویی که «جان مرشایمر»، نظریهپرداز برجسته روابط بینالملل، آن را «مرگ استراتژی هژمونی غرب در خاورمیانه» میخواند. امروز خون شهیدان ما، درخت مقاومت را در سرزمینهای اشغالی آبیاری میکند.
صلات ظهر یکشنبه است، از سه مخزنی که در حملات شنبهشب هدف قرار گرفتند، یکی از مخزنها هنوز میسوزد. آتشنشانها همان شب حادثه، آتش را مهار کردند، اما گویا دود قرار است تا زمان تمام شدن ذخیره مخزن، خودش را به آسمان برساند: «باز خوبه باد بهسمت کوهه، دود رو میبره اون طرف، وگرنه نمیشد اینجا نفس کشید» پشت مخزن کوه است و روبهرویش خانهها که از التهاب دیشب رهیدهاند و حالا زیر آفتاب ظهر آرام گرفتهاند: «دیشب اینجا چهار نفر را دستگیر کردند، تجهیزات همراهشان بود، داشتند گرا میدادند.» تا یک ساعت پیش مسیر منتهی به انبار نفت ورودممنوع بود. حالا اما ترددها حالت عادی دارد. یکی از مخازن همچنان میسوزد. مردم هر کدام تحلیلهای خود را دارند. بارها اعلام شده است مردم به محلهایی که دچار حادثه شدهاند، نزدیک نشوند، اما این محل در تقاطع دو مسیر پرتردد در غرب تهران است. سخنگوی سازمان آتشنشانی شب حادثه گفته بود: «در انبار شهران دو سه مخزن دچار آتشسوزی شدند که مخازن بنزین نبودند و از مشتقات دیگر نفتی بودند. با توجه به شرایط تمهیدات از قبل انجام شده و میزان موجودی مخازن تعدیل شده بود.»
اهالی محل شب را زیر آتش سرخ همین مخزن صبح کردند. یک نفر در چهارراه پایینی بوده و داشته به خانه میرفته که: «آسمان قرمز شد، برگشتم دیدم زبانه آتش است.» دیگری از پسرش میگوید که کنار پنجره داشت بیرون را میدید: «شانس آوردیم شیشهها نشکست، موج انفجار پسرمُ ترسونده بود.» پیرمرد تسبیح میچرخاند بدون اینکه مخاطب خاصی داشته باشد، میگوید: «ما که جنگ دیدیم، اما اون جنگ اینطوری نبود، اینهمه امکانات نبود. دیشب اینجا چند نفر دستگیر شدن، جاسوس بودن» و سرش را تکان میدهد. آن دیگری میگوید شنیده که چند خیابان آنطرفتر: «اول کوهسار یک ساختمون مسکونی رو زده»، اما هنوز نرفته از نزدیک ببیند چه بلایی سر ساختمان آمده و انگار خیلی هم مطمئن نیست شنیدههایش درست باشند.
هنوز بالا رفتن و اوج و فرود دود سیاه برای عابران آنقدر عجیب است که نمیتوانند چند ثانیه پا سست نکنند و با چشم نگران نایستند به تماشا. در ذهنشان چه میگذرد؟ شاید به عاقبت کار فکر میکنند. کسی نمیداند چه خواهد شد: «این بچهها در امان نیستند.» اشارهاش به پسر کوچکی است که از یخچال سوپرمارکت یک نوشیدنی برداشته و وانمود میکند نوشته روی بطری را میخواند، اما گوشش به حرفهای مادر است که میگوید: «نمیدونم عاقبت این بچهها چی میشه، دیشب خواب بود که حمله شد، تا یک ساعت فقط جیغ زد و گریه کرد از ترس» و پسر لب ور میچیند و چشم میدوزد به مادرش که یعنی «نگو من ترسیدم». فروشنده شروع میکند تعریف کردن که «وقتی زدند مردم هنوز تو خیابون بودن». از آن آتشی میگوید که دیشب همه تهران را نگران کرده بود، آتشی وسیع که از سه مخزن سوخت در غرب بلند بود و دودش صبح اول وقت آسمان غرب را سیاه کرده بود: «اینجا پر از جمعیت بود.» اهالی منطقه با سوزش چشم و گلو صبح یکشنبه را شروع کردند: «انگار زمستون باشه، اون روزا که هوای تهران آلوده است، گلوی من همونجوری داشت میسوخت.» یک مرکز آموزشی در محلهای در غرب تهران، هر کس از در وارد میشود، با گفتن «دیشب تا صبح نخوابیدم» با دیگران احوالپرسی میکند و از ترس دیشب میگوید و اینکه «صداها خیلی نزدیک بود»، «انگار کوچه پشتی ما رو زده بودن»؛ هیچکس نخوابیده، نیازی به گفتن نیست. دود انبار نفت و بیخوابی، چشمها را سرخ کرده است. آتش انبار نفت در خیابانهای غرب کاملاً پیداست. مسافران فقط همان ویدئوهای دیشب را دیدهاند که زبانههای آتش را ثبت کرده و نگران از اینکه آلودگی این دود خطرناک باشد. راننده میگوید: «نفته، نگرانی نداره». مردم اما نگرانند. هنوز کارشناسان درباره تبعات محیطزیستی دودی که در شهران به آسمان میرود، اظهارنظر نکردهاند؛ تبعات روانی را اما میشود در گفتوگوی اهالی محله و مسافران تاکسی بهوضوح دید.
اهالی هنوز مشغول تماشای دود هستند که باز پرواز پهپادها در غرب تهران شروع میشود. چند دقیقه بعد دود غلیظی محدوده غرب را پر میکند، پونک و دادمان هدف حمله بودهاند. شرکتها تعطیل کردهاند، ترافیک سنگینتر شده و چشمها نگران در چشمخانه میچرخد.
بیش از سه روز و سه شب از شروع تعدی متجاوزان صهیونیست به کشور میگذرد؛ تجاوزی که با شهادت تنی چند از هموطنان و شهروندان غیرنظامی کشور زنان و کودکان همراه شد. حالا از بحبوحه حملات هوایی دشمن به کشور که بهرغم ادعای خود، فقط تأسیسات را نشانه نگرفته است و منازل مسکونی شهروندان را نیز مورد حمله قرار میدهد، یک سؤال مهم در جامعه وجود دارد. ایمنترین رفتارها در زمان حملات احتمالی چگونه است؟ «بابک محمودی»، رئیس سازمان امدادونجات جمعیت هلالاحمر کشور، در گفتوگو با «پیامما» تاکید میکند یکی از مهمترین موضوعات شرایط فعلی که باید از سوی همگان بسیار جدی تلقی شود، موضوع رفتارهای ایمن است. بهگفته محمودی، این سازمان از همان روز اول حمله متجاوزانه به کشور پروتکلی را در فضای مجازی و بهمنظور آگاهیرسانی به عموم شهروندان منتشر کرده است که متأسفانه رسانهها هم به آن کمتوجهی نشان دادهاند.
چسبهای ضربدری
محمودی میگوید: «ما در حال حاضر خودمان هم در ساختمان هلالاحمر به همه شیشهها چسبهای ضربدری زدهایم. این کار باعث میشود از پرتاب خردهشیشهها در زمان وقوع انفجار جلوگیری شود. وقتی انفجار در نزدیکی مکانی رخ دهد، موج انفجار شیشهها را خرد میکند و این خردهشیشهها مانند ترکش عمل میکنند. بنابراین، این اقدام میتواند یک اقدام پیشگیرانه مفید باشد. همچنین، در زمان حمله هوایی باید از نزدیک شدن به پنجرهها جلوگیری کرد. کار درست این است که در اتاق خواب یا حمام یا هر فضایی که کمترین پنجره یا شیء آویز دارد، مستقر شوید. اینها موارد کوچک اما بسیار مهمی است که در کاهش خسارات ناشی از حملات هوایی نقش دارد.»
محمودی ادامه میدهد: «همچنین، ما راهنمای جامع شرایط جنگ و بحرانی داریم که بلافاصله آن را منتشر کردهایم تا در دسترس همه شهروندان قرار داشته باشد. مطابق با راهنما تعیین نقاط امن در خانه (مثلاً زیرزمین یا دیوارهای داخلی مستحکم) نصب درهای مقاومتر و حفاظهای ساده، آمادهسازی پناهگاه ساده (حتی با کیسه شن یا دیوار آجری) بررسی خطرات احتمالی اطراف: شیشههای بزرگ، اشیای سقوطپذیر، کابلهای برق طبیعتاً درصورت تداوم روند حملات میتواند در دستورکار قرار بگیرد.»
یادآوری به دیگران
پیشازاین نیز ستاد ملی مدیریت شرایط اضطراری جمعیت هلالاحمر اطلاعیهای منتشر کرده بود. در این اطلاعیه آمده است: «خونسردی خود را حفظ کنید. آرامش شما، اولین قدم برای کمک به دیگران است. از تجمع در محل حادثه یا مناطق مورد اصابت موشک خودداری کنید؛ این کار مانع عملیات امدادونجات میشود. مسیری برای امدادرسانی باز بگذارید. از پارک خودرو در خیابانها یا خروج غیرضروری از منزل خودداری کنید. درصورت نیاز فوری به کمک، با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید. نیروهای امدادی هلالاحمر در حالت آمادهباش هستند. کیف امدادونجات (شامل آب، ماسک، چراغقوه، دارو، بانداژ و…) در دسترس داشته باشید. به دیگران نیز یادآوری کنید. در خانه بمانید، مگر درصورت خطر فوری. جابهجایی غیرضروری میتواند جان شما و دیگران را به خطر بیندازد.» در بخش دیگری از این اطلاعیه نیز آماده است: «از انتشار شایعات و اطلاعات غیررسمی در فضای مجازی خودداری کنید. تنها از منابع رسمی مانند هلالاحمر، صداوسیما و سازمان مدیریت بحران استفاده کنید. از گرفتن عکس و فیلم در مناطق حادثهدیده پرهیز کنید. این کار میتواند امنیت عمومی را تهدید کند. به سالمندان، کودکان و افراد دارای معلولیت کمک کنید. حمایت اجتماعی، اصل مهمی در امدادرسانی است. درصورت نشتی گاز یا آتشسوزی، سریعاً با آتشنشانی تماس بگیرید و از وسایل برقی استفاده نکنید. درصورت ازدحام شبکه موبایل، از پیامک استفاده کنید تا خطوط تلفن برای امدادگران آزاد بماند.» همچنین، کمیته مداخله در بحران انجمن روانشناسی ایران با هدف کاهش آسیبهای روانی ناشی از شرایط جنگی، «راهنمای سلامت روان در بحران جنگ» را منتشر کرد.
خودتان را سرکوب نکنید
این راهنمای سلامت توصیه کرده است در شرایط جنگ احساسات خود را بپذیرید و آنها را سرکوب نکنید: «ترس، اندوه، خشم و اضطراب در زمان جنگ طبیعیاند. انکار یا سرکوب این احساسات نهتنها آنها را از بین نمیبرد، بلکه فشار روانی را افزایش میدهد. آگاهی از هیجانهایی که تجربه میشود، نامگذاری و پذیرش آن هیجانها، پایه بسیاری از درمانهای روانشناختی مبتنیبر تروماست. به اطلاعات موثق و محدود دسترسی داشته باشید. دریافت بیشازحد اخبار، بهویژه از منابع غیررسمی، اضطراب و نگرانی را تشدید میکند. راهکار توصیهشده، استفاده از منابع خبری معتبر و درعینحال محدودسازی میزان استفاده از اخبار است.» این راهنما همچنین توصیه کرده است از ارتباط انسانی غافل نشوید: «ارتباط اجتماعی یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و افسردگی است. ایجاد یا حفظ ارتباطات خانوادگی، دوستی و اجتماعی باعث کاهش احساس انزوا و افزایش تابآوری روانی میشود. روال زندگی را تا حد امکان حفظ کنید. حفظ عادات روزمره، به افراد حس پیشبینیپذیری، کنترل و ثبات میدهد که برای مقابله با بحران بسیار ضروری است. این توصیه در برنامههای MHPSS (خدمات سلامت روان و حمایت روان اجتماعی سازمان ملل) نیز تأکید شده است. تکنیکهای ساده آرامسازی را تمرین کنید. نفس عمیق، تمرینهای توجهآگاهی (Mindfulness) و حرکات بدنی ساده از ابزارهای مهم برای تنظیم هیجانی هستند. این تکنیکها توسط سازمان جهانی بهداشت بهعنوان مداخلات سطح اول توصیه میشوند.»
بخش دیگری از این راهنما میگوید: «مراقب کودکان و سالمندان باشید. در بحرانها، کودکان و سالمندان نیازمند توجه ویژه هستند. صحبت با زبان ساده، مداخلات مبتنیبر بازی و ایجاد محیطی امن برای کودکان و مراقبت روانی مداوم برای سالمندان توصیه میشود. درصورت نیاز، از کمک حرفهای استفاده کنید. درصورت بروز نشانههای هشداردهنده مانند افکار آسیبرسان، اختلال خواب شدید یا بحران روانی، دریافت کمک تخصصی بسیار ضروری است. در کشور عزیزمان ایران، خدمات روانشناسی زیادی بهصورت حضوری یا تلفنی، مانند خط ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی کشور ارائه میشود و مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره انجمن روانشناسی ایران با آدرس (https://iranpa.org/clinic/ ) از جمله این مراکز است.»
دنبالکردن اخبار از منابع رسمی
در وهله اول توصیه میشود افرادی که اضطراب بالایی دارند، اخبار را به صورت جدی دنبال نکنند. وقتی که قرار نیست کار خاصی انجام دهید، نگاهکردن به اخبار آنقدر مفید نیست. اما درصورتیکه افراد تمایل به مطالعه اخبار دارند، باید آن را از منابع رسمی دنبال کنند. معمولاً منابع رسمی واقعیت را به هر شکلی که ممکن است ناراحتکننده باشد یا روحیه افراد را تضعیف کند، منتشر نمیکنند. درواقع، آن بخشی از حقیقت را بازتاب میدهند که مردم احساس نکنند همهچیز را باختهاند و بهنوعی احساس قدرت هم میدهند؛ چراکه بخشی از همه جنگها، جنگ روانی است.
تنها نمانید
افراد یک خانواده یا همسایههای یک ساختمان میتوانند دور هم جمع شوند و درباره قصه ترس و تجربیاتشان با یکدیگر صحبت کنند. همیشه قصهگوها (story tellers) میتوانند از پس روزهای سخت بربیایند. میدانیم که ضرر تنها بودن از سیگارکشیدن بیشتر است. اگر هم افراد از خانواده خود دور هستند، میتوانند با یکدیگر تلفنی صحبت کنند و احساساتشان را باهم به اشتراک بگذارند.
داشتن تغذیه مناسب
در این شرایط، تغذیه عامل بسیار مهمی است که باید به آن توجه کرد. بهـتر اسـت در شـرایط پراستـرس، تغذیه با کالری مناسب و سهلالهضم باشد.
باور و ایمان
داشتن ایمان، به افراد کمک میکند. افرادی که ایمـان دارند، یـک کـل خوب و مثــبت در جهان وجـود دارد، مـیتوانند اتـفاقات سخت را دوام بیاورند.
رفتار مناسب با کودکان
در این شرایط رفتار با کودکان، یک شمشیر دولبه است. از یک طرف نباید به او گفت که «چیزی نیست و تمام میشود»؛ چون ما نمیدانیم چه زمانی قرار است تمام شود و نباید چیزی را بگوییم که بچهها فکر کنند دروغ میگوییم. از طرف دیگر نیازی نیست تمام واقعیت را با آنها در میان گذاشت؛ زیرا برای آنها آنقدر جای پرسش وجود ندارد. همچنین، کودکان از ما یاد میگیرند که باید از چیزی بترسند یا نه. بنابراین، اگر خودمان هم بتوانیم تا حدی احساساتمان را جلوی بچهها کنترل کنیم، آنها هم یاد میگیرند قرار نیست آنقدر بترسند. بهعلاوه، بسته به سن کودکان و اگر زیر شش سال باشند، میتوان برای آنها تصویرسازی کرد که مثلاً صدای موشکها، رعدوبرق است تا کودک بتواند صدا را هضم کند و بداند این صدا با او کاری ندارد.
مجسمکردن آینده برای میانسالان
با افراد میانسال باید وقت بیشتری را گذراند، بهگونهایکه مطمئن شوند تنها نیستند و هر اتفاقی که بیفتد، باز هم کنار آنها هستیم. درواقع، باید برای ایـن افـراد آیندهای را مجسم کرد که در آن مـا حـالـمـان خـوب خـواهد بـود و سـلامت میمانیم.
افراد بستری در بیمارستان را از اخبار دور نگهدارید
در اینجا نقش کادر درمان و همراه بیمار مهم است که چطور بیمار را از اخبار دور نگه دارند. درواقع، در بیمارستانها نیازی نیست تلویزیون و رادیو روشن باشد. مراقبان باید حواسشان باشد که حتی اگر بیمار میخواهد تلویزیون تماشا کند، فقط موسیقی یا سریال ببیند و از اخبار دور بماند. در این شرایط، فرد در نهایت احساس ضعف و ناتوانی است، بهخصوص اگر بیمار در شرایطی باشد که توان حرکت نداشته باشد و مدام به این فکر کند که عزیزانش بیرون از بیمارستان در شرایط جنگی هستند، اضطرابش بیشتر میشود.
پیامدهای حمله به تأسیسات هستهای
در بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ (۱۳ ژوئن ۲۰۲۵) نیروی هوایی رژیم صهیونیستی چند موج حمله هوایی مختلف را در تهران و برخی استانهای دیگر ایران تحتعنوان جعلی اقدام پیشگیرانه انجام داد. اقدامات رژیم صهیونیستی همگام با پیشروی مذاکرات ایران و آمریکا پیرامون برنامه هستهای ایران صورت پذیرفت. این درحالیاست که ایران بارها و طی دههها بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید داشته است. هرچند که برخی تحلیلگران بینالمللی همواره معتقد بودهاند درصد خلوص اورانیوم ایران طی فرایند غنیسازی در راستای اهداف نظامی بوده است و صلحآمیز بودن آن باورپذیر نیست. بههرحال، در همه موارد آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر فعالیتهای هستهای ایران نظارت داشته و گزارشهای منظمی را به جامعه بینالملل ارائه داده است. ورای موارد مطرحشده، اسرائیل در دور اول حملات خود در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ مناطق مسکونی را مورد حمله قرار داد و در دور دوم، مبادرت به هدف قرار دادن سایتهای هستهای ایران کرد. در ادامه فعالیتهای ضدبشری رژیم صهیونیستی در خاورمیانه حمله به تأسیسات هستهای از جمله تأسیسات هستهای آبسنگین پیامدهای جبرانناپذیری را برای سلامت مردم (غیرنظامیان) و محیطزیست در پی خواهد داشت. بهنقل از سازمان جهانی بهداشت، حمله به تأسیسات هستهای میتواند منجر به انتشار مواد رادیواکتیو و آلودگی آب و هوا و خاک شود و عواقب بلندمدتی در پی داشته باشد.
آلودگی رادیواکتیو ناشی از صدمات وارده به تأسیسات هستهای میتواند آبهای زیرزمینی و خاک را آلوده کند و اکوسیستمهای محلی را تحتالشعاع قرار دهد. مواد رادیواکتیو با ورود به زنجیره غذایی میتوانند سلامت و بقای انسان و سایر گونهها را تهدید کنند یا مسبب انقراض یک گونه یا نابودی محیطزیست یک منطقه شوند. نفوذ مواد رادیواکتیو به خاک سبب ازبینرفتن پتانسیل کشت در زمینهای زراعی و بروز بیماریهای مختلف در گیاهان و جانوران میشود. وقوع انفجارهای ناشی از تأسیسات هستهای بهسبب انتشار ذرات معلق و گازهای گلخانهای سبب آلودگی هوا و تسریع فرایند تغییراقلیم خواهد شد. همچنین، تشعشعات رادیواکتیو میتوانند منجر به افزایش سطح بیماریهایی مانند سرطانها و اختلالات ژنتیکی شوند. حمله به تأسیسات هستهای میتواند سبب خروج پسماندهای خطرناک هستهای با عواقب جبرانناپذیر برای محیطزیست و سلامت انسان شوند. این مسئله در شرایطی مطرح است که فرایند پاکسازی رادیواکتیو بسیار پرهزینه و زمانبر است. علاوهبر موارد مذکور، مسئله حمله نظامی از جانب یک کشور به تأسیسات هستهای کشور دیگر نقض قوانین بشردوستانه بینالمللی و نقض حقوق بشر بهویژه حق داشتن محیطزیست سالم و نقض قوانین جنگی و… خواهد بود و تبعات پیچیده بینالمللی را در پی خواهد داشت. مطابق کنوانسیون ژنو و پروتکلهای آن حمله به هر تأسیساتی که ممکن است به آسیبرسانی به غیرنظامیان منجر شود، نقض قوانین انسانی و اقتصادی جنگ است. چهبسا که مطابق ماده ۲ بند چهارم منشور ملل متحد استفاده از زور در روابط میان کشورها ممنوع است و هرگونه حمله به حاکمیت کشور دیگر نقض این ماده قانونی محسوب میشود.
اقدامات خودسرانه حمله به تأسیسات کشور دیگر، مطابق کنوانسیونهای مختلف بهدلیل تبعات تحمیلکننده بر محیطزیست نقض تعهدات جهانی حفاظت از محیطزیست است. موارد فوق در شرایطی مطرح میشوند که نفس این اقدام بهدلیل برهمزدن ثبات منطقهای و گسترش تنشها تهدیدی جدی برای امنیت جهانی است و هرگونه اقدامی که شرایط قانونی و اخلاقی را رعایت نکند، میتواند منجر به مسئولیتهای بینالمللی برای کشور اقدامکننده شود. در این راستا، سازمان ملل موظف است علاوهبر برگزاری جلسات اضطراری شورای امنیت بهمنظور مدیریت رفتار کشور خاطی به بررسی وضعیت انسانی و محیطزیستی پس از حملات بپردازد و رسیدگی به آنچه رخ داده است را در دستورکار قرار دهد. همچنین، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهسبب اقدام خودسرانه کشور اقدامکننده به تأسیسات هستهای کشور دیگر باید گزارشهایی درباره تأثیر حملات بر حقوق بشر و وضعیت انسانی بهمنظور جلوگیری از تنشهای بیشتر تهیه کند.
رخدادهای بامداد سیزدهم ژوئن ۲۰۲۵ و حملات هوایی گسترده رژیم صهیونیستی به مراکز حساس در خاک جمهوری اسلامی ایران، یکی از نادرترین بحرانهای امنیتی کشور در دهههای اخیر را رقم زد. این حمله نهتنها زیرساختهای نظامی و هستهای، بلکه روان جامعه، رسانهها و حکمرانی را نیز درگیر ساخت.
در چنین شرایطی، تحلیل نحوه مواجهه ساختار حاکمیتی با بحران پیشآمده، از منظر اصول «حکمرانی مطلوب» یا Good Governance میتواند به سیاستگذاران، مدیران ارشد و افکار عمومی در مسیر اصلاحات ساختاری، تقویت تابآوری ملی و ارتقای اعتماد عمومی کمک کند.
۱. اصل پاسخگویی در شرایط بحرانی
در نظریه حکمرانی مطلوب، پاسخگویی بهعنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت بحران، اهمیت ویژهای دارد. انتظار میرفت در ساعات نخست، مقامات مسئول با حضور سریع و شفاف در رسانهها، ضمن اطلاعرسانی، اعتماد عمومی را تقویت کنند.
هرچند نهادهای رسمی پس از تثبیت وضعیت اولیه وارد عمل شدند، اما تأخیر در انتشار برخی اطلاعات یا فقدان بیانیههای فوری، سؤالاتی برای افکار عمومی ایجاد کرد. در آینده میتوان با توسعه پروتکلهای ارتباطی بحرانمحور، این تأخیرها را کاهش داد.
۲. شفافیت: تعادل میان امنیت ملی و آگاهی عمومی
اصل شفافیت، بهمعنای تعهد حاکمیت به اطلاعرسانی منطقی و مسئولانه به جامعه است. با توجه به ماهیت امنیتی حادثه، بسیاری از اطلاعات تا زمان بررسی دقیق قابلانتشار نبود؛ بااینحال، میتوان با طراحی الگوی اطلاعرسانی مرحلهای، هم ملاحظات امنیتی را حفظ و هم از گسترش شایعات جلوگیری کرد.
ایجاد یک ساختار اطلاعرسانی متمرکز، در آینده میتواند در مهار التهابات رسانهای مؤثر واقع شود.
۳. کارآمدی: سنجش ظرفیت واکنش در برابر بحران
اصول حکمرانی مطلوب بر کارآمدی و اثربخشی تصمیمات نیز تأکید دارد. واکنش محدود اولیه ایران میتواند ناشی از ضرورت ارزیابی جامع و دقیق شرایط، جلوگیری از تصمیمات احساسی و اولویتبخشی به مدیریت داخلی باشد.
این رویکرد در عین حفظ منافع ملی، نشاندهنده تمایل به مدیریت هوشمندانه بحران و پرهیز از ورود به فاز غیرقابلکنترل جنگی است. در آینده، افزایش تمرینات بین بخشی میان نهادهای نظامی، امنیتی و رسانهای میتواند سرعت واکنش را بهبود بخشد.
۴. عدالت و حمایت از شهروندان
یکی از ابعاد کلیدی حکمرانی مطلوب، توجه به حقوق و امنیت روانی شهروندان در شرایط بحران است. بسیاری از مردم در تهران و سایر مناطق کشور دچار نگرانی و شوک روانی شدند. در این شرایط، بهرهگیری از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد، روانشناسان و رسانههای محلی برای آرامسازی فضا، از اولویتهای آیندهنگرانه محسوب میشود.
۵. مشارکت اجتماعی در مسیر تابآوری
در مدیریت بحران، مشارکت مردم و نهادهای مدنی بهعنوان مکمل توان حاکمیتی، نقش مهمی ایفا میکند. اطلاعرسانی دوسویه، استفاده از ظرفیت رسانههای اجتماعی و بازسازی حس همبستگی ملی، ابزاری حیاتی برای حفظ انسجام اجتماعی است.
تقویت آموزشهای همگانی پیشابحرانی، میتواند مشارکت مؤثر مردم در مواجهه با بحرانهای آینده را افزایش دهد.
۶. حاکمیت قانون و انسجام نهادی
در شرایط فوقالعاده، اهمیت نظم قانونی، انضباط نهادی و وحدت فرماندهی بیش از هر زمان دیگری برجسته میشود. حضور هماهنگ نهادهای امنیتی، نظامی و اجرایی کشور در روند مدیریت بحران، موجب کاهش تردید عمومی و افزایش اعتماد اجتماعی خواهد شد.
حادثه اخیر، علاوهبر ماهیت نظامی و ژئوپلیتیکی خود، یک آزمون راهبردی برای ارزیابی حکمرانی در شرایط اضطرار محسوب میشود. جمهوری اسلامی ایران با سابقهای گسترده در مدیریت بحرانهای طبیعی و سیاسی، اکنون در موقعیتی قرار دارد که میتواند با بازنگری در سازوکارهای اطلاعرسانی، پاسخگویی، مشارکتپذیری و حمایت روانی از جامعه، الگویی بومیشده از حکمرانی مطلوب را در شرایط جنگی پایهگذاری کند.
این رویداد میتواند آغازگر فصلی نو در ارتقای تابآوری اجتماعی، اصلاحات نرمافزاری مدیریتی و افزایش سرمایه اجتماعی باشد.
پیشدرآمد تنشها؛ ترامپ میدانست
پیش از عملیاتی شدن تنشها دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده آمریکا، از نزدیکی به توافق با ایران صحبت کرده و این جمله را گفته بود: «تا زمانی که توافقی در جریان است، نمیخواهم اسرائیل به ایران حمله کند؛ حمله اسرائیل ممکن است همهچیز را خراب کند.» او هشدار داده بود که «ممکن است بهزودی اتفاقی در خاورمیانه رخ دهد» و خبر داد که به کارکنان آمریکایی گفته است «برای احتیاط» منطقه را ترک کنند. این حرفها بهروشنی نشان میداد ایالات متحده از حمله باخبر است و همهچیز با هماهنگی ترامپ رخ میدهد. او در سخنرانی خود در کاخسفید درباره حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران گفت: «نمیخواهم بگویم حمله قریبالوقوع است، اما چنین حملهای کاملاً ممکن است رخ دهد.» و همینطور شد. هرچند مقامات آمریکایی به رویترز گفتند «ایالات متحده در حملات علیه ایران دخالتی ندارد و به آن کمک نمیکند»، اما صبح روز حمله، نتانیاهو از حمایت مستمر ترامپ تشکر کرد.
بامداد جمعه؛ نخستین انفجارها
نخستین انفجارها در بامداد جمعه، حوالی ساعت ۳ بامداد، اتفاق افتاد. خبرها حاکی از شنیدهشدن شش صدای انفجار شبانه در شرق، غرب و مرکز تهران بود؛ انفجارهایی شدید در شهرک شهید محلاتی در شمالشرقی تهران، حوالی قیطریه، حوالی مهرآباد و چیتگر. در پی این انفجارها صدای شلیک پدافند هوایی در غرب تهران شنیده شد و در شبکه خبر، این زیرنویس پای تصاویری از انفجار در تهران نشست: «برخی منابع بهنقل از ارتش رژیم صهیونیستی از حمله هوایی به مناطقی از تهران خبر دادند»، رادیو ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی در حال حمله به ایران است و رفتهرفته شبکههای خبری جهانی پوشش زنده این حملات را آغاز کردند.
در ساعات اولیه، تصاویری از چند منزل مسکونی آسیبدیده در شهرک محلاتی، ساختمانی مسکونی در آتش در خیابان فرحزادی، آتشسوزی در شهرک شهید چمران نوبنیاد، ساختمانی تخریبشده در میدان هفت نارمک و تصاویر مشابه دیگری بود که ثانیهبهثانیه منتشر میشد. صدای پرواز جنگندهها بر فراز تهران شنیده میشد. پروازها در فرودگاه بینالمللی امامخمینی متوقف شدند و عراق هم اعلام کرد حریم هواییاش را به روی همه پروازها بسته است. ساعت ۶ صبح، سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد فضای پروازی کشور تا اطلاع ثانوی بسته است و آسمان سوریه و عراق هم همین وضعیت را پیدا کرد. این میان پروازهای بازگشت حجاج نیز تا اطلاع ثانوی لغو شد.
هنوز یک ساعت نگذشته بود که اسپوتنیک از پرواز جنگندههای ایران در پایگاه نوژه همدان خبر داد. خبرگزاری مهر هم از صداهای مهیب متعدد در همدان، کبودرآهنگ و تویسرکان و رزن نوشت و شبکه خبر، حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای نطنز و همچنین خرمآباد را تأیید کرد.
در این حملات، پدافند ایران در ساعات اولیه عمل نکرد. آسیانیوز در این مورد نوشته است دلیل تأخیر در واکنش اولیه پدافند ایران، نتیجه حمله سایبری گسترده به سیستمهای راداری و فرماندهی بوده است. هرچند سرانجام نیروهای سایبری کشور، کنترل را پس گرفتند و پدافند باور ۳۷۳ وارد عمل شد.
در آن بامداد، این مکانها در تهران مورد حمله قرار گرفتند: قیطریه، نیاوران، غرب تهران و چیتگر، مهرآباد، شهرک محلاتی، شهرک شهید چمران نوبنیاد، برجی در کامرانیه، نارمک، سعادتآباد، اندرزگو، مجتمع ارکیده در ستارخان، شهرک شهید دقایقی، فرحزادی، ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح، ازگل، شهرآرا، مجتمع اساتید سرو در میدان کتاب سعادتآباد، گرمدره، مرزداران. همچنین تأسیسات پارچین، چندین پایگاه نظامی در تهران، ستاد فرماندهی کل سپاه پاسداران، رآکتور هستهای نطنز، تأسیسات نزدیک رآکتور هستهای نطنز، خنداب، رآکتور آبسنگین اراک، بروجرد، خرمآباد، همدان، قصرشیرین، تبریز، پیرانشهر، کرمانشاه، ایلام و اراک از جمله دیگر شهرها و مکانهای حساسی بودند که در ساعات نخست مورد حمله قرار گرفتند.
در مقابل، منابع صهیونیستی گفتند برای پاسخ شدید ایران خود را آماده میکنند.
جنایت در سحرگاه
از نیمهشب، تصاویری از کودکانی که در این حمله جان خود را از دست دادهاند، منتشر شد. صبح که رسید خبرنگار شبکه خبر گفت پیکر مادران و کودکان شهید را در مجتمعی مسکونی در تهران دیده است و تمامی شهدا در ساختمان میدان کتاب، غیرنظامی بودهاند. در انفجار ساختمانی در نارمک نیز پیکرهای پنج شهید از زیر آوار خارج شد و ۲۰ نفر دیگر هم مجروح شدند. همچنین شش طبقه از ساختمان ۱۲طبقه مسکونی محل ترور شهید طهرانچی بر اثر حمله تخریب شد و ایرنا گزارش کرد شمار زیادی از هموطنان غیرنظامی در این حملات به شهادت رسیدهاند.
در ساعت ۵ صبح رادیو ارتش اسرائیل از آغاز موج دوم حملات جنگندههای خود به ایران خبر داد و ادعا کرد این نبرد ممکن است تا چندین هفته به طول بینجامد. رژیم صهیونیستی هدف حمله را نابودی تأسیسات هستهای اعلام کرده بود، اما در دور نخست بیشتر تمرکز بر سامانههای پدافندی، ترور فرماندهان نظامی و همچنین دانشمندان هستهای بود. معاون سیاسی صداوسیما دستور عملیات ترور از سوی رژیم صهیونیستی را تأیید کرد و آکسیوس بهنقل از مقامی از این رژیم از حمله به چندین مقام ارشد نظامی و دانشمندان هستهای ایران گفت. تا ساعات بعد، عملیات ترور و شهادت «محمدحسین باقری» (بههمراه فرزندش «فرشته»، خبرنگار خبرگزاری دفاع مقدس)، فرماندهی ستاد کل نیروهای مسلح، «حسین سلامی»، فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، «غلامعلی رشید»، فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (بههمراه پسرش)، «امیرعلی حاجیزاده»، فرماندهی نیروی هوافضای سپاه (در حمله به یکی از مراکز سپاه)، «داوود شیخیان»، فرمانده پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه، «مهدی ربانی»، معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح (بههمراه همسر و فرزندش) و همچنین محمدمهدی طهرانچی، فیزیکدان و رئیس دانشگاه آزاد (بههمراه همسر، پسر و چهار محافظ خود)، «فریدون عباسی»، دانشمند فیزیک هستهای، «عبدالحمید مینوچهر»، رئیس دانشکده مهندسی هستهای، «احمدرضا ذوالفقاری داریانی»، عضو هیئتعلمی دانشکده مهندسی هستهای و دکتری مهندسی انرژی هستهای، «سیدامیرحسین فقهی»، رئیس پژوهشگاه علوم و فنون هستهای و معاون سازمان انرژی اتمی و «مطلبیزاده» تأیید شد. نورنیوز هم نوشت «علی شمخانی» صبح جمعه در محل اقامتش بهشدت مجروح و به یکی از بیمارستانهای تهران منتقل شده است. رژیم صهیونیستی اعلام کرد حداقل ۱۰ دانشمند هستهای ایرانی را هدف قرار داده است. در ساعات پس از حمله، مقامات کشور وعده انتقامی سخت دادند و سخنگوی ستاد کل نیروهای مسلح اعلام کرد که «دشمن صهیونیستی تاوان خیلی سنگینی پس خواهد داد».
روز نخست؛ پدافند فعال شد
تا ساعت ۷:۳۰ صبح، ۵۰ مجروح بهجایمانده از حمله به میدان نوبنیاد (شامل ۳۵ زن و کودک)، به بیمارستان شهید چمران منتقل شدند. نیروهای امدادی و نظامی در محلهای مورد اصابت قرارگرفته امدادرسانی را آغاز کردند. تمامی پایگاههای امدادونجات هلالاحمر در سراسر کشور به حالت آمادهباش درآمدند. وزارت بهداشت هم از آمادهباش کامل «تیم ملی سلامت» خبر داد.
در تهران، دود در آسمان شهر و برج بابک زنجانی در منطقه جهان کودک نخستین نشانههای روزی غیرعادی بودند. بر اثر انفجار طبقات بالایی این برج، دو نگهبان در ساختمانهای کناری مجروح شدند. شهروندان از شنیدهشدن انفجار در اطراف پالایشگاه تبریز خبر دادند و حمله به سایت نطنز نیز که از نیمهشب آغاز شده بود، همچنان ادامه یافت. در ساعت ۶:۱۷، صدای انفجار بار دیگر در تهران شنیده شد و شبکه خبر اعلام کرد پدافند هوایی درحال دفاع است و از مردم خواست آرامش خود را حفظ کنند. انفجارهایی نیز در مرز خسروی قصرشیرین (با یک شهید و ۲۴ مجروح)، دو نقطه در شهرستان ایلام و نقاطی در مهران و دهلران (تخریب برخی ساختمانها)، اطراف پالایشگاه تبریز، پادگان بعثت بروجرد (با یک شهید و چهار مجروح) و همچنین اهواز گزارش شد.
رهبر انقلاب در پیامی اعلام کردند: «رژیم صهیونی با این جنایت، برای خود سرنوشت تلخ و دردناکی تدارک دید و آن را قطعاً دریافت خواهد کرد.» اطلاعیه شماره یک ستاد کل نیروهای مسلح هم این حملات را «تجاوز آشکار دشمن خبیث صهیونیستی» خواند که با تمامی موازین بینالمللی مغایرت دارد. وزارت خارجه نیز خواستار واکنش دبیرکل و شورای امنیت سازمان ملل متحد شد و در بیانیهای اعلام کرد: «پاسخ به این تجاوز، حق قانونی و مشروع ایران وفق ماده ۵۱ منشور ملل متحد است.» ارتش و سپاه نیز در پیامهایی اعلام کردند اسرائیل باید در انتظار انتقامی سخت باشد.
روز جمعه با حمله تجاوزکارانه به ارومیه، مراغه، اهواز (پایانه مرزی چذابه) و کرمانشاه (انفجار در مرز مهران) ادامه یافت. طبق گزارشهای رسمی، حمله به سه منطقه نظامی و پادگان (پادگان شهید کریمی در سعیدآباد، پادگان الزهرا در امند و مرکز رادار در سردورد) در آذربایجانشرقی، دو شهید و شش مجروح بر جای گذاشت، مراکز مورد حمله در ادامه به ۱۰ نقطه رسید و تعداد شهدا به پنج نفر افزایش یافت؛ از جمله یکی از امدادگران هلالاحمر اسکو.
طبق اعلام العربیه، تا صبح روز جمعه، رژیم صهیونیستی حدود ۳۰۰ حمله در ایران انجام داد. شبکه سیانان هم گزارش داد؛ در این حملات متجاوزانه از جنگندههای اف-۳۵، اف-۱۵ و اف-۱۶ ساخت آمریکا استفاده شده است.
مسکو این حملات را غیرقابلتوجیه خواند و دولت اردن موقتاً حریم هوایی خود را بست. کشور عمان نیز مسئولیت تنشها و پیامدهای آن را متوجه رژیم صهیونیستی دانست. عربستان سعودی اقدامات رژیم صهیونیستی را «نقض تمامیت سرزمینی ایران و حقوق بینالملل» اعلام کرد و گفت: «جامعه بینالمللی و شورای امنیت مسئولیت دارند تا از تجاوز به ایران جلوگیری کنند.» وزارت خارجه ژاپن ضمن محکوم کردن حملات تروریستی رژیم صهیونیستی خواستار خویشتنداری شد. امارات متحده عربی، عراق، ترکیه، بحرین و پاکستان هم اقدام این رژیم را تخلفی جدی خواندند و بهشدت محکوم کردند. دولت کرهشمالی هم اعلام کرد که تمامقد در کنار ایران ایستاده است. قطر هم عنوان کرد: «جهان تا دیر نشده، جلوی اقدامات اسرائیل را بگیرد.»
با وجود حملات و تنشها، دعوت به مذاکره هنوز از سوی مقامات آمریکایی مطرح میشد و میشود؛ از جمله ترامپ که اعلام کرد: «ایران باید به میز مذاکره بازگردد.» درنهایت دولت در بیانیهای گفت: «انتقام از رگ گردن به رژیم صهیونیستی نزدیکتر است.»
در ادامه روز جمعه رژیم صهیونیستی به سایت راداری سوباشی، غربیترین ایستگاه راداری ایران، حمله کرد. همچنین، در حمله به ساختمان بهزیستی قصرشیرین یک کارمند به شهادت رسید و ۲۴ غیرنظامی زخمی شدند. «آرکان آخش» از سربازانی بود که در هنگ مرزی سردشت خدمت میکرد، به شهادت رسید.
قیمت نفت بهشدت افزایش یافت. سازمان انرژی اتمی از خسارت به بخشهای مختلف تأسیسات هستهای نطنز خبر داد و گفت: «هیچگونه آلودگی پرتوی و شیمیایی به بیرون از سایت تسری نیافته است.» اما اعلام کرد برای ارزیابی خسارت، ابتدا باید تشعشعات داخل سایت را پاکسازی کرد.
رفتهرفته نام غیرنظامیان شهید هم منتشر شد؛ «سینا سلیمانی» از تحلیلگران بازار بورس، «زهرا (نجمه) شمس» دوچرخهسوار و طبیعتگرد، «پارسا منصور» بازیکن پدل، «مهدی پولادوند» سوارکار، «پرنیا عباسی»، شاعر و «رایان قاسمیان» نوزادی دوماهه که در جریان این حملات کشته شدند.
ظهر جمعه، واتساپ از دسترس خارج شد و اینترنت اکثر مناطق کشور دچار اختلال شد. وزارت ارتباطات در این مورد اعلام کرد: «موقتاً محدودیتهایی بر اینترنت اعمال شده است.» درحالیکه این اقدام انتقاداتی را در پی داشته، ایلان ماسک خبر داده پوشش اینترنت استارلینک برای ایرانیها فعال شده است.
تمامی رویدادهای هنری، کنسرتهای موسیقی تا اطلاع ثانوی تعطیل شدند و اکران فیلمهای کمدی متوقف شد.
فرماندهان نظامی جدیدی بهجای فرماندهان شهید منصوب شدند. با به پرواز درآمدن پهپادهای ایرانی در آسمان، آژیرهای هشدار در اردن به صدا درآمدند. الجزیره بهنقل از رسانههای صهیونیستی اعلام کرد: «موساد، پایگاهی پهپادی در خاک ایران ایجاد کرده بود که در حمله امروز از آن استفاده کرد». اسرائیلهیوم نیز نوشت بخش زیادی از موشکها از داخل ایران شلیک شدند.
ستاد کل نیروهای مسلح در دومین اطلاعیه خود اعلام کرد: «هیچ محدودیتی در پاسخ به اسرائیل وجود ندارد.»
با ادامه حملات، آزادراه قم-اصفهان مسدود شد و در پی توقف پروازها، قطارهای فوقالعاده در مسیر مشهد و تبریز راهاندازی شدند. شمار شهدای آذربایجانشرقی به ۱۸ نفر و شمار مجروحان به ۳۵ تن افزایش یافت. استاندار قم نیز از شهادت دو نفر از نیروهای پدافند هوایی خبر داد. تا ساعت ۳:۴۴ دقیقه عصر جمعه، تعداد مجروحان به ۳۲۹ نفر و شمار شهدا به ۷۸ نفر رسید.
در طول روز انفجارهای پیدرپی در پایگاه شکاری و همچنین اطراف فرودگاه تبریز و درگیری پدافندی ادامه یافت و یکی از پهپادهای متجاوز در این شهر سرنگون شد. تا جمعهشب، شهرهای مختلف شاهد درگیریهای پرشماری بودند؛ حمله مجدد به نطنز، حمله به شیراز، سه حمله موشکی به پایگاه نوژه همدان، انفجارها در کرمانشاه، گرمدره در غرب تهران، فعالیت پدافند پاکدشت و پارچین، درگیری پدافند قم با پرتابههای رژیم صهیونیستی، انفجار در فردیس، ملارد و بخشهایی از شهریار، انفجار در سایت فردو و ساقطشدن پهپاد اسرائیلی در نزدیکی این سایت، حمله به پدافند هوایی قم در ابتدای اتوبان تهران، انفجاری مهیب در خاورشهر تهران، برخورد پرتابهای به کرج و انفجارهای متعدد در محمدشهر کرج، حمله به مرکز راداری نهاوند و فعالیت پدافند اندیمشک.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، نیز پاسخ مشروع و قدرتمندی را وعده داد که «دشمن را از اقدام احمقانه خود پشیمان خواهد کرد».
شورای امنیت سازمان ملل در ساعت ۲۲:۳۰ جمعه به وقت ایران جلسهای اضطراری برگزار کرد. در این نشست برخی اعضا تجاوز تلآویو را محکوم و بعضی درباره تشدید تنشها در خاورمیانه ابراز نگرانی کردند و خواستار ادامه روند دیپلماتیک شدند. این میان بعضی همچون آمریکا قاطعانه از اسرائیل دفاع کردند.
تا ساعتی بعد، صهیونیستها، آماده پاسخ ایران، فرودگاه بنگوریون را تخلیه کردند و تمامی سفارتخانههای آن در سراسر جهان تعطیل شدند و آژیر خطر در شمال اسرائیل به صدا درآمد. ایران برای حملهای بزرگ آماده شد.
شب دوم؛ آتش و پاسخ آتش
جمعهشب، مردم ایران در شهرهای مختلف صدای درگیری پدافند را با نیروهای مهاجم بهوضوح شنیدند. پدافند تهران فعال شد؛ صدای انفجار و پدافند در نزدیکی فرودگاه، فعالیت پدافند توانیر و پدافند رینگ در مرکز شهر، شهرری و بسیاری نقاط دیگر. حجم آتش پدافند علیه هواپیماهای متخاصم گسترده بود و تا پاسی از شب ادامه داشت.
شبهنگام، معاون روابطعمومی ارتش اعلام کرد در جریان درگیریهای پدافندی، هشت فروند جنگنده رژیم صهیونیستی بهدست نیروهای ارتش سرنگون و همچنین، چندین پهپاد و ریزپرنده منهدم شدند و نخستین جنگنده این رژیم ساقط شد. تا پایان شب، طبق اعلام فرمانده قرارگاه پدافند هوایی کشور، چندین جنگنده اف-۳۵، پهپاد و موشک کروز دشمن ساقط شدند.
بامداد شنبه، آتشسوزیهایی در محدوده فرودگاه مهرآباد رخ داد. تصاویری که در شبکههای اجتماعی منتشر میشد، شبی پرتنش را نشان میداد؛ میدان آزادی در کنار مهرآباد دودآلود و آسمان پرنور از درگیری و آتش. انفجارهای دیگری هم در محدوده خیابان پیروزی اتفاق افتاد و همچنین انفجارهایی در کوههای وردیج. خبرگزاریهای رسمی از شنیدهشدن چند انفجار در حکیمیه تهران و رهگیری موشکها در آسمان اصفهان خبر دادند. صدای انفجار در شهرستانهای رباطکریم، بهارستان، ملارد و بخشهایی از شهریار شنیده شد و پدافند تبریز بار دیگر فعالیت خود را از سر گرفت. رسانه ارتش از سقوط دومین جنگنده خبر داد و برخی منابع مدعی شدند پدافند ایران که هک شده بود، بار دیگر فعال شده است.
در ساعت ۲۱:۳۰ ارتش اسرائیل خبر داد ایران موشکهایی را به خاک اسرائیل شلیک کرده است. ایران اولین مرحله از عملیات تلافیجویانه خود با نام «وعده صادق ۳» را آغاز کرد؛ آژیر هشدار در سراسر اسرائیل به صدا درآمد و موشکها تمام شب بهسمت آنجا پرواز کردند.
المیادین خبر داد ایران ۱۰۰ موشک هایپرسونیک بهسوی سرزمینهای اشغالی فرستاده است. کمی بعد اولین تصاویر از اصابت موشکهای ایران به تلآویو منتشر شد. این موشکها به برج مخابراتی تلآویو اصابت کرد و موجب آتشسوزی در نزدیکی مقر وزارت دفاع شد. در تصاویر زنده پیدا بود که دود شدیدی این شهر را فرا گرفته است. طبق گزارش رژیم صهیونیستی تا ساعت ۲۲، موشکها به هفت منطقه اصابت کرد و موج دوم حمله ایران آغاز شد. الحدث از شلیک ۵۰۰ موشک ایران خبر داد. برخی موشکهای ایران هم از زیر دریا پرتاب شدند. در سومین موج حمله ایران، ۱۵۰ موشک بهسمت اسرائیل شلیک شد و چهار حمله به دشمن انجام شد.
در این بین نیروگاه شهید رئیسی اصفهان هم مورد حمله اسرائیل قرار گرفت. شلیک مستمر پدافند هوایی در نقاط مختلف تهران تا نیمههای شب ادامه داشت و دو انفجار مهیب در اصفهان و دو انفجار بزرگ دیگر در خیابان پیروزی تهران رخ داد. همچنین، انفجار نیمهشب در مهرآباد، به ترمینال ۴ و پشت ساختمان ماشینآلات و آشیانه جتهای جنگنده خسارتهایی وارد کرد.
روز دوم؛ درگیریها ادامه دارد
صبح با انتشار تصاویر برخورد موشکهای ایرانی به مواضع دشمن آغاز شد. رسانههای رژیم صهیونیستی از مجروح شدن ۲۰ تن و کشته شدن یک نفر در پی حمله ایران خبر دادند. طبق گزارش المیادین، موشکهای ایرانی بیش از ۱۵۰ نقطه، از جمله پایگاههای هوایی را هدف قرار دادند.
در ایران هم درگیری پدافند و انفجارهایی در شبستر آذربایجانغربی و زنجان ادامه داشت. در دومین روز درگیریهای نظامی، قیمت نفت ۷ درصد رشد کرد و قیمت طلا هم اوج گرفت.
صبح جمعه، مجتمع مسکونی ۱۴طبقه در شهرک چمران مورد اصابت موشک قرار گرفت. حدود ۶۰ نفر در این مجتمع مسکونی شهید شدند؛ از جمله ۲۰ کودک. براساس اخبار رسمی تاکنون ۳۰ کودک به شهادت رسیدهاند که تعدادی از آنها زیر یک سال بودهاند. طبق آخرین خبرها، در حمله به اسدآباد همدان دو نیروی امدادی شهید و پنج نفر مجروح شدهاند. در روز دوم حمله (شنبه) نیز «مهدی ربانی» معاونت عملیات ستاد کل نیروهای مسلح، «غلامرضا محرابی» از مسئولان ستادی نیروهای مسلح، «داوود شیخیان» فرماندهی پدافند نیرو هوافضای سپاه و «مسعود شانهئی» ریاست دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران بهدست اسرائیل به شهادت رسیدند.
در آخرین لحظات تنظیم این گزارش در غروب روز شنبه ۲۴ خرداد، رژیم صهیونیستی فاز ۱۴ پارس جنوبی در شهرستان کنگان را هدف قرار داده و گزارشهایی از آتشسوزی در پالایشگاه گاز فجر جم منتشر شده است.
رژیم صهیونیستی با گرفتن پاسخ ایران، تهدیدهایی را علیه تهران مطرح کرده است. مذاکرات پیچیدهتر شده و طبق گفته سخنگوی وزارت امور خارجه «تصمیم تهران برای حضور در دور بعدی مذاکرات مشخص نیست». در این شرایط، منطقه در انتظار اتفاقاتی است که میتواند معادلات امنیتی خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه کند.
«وعده صادق ۳»؛ طوفان آهنین
براساس بیانیههای رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای مسلح ایران با شلیک «انبوه موشکهای بالستیک» و بهکارگیری پهپادهای پیشرفته، بیش از ۱۵۰ هدف راهبردی را در عمق سرزمینهای اشغالی مورد هدف قرار دادند. این حمله گسترده، یکی از بزرگترین عملیاتهای موشکی خارج از منطقه خاورمیانه در دهههای اخیر محسوب میشود.
اهداف انتخابشده، مراکز حساس نظامی و امنیتی رژیم صهیونیستی بودند که مستقیماً در تجاوز به ایران نقش داشتند: پایگاه هوایی نواتیم بهعنوان یکی از مراکز اصلی پرواز جنگندههای مهاجم به ایران. مرکز هوایی اودا محل استقرار مراکز کنترل فرماندهی و جنگ الکترونیک دشمن. پایگاه تلنوف در نزدیکی تلآویو. وزارت جنگ و مراکز صنعتی-نظامی در قلب تلآویو که در تولید تجهیزات نظامی برای سرکوب ملتهای منطقه نقش دارند.
دقت و توان عبور از پدافند
سخنگوی ستاد کل نیروهای مسلح، «سرتیپ ابوالفضل شکارچی»، با تأکید بر ناتوانی رژیم صهیونیستی و حامیانش (از جمله آمریکا) در رهگیری موشکهای ایرانی، تصریح کرد: «موشکهای قدرتمند و نقطهزن و با دقت بسیار بالای ما میتوانند از لایههای مختلف پدافندی صهیونیستی عبور کنند.»
این موضوع با گزارشهای میدانی، تصاویر ماهوارهای و شنودهای اطلاعاتی سپاه مبنیبر اصابت مؤثر دهها موشک به اهداف موردنظر تأیید شد. حتی تلاش رژیم صهیونیستی برای ایجاد پارازیت و انحراف موشکها بهسمت مناطق مسکونی (که خود جنایتی دیگر محسوب میشود)، نتوانست مانع اصابت به اهداف نظامی اصلی شود. در این عملیات، پهپادهای انتحاری پیشرفته «آرش» ارتش جمهوری اسلامی ایران به اهداف خود در سرزمینهای اشغالی اصابت و آنها را منهدم کردند. پهپاد آرش، با برد دو هزار کیلومتر و قابلیت پرتاب از پرتابگرهای متحرک (بدون نیاز به باند) نمونهای از توانمندی داخلی و قدرت تحرک بالا در صحنههای مختلف جغرافیایی است. طراحی و تولید این پهپاد توسط متخصصان داخلی، بر استقلال دفاعی ایران صحه میگذارد.
پیامدهای کوبنده پاسخ ایران
براساس گزارش رسانهها پاسخ موشکی ایران منجر به کشته شدن سه صهیونیست و مجروحشدن حدود ۱۷۰ نفر شد. گزارشهایی مبنیبر قطع برق در مناطق مرکزی سرزمینهای اشغالی و ادامه جستوجوی امدادگران برای یافتن افراد زیر آوار حکایت از ابعاد وسیع خسارات و هرجومرج ناشی از حمله ایران دارد.
ضربه اقتصادی و توقف شریان انرژی
ترس از حملات تلافیجویانه بیشتر ایران، رژیم صهیونیستی را وادار به توقف فعالیت بزرگترین میادین گازی خود کرد. طبق گزارش ایسنا، میدان غولآسای لویاتان (با ذخیره ۲۲.۹ تریلیون فوت مکعب گاز و مسئول صادرات عمده به مصر) به دستور وزارت انرژی متوقف شد. شرکت انرژن نیز تولید خود را تعلیق کرد. این توقف ناگهانی، نهتنها اقتصاد رژیم صهیونیستی، بلکه صادرات گاز به مصر و تأمین گاز اردن را با مخاطره جدی مواجه کرده و آرزوهای صهیونیستها برای تبدیل شدن به هاب انرژی اروپا را به یأس تبدیل کرده است.
شکست هیمنه امنیتی
توانایی ایران در طراحی و اجرای عملیاتی با این عظمت و دقت، که دهها موشک آن از لایههای پیچیده پدافندی (با حمایت اطلاعاتی و فنی آمریکا) عبور کرده و به اهداف حساس اصابت کند، هیمنه امنیتی رژیم صهیونیستی را بهشدت متزلزل کرد. «سردار احمد وحیدی»، مشاور عالی فرمانده کل سپاه، این عملیات را «ضربه بزرگی برای رژیم صهیونیستی» خواند و هشدار داد «ازایندست ضربات قابلتکرار است.»
مبانی اقتدار و استمرار قدرت بازدارندگی
عملیات وعده صادق ۳ بهصراحت با «اتکا به قدرت الهی» و «هدایتهای داهیانه فرمانده معظم کل قوا» انجام شد. پیام قاطع رهبر انقلاب پس از حمله صهیونیستها مبنیبر اینکه «نیروهای مسلح، رژیم رذل صهیونی را بیچاره خواهند کرد» و تأکید ایشان بر اینکه «با آنها مماشات نخواهد شد»، چراغ راه و مبنای قانونی این اقدام قاطع بود.
سخنگوی ستاد کل نیروهای مسلح به یک «محاسبه غلط» رژیم صهیونیستی و حامیانش اشاره کرد: «فکر کردهاند با حذف فیزیکی و شهادت بعضی از فرماندهان سلحشور نیروهای مسلح قادر خواهند بود ضعفی را ایجاد کنند.» او با استناد به بیانات رهبری تأکید کرد: «افراد جایگزین راه شهدا را با قدرت و اراده قویتر ادامه خواهند داد.» این امر نشاندهنده عمق ساختار فرماندهی و وجود کادرهای کارآمد و متعهد در سطوح مختلف نیروهای مسلح است.
موفقیت عملیات، مرهون سالها تحقیق، توسعه و خودکفایی در صنایع دفاعی است. پهپاد آرش با برد بلند و قابلیتهای راهبردی، موشکهای بالستیک نقطهزن با قدرت نفوذ بالا در پدافند متحد و سامانههای جنگ الکترونیک پیشرفته، همگی نمونههایی از این توانمندی بومی هستند که ایران را به یکی از قدرتهای موشکی و پهپادی جهان تبدیل کرده است.
سپاه پاسداران در بیانیه خود تصریح کرد عملیات وعده صادق ۳ «با هماهنگی همه دستگاهها و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مقتدرانه و هجومی انجام گرفت.» این هماهنگی بالا بین سپاه، ارتش، وزارت دفاع و دیگر نهادهای امنیتی و اطلاعاتی، یکی از کلیدهای موفقیت عملیاتهای پیچیده و گسترده است.
بیانیه سپاه و سخنان مقامات، بارها به «مطالبه و حمایت یکپارچه ملت شریف ایران» بهعنوان یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری و اجرای این عملیات اشاره کردند. حضور مردم در صحنه و حمایت آنها از نیروهای مسلح، پشتوانه غیرقابلانکار اقتدار دفاعی ایران است.
پیامهای راهبردی و چشمانداز آینده
روابطعمومی سپاه در بیانیه دوم خود، پیام اصلی عملیات را چنین تشریح کرد: «امنیت ایران اسلامی، خطقرمز نیروهای مسلح است.» این جمله، هسته مرکزی دکترین دفاعی ایران را تشکیل میدهد: هرگونه تعرض به خاک، منافع یا اتباع ایران، با پاسخی سریع، کوبنده و متناسب مواجه خواهد شد.
عملیات موفقیتآمیز ایران در هدفگیری اهداف در عمق سرزمینهای اشغالی، بهروشنی نشان داد دوران مصونیت عمل رژیم صهیونیستی بهسر آمده است. ایران ظرفیت و اراده لازم برای هدف قرار دادن مراکز حساس دشمن در قلب قلمرو آن را دارد و این، معادله امنیتی رژیم را بهکلی دگرگون کرده است.
هشدارهای مکرر مقامات ایرانی حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران حاضر به تنشزدایی یکجانبه نیست و درصورت ادامه تجاوزات، پاسخهای بعدی با قدرت بیشتر و دامنه وسیعتری انجام خواهد شد. توانمندی موشکی و پهپادی ایران نیز این هشدار را کاملاً باورپذیر میکند. پاسخ قاطع ایران به تجاوز رژیم صهیونیستی، نهتنها برای ملت ایران، بلکه برای تمامی ملتهای مظلوم منطقه و جهان، بهویژه مردم فلسطین و غزه، پیامآور امید و اقتدار بود. فلاحی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس بهدرستی تأکید کرد: «این پاسخ صرفاً پاسخ خون مردم ایران نیست، پاسخ خونهای به ناحق ریختهشده تمام ملتهای آزاده دنیاست.»
تولد معادله جدید
پاسخ نظامی بیسابقه و حسابشده ایران به تجاوز رژیم صهیونیستی در قالب عملیات «وعده صادق ۳»، نقطهعطفی در تاریخ مناسبات امنیتی خاورمیانه محسوب میشود. این عملیات با موفقیت چند هدف کلیدی را محقق ساخت: نخست، اقتدار نظامی و توان بازدارندگی بالای ایران را بهشکلی ملموس و غیرقابلانکار به رخ جهانیان کشید.
دوم، هیمنه امنیتی جعلی رژیم صهیونیستی را درهم شکست و آسیبپذیری عمیق آن را حتی با حمایتهای بیقیدوشرط قدرتهای غربی آشکار کرد. سوم، خط قرمز جمهوری اسلامی ایران در دفاع از امنیت ملی را بهوضوح ترسیم کرد: هرگونه حمله، با پاسخی سخت، سریع و متناسب در عمق قلمرو مهاجم مواجه خواهد شد. چهارم، توانمندی خیرهکننده صنایع دفاعی بومی ایران در طراحی و تولید سلاحهای راهبردی پیشرفته (موشکها، پهپادها) را به نمایش گذاشت.
پیام نهایی این عملیات، فراتر از یک درگیری نظامی موقت، تولد یک معادله امنیتی جدید در منطقه است. معادلهای که در آن، جمهوری اسلامی ایران نهتنها یک قدرت غیرقابلانکار، بلکه بازیگری است که با ارادهای راسخ و توانی برخاسته از ایمان، وحدت ملی و پیشرفت علمی-دفاعی، قادر به تعریف مجدد قواعد بازی و دفاع قاطع از حریم امنیتی خود و متحدانش است.
همانگونهکه سردار وحیدی، مشاور فرمانده کل سپاه، اعلام کرد: «امروز ضرب شصت محکمی به اسرائیل نشان دادیم تا آنها بفهمند دچار اختلال محاسباتی شده و اشتباه بزرگی انجام دادهاند.» وعده صادق ۳، وعده اقتدار و پاسداری از ایران بود و این وعده، با قدرت تمام محقق شد.
آتش جنگ که روشن میشود، ملتها هزینههای بسیاری میپردازند، از جانشان تا آینده و سلامت و آسایش نسلهای بعد. در بستر جنگ و درگیریهای مسلحانه، علاوهبر جان انسانها، میراثفرهنگی نیز قربانی میشود و در معرض تهدیدات جدی قرار میگیرد؛ از تخریب مستقیم آثار تاریخی گرفته تا غارت موزهها و تخریب عمدی بناهای تاریخی، که تلاشی آگاهانه برای نابودی هویت، تاریخ و انسجام فرهنگی یک ملت است. در چنین شرایطی، میتوان گفت حفاظت از میراثفرهنگی، صرفاً اقدامی حفاظتی نیست، که مقاومتی فرهنگی است در برابر فراموشی، تحریف یا نابودی گذشته مشترک بشری. همان اتفاقی که در قرون اخیر در جهان افتاده است. از تلاشها برای حفاظت از آثار موزه لوور تا اقدامات حفاظتی در موزههای اوکراین. در این میان هستند آثاری که بهرغم تلاش فعالان فرهنگی بینالمللی و هشدارهای یونسکو، قربانی توحش جنگافروزان شدند؛ از بودای بامیان تا پالمیرا و موزه بغداد. ایران هم این تجربه را در جریان جنگ هشتساله داشت و بسیاری از محوطهها و آثار تاریخی آن بهرغم عضویت عراق در کنوانسیون لاهه، مورد حمله قرار گرفتند و آسیب دیدند.
حالا که پهپادها بالای سرمان شب را به صبح میرسانند، نمیشود نگران میراث و تاریخ این سرزمین نبود. اما حفاظت باید چگونه صورت گیرد؟ پس از شروع حملات اسرائیل به شهرهای مختلف ایران، وزارت میراثفرهنگی اعلام کرد موزهها و مراکز تاریخی تعطیل هستند و طبق پروتکلها قرار است اشیا به مخزن امن منتقل شوند. این اقدام اما تنها گام نخست در حفظ میراثفرهنگی است. ضوابط و اصولی برای جابهجایی اشیا و حفظ آنها در موزهها و مخازن امن تعریف شده است که قطعاً کارشناسان موزهها و مراکز فرهنگی به آن اشراف دارند. اما در سطح بینالملل هم ضوابط و کنوانسیونهایی برای طرفین درگیری تعریف شده است. ضوابطی که آنها را ملزم به حفظ میراثفرهنگی یکدیگر میکند. در ایران با تعدد سایتهای تاریخی، محوطهها و بناهای میراث ملی و جهانی و موزهها، توجه به این کنوانسیونها ضروری است.
کنوانسیون لاهه و توجه ویژه به میراثفرهنگی در منازعات
کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه مهمترین و جامعترین سند حقوقی بینالمللی در زمینه حفظ میراثفرهنگی در منازعات مسلحانه است. اما پیش از این کنوانسیون هم معاهداتی در سطح جهانی برای حفاظت از میراثفرهنگی منعقد شده و کشورهای زیادی به رعایت ضوابط این کنوانسیون در جریان درگیریها متعهد شدهاند. هرچند بسیاری از کشورها در جریان جنگها مفاد این کنوانسیونها را نادیده میگیرند. اما توجه به مقوله میراثفرهنگی در شرایط جنگی از ضروریاتی است که اهمیت آن در بلندمدت آشکار میشود. شاید بتوان روشنترین نمونه آن را در تاریخ موزه لوور مرور کرد. موزهای که امروز یکی از بزرگترین و پربازدیدترین موزههای جهان است، در جریان جنگ جهانی دوم در معرض تهدید غارت توسط نازیها قرار داشت. تدبیر مدیر موزه اما لوور را نجات داد تا امروز همچنان آثار فرهنگی و تاریخی و هنری آن مجالی به بازدیدکنندگان دهد تا با تاریخ و هنر جهان در یک مجموعه منسجم آشنا شوند.
نخستین سند شاخصی که در سطح بینالمللی برای حفاظت از میراثفرهنگی در جریان جنگها تدوین شد، قرارداد ۱۹۳۵ واشنگتن است که بهصورت خاص به حفاظت از بناهای تاریخی و مراکز علمی و هنری در شرایط جنگی پرداخته است. پسازآن، کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو با صراحت، سه اقدام را برای کشورهای درگیر جنگ ممنوع اعلام کرده است: «اعمال هرگونه اقدام خصمانه علیه آثار تاریخی، هنری و مذهبی؛ استفاده نظامی از اماکن فرهنگی و تاریخی؛ انجام اقدامات تلافیجویانه و تخریبی نسبت به این مراکز». عهدنامههای لاهه (۱۸۹۹ و ۱۹۰۷) که در زمینه حقوق بینالملل جنگ تنظیم شدهاند، نیز در برخی بندهای خود به صیانت از میراثفرهنگی اشاره کردهاند.
کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه اما اختصاص به موضوع میراثفرهنگی دارد. پس از جنگ جهانی دوم و تخریب گسترده میراثفرهنگی، یونسکو در سال ۱۹۵۴ کنوانسیون لاهه و پروتکل اول آن را برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان درگیریهای مسلحانه تصویب کرد. این کنوانسیون موادی برای حفاظت از میراثفرهنگی در زمان جنگ تدوین کرد و در سال ۱۹۹۹ با تصویب پروتکلهای دیگر بهروزرسانی شد و نخستین معاهده بینالمللی است که بهطور گسترده توسط کشورها پذیرفته شد و ایده «میراث مشترک بشریت» را برجسته کرد. در مقدمه این کنوانسیون آمده است: «با توجه به آسیبهای گستردهای که در جریان جنگها به اموال فرهنگی وارد شده و تهدیدهای روزافزون ناشی از توسعه سلاحهای جنگی، لازم است این میراث بهعنوان بخشی از فرهنگ مشترک بشری مورد حمایت بینالمللی قرار گیرد.» این کنوانسیون تخریب آثار تاریخی در رویاروییهای مسلحانه را از جمله جرائم علیه بشر دانسته و اعلام کرده است کسی که در جریان جنگ بهبهانه تهاجم به کشور دیگر، آثار فرهنگی تاریخی را مورد تهاجم قرار دهد، در حکم جنایتکار جنگی است. صلاحیت رسیدگی به این جرم نیز به دیوان داوری لاهه داده شده است. این کنوانسیون به نقش کشورها در شکلگیری فرهنگ جهانی تأکید دارد و نابودی آثار فرهنگی یک کشور را لطمهای به تمام بشریت میداند. یکی از نکات برجسته این کنوانسیون، ماده سوم آن است که نگاهی آیندهنگرانه به موضوع حفاظت از میراثفرهنگی دارد و در آن آمده است کشورهای عضو باید در زمان صلح تدابیری برای حفاظت از میراثفرهنگی خود در برابر تبعات احتمالی جنگ اتخاذ کنند. بهعبارتی، این کنوانسیون معتقد است حمایت مؤثر از آثار فرهنگی، تنها زمانی محقق میشود که آمادگی لازم پیش از وقوع جنگها فراهم شده باشد.
سپری آبی برای حفظ میراث بشری
براساس مواد کنوانسیون لاهه کمیتهای بینالمللی با نام «سپر آبی» (Blue Shield) شکل گرفته است و همان مأموریتی را که صلیب سرخ در نجات جان انسانها دارد، برای این کمیته در مورد میراث بشری تعریف شده است و به همین دلیل، برخی از آن با عنوان «صلیب سرخ فرهنگی» یاد میکنند. در اساسنامه این کمیته آمده: «این نهاد شبکهای از کمیتههای متشکل از افراد متعهد در سراسر جهان است که متعهد به حفاظت از اموال فرهنگی جهان است و نسبت به میراثفرهنگی و طبیعی ملموس و ناملموس، در برابر خطرات ناشی از درگیریهای مسلحانه یا بلایای طبیعی و انسانی دغدغهمند هستند.» سپر آبی همکاری نزدیکی با سازمان ملل، نیروهای حافظ صلح سازمان ملل، یونسکو و همچنین کمیته بینالمللی صلیب سرخ دارد.
سپر آبی یکی از ابزارهای اصلی برای حفاظت از میراثفرهنگی از طریق همکاریهای ملی و بینالمللی است. از زمان تأسیس آن در سال ۱۹۹۶، ایکوموس در قالب این شبکه و همراه با آن، در نقاط مختلف جهان و در شرایط بحرانی مانند بلایا و جنگها، برای حفاظت از میراثفرهنگی فعالیت میکند. میراثفرهنگی همچنان در معرض تهدید، آسیبدیدگی و تخریب ناشی از بلایای طبیعی، فجایع انسانی، جنگها و درگیریهای دیگر قرار دارد؛ برای مقابله با این خطر، ایکوموس در چارچوب شبکه سپر آبی با آموزش کارشناسان میراثفرهنگی و دیگر ذینفعان، به حفاظت و صیانت از میراث کمک میکند. در این کمیته نمایندگانی از پنج سازمان «شورای بینالمللی آرشیوها»، «شورای بینالمللی موزهها»، «شورای بینالمللی محوطههای تاریخی»، «فدراسیون بینالمللی انجمنها و مؤسسات کتابخانهای» و «شورای هماهنگی انجمنهای آرشیوهای سمعی و بصری» عضو هستند.
«محمدحسن طالبیان»، معاون وقت میراثفرهنگی کشور، ۱۱ اردیبهشتماه ۱۳۹۸ از جلسه مشترک با حضور سفیر اتریش در تهران، دبیر انجمن کمیتههای ملی سپر آبی و مقامات وزارت امورخارجه و ریاست پلیس بینالملل، خبر داد که در جریان این جلسه، کارگروه تأسیس کمیته ملی سپر آبی ایران تشکیل شد. یک سال بعد و در آبان ماه ۱۳۹۹ «اشتفان شولتز»، سفیر وقت اتریش در تهران، از تشکیل کمیته سپر آبی در ایران خبر داد.
مذاکرات در سایه بمباران؛ یک پارادوکس غیرقابلقبول
در تماس تلفنی با «کایا کالاس»، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، عراقچی با صراحت بیسابقهای به تناقض آشکار موجود پرداخت. او با استناد به پیامها و اظهارات رئیسجمهور آمریکا، تاکید کرد اقدامات خصمانه رژیم صهیونیستی، مستقیماً محصول حمایتهای واشنگتن است.
عراقچی خط بطلانی بر امکان تداوم دیالوگ در چنین شرایطی کشید: «تداوم مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در وضعیتی که وحشیگری رژیم صهیونیستی ادامه دارد، غیرقابلتوجیه است». این اعلام، موضع ایران را روشن ساخت: اعتمادسازی و گفتوگو در شرایطی که یک طرف، متحد استراتژیکش به حریم هوایی و خاکی طرف دیگر تجاوز میکند، ناممکن و فاقد اعتبار است.
وزیر امور خارجه ایران در این گفتوگو و دیگر رایزنیها، اقدامات رژیم صهیونیستی را نمونهای بارز از زیر پا گذاشتن قواعد جهانی برشمرد و تأکید کرد: «تجاوز به خاک ایران، تخطی آشکار از ماده ۲ منشور سازمان ملل است که حاکمیت و تمامیت ارضی دولتها را اصل بنیادین میداند».
هدف قرار دادن سایت اصفهان (که آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکنون افزایش تشعشعات خارج از سایت را گزارش نکرده) نقض پروتکلهای الحاقی کنوانسیونهای ژنو و قوانین بشردوستانه است که حمله به تأسیسات اتمی غیرنظامی را ممنوع میکند. عراقچی تأکید کرد: «تعرض به تأسیسات صلحآمیز هستهای طبق حقوق بینالملل کاملاً غیرقانونی و ممنوع است».
گزارشهای موثق از شهادت شخصیتهای نظامی، اساتید دانشگاه، زنان و کودکان در مناطق مسکونی هدف قرار گرفته، این حمله را در زمره جنایات جنگی (ماده ۸ اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی) قرار میدهد.
تأیید حقانیت ایران
اگرچه موضع اتحادیه اروپا (ابراز تأسف و نگرانی کالاس و تأکید بر دیپلماسی) قاطع نبود، اما محکومیتهای دیگر نهادها و کشورها، غیرقانونی بودن حمله رژیم صهیونیستی و حق دفاع ایران را تقویت میکند.
سازمان همکاری شانگهای بهعنوان نهاد مهم منطقهای متشکل از ۱۰ کشور، با محکومیت شدید حملات رژیم صهیونیستی، اعلام کرد این اقدام «بهطور جدی اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل را نقض کرده، حاکمیت ایران را تضعیف کرده، امنیت منطقهای و بینالمللی را تضعیف کرده و تأثیر جدی بر صلح و ثبات جهانی داشته است». این بیانیه مستقیماً نقض حاکمیت و قوانین بینالملل توسط رژیم صهیونیستی را محکوم میکند.
همچنین «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه، تجاوز را بهشدت محکوم کرد و هشدار داد: «صهیونیستها با وضعیت امنیتی بدتری نسبت به قبل مواجه خواهند شد.» او همچنین به «تحریف گسترده» کشورهای اروپایی (انگلیس، فرانسه، آلمان) در القای مقصر بودن ایران اشاره کرد و فقدان وجدان در مواضع آنان را مورد پرسش قرار داد.
«جیحون بایراموف»، همتای آذربایجانی عراقچی، نیز با محکومیت حمله و ابراز تسلیت، تضمین حیاتی داد: «جمهوری آذربایجان بههیچعنوان اجازه نخواهد داد از حریم هوایی یا خاک این کشور برای حمله به ایران یا سایر کشورها استفاده شود.» این موضع، همسو با دفاع ایران از امنیت ملی است.
پادشاه اردن نیز نسبت به تبعات منفی حمله رژیم صهیونیستی علیه ایران هشدار داد. «عبدالله دوم»، پادشاه اردن، در سخنانی گفت: حمله رژیم صهیونیستی علیه ایران نقض قوانین بینالمللی و تجاوز به حاکمیت این کشور بهشمار میرود. این حمله پیامدهای منفی در قبال تشدید تنشها و بیثباتی در منطقه خواهد داشت.
پادشاه اردن تصریح کرد: راههای سیاسی، مذاکرات و احترام به قوانین بینالمللی همان چیزهایی هستند که امنیت و ثبات را در منطقه محقق میسازند. اردن بار دیگر اعلام میکند که هرگز به میدان هیچ جنگی تبدیل نخواهد شد.
جامعه جهانی نهتنها باید این تجاوز را محکوم کند، بلکه باید فشار بینالمللی برای بازدارندگی از تکرار چنین اقدامات غیرقانونی را افزایش دهد. تا زمانی که حمایت بیقیدوشرط از اقدامات خصمانه رژیم صهیونیستی ادامه یابد و امنیت ایران تهدید شود، گفتوگوهای دیپلماتیک با حامیان اصلی این تجاوز، نه معقول است و نه ممکن. حق با ایران است و دفاع از خاک و جان شهروندانش، تکلیفی ملی و بینالمللی است.
قصههای نیمهکاره در خاک و خون
«آمدید چه چیزی ببینید؟ هنوز زیر آوار هستند، دارند دست و پا در میآورند.» یکی از مأمورانی که وظیفه امنیت محدوده شهرک شهید چمران را بهعهده گرفته است، این جمله را میگوید و اجازه ورود به خبرنگاران با حکم نیروی انتظامی را نمیدهد. تأکید میکند اینجا محدوده نظامی است و این مجوز برای تصویربرداری مناطق نظامی کارساز نیست. شهرک شهید چمران، در خیابان لنگری تهران یکی از مناطقی است که بیشترین خسارات جانی را تا هنگام نوشتن این گزارش داشته. شنبه، ۲۴ خرداد، تردد اتومبیلها از سمت شمال و جنوب به این شهرک محدود شده است. به ساکنان بلوکهای مختلف این شهرک گفتهاند بهتر است خانهها را تخلیه کنند. اتومبیلهایی که وارد محدوده میشوند هم در حال تخلیه و بردن وسایل ضروری خود هستند. «مهناز»، یکی از ساکنان این شهرک، به «پیامما» میگوید موج انفجار بامداد جمعه، ۲۳ خرداد، به برخی اتومبیلهای این محدوده خسارت وارد کرده و بسیاری از در و پنجرهها را شکانده است: «هنوز عده زیادی زیر آوار ماندهاند، آمار کسانی که به شهادت رسیدهاند، بالاست.»
«فقط خبرنگار صداوسیما میتواند وارد محدوده شود. تصاویری که گرفتید را پاک کنید.» این جمله یکی دیگر از مأموران است. او میگوید حتی خبرنگار صداوسیما که صبح به این محدوده آمده، دیگر امکان ماندن نداشته و از اینجا رفته است. براساس گزارشهای رسمی، ۶۰ نفر از ساکنان این ساختمان ۱۴طبقه به شهادت رسیدهاند. ۲۰ نفر کودک بودند و پیکر ۱۰ شهید هم زیر آوار است. فاطمه یکی از همین شهداست. دختر روحانی این شهرک که بههمراه مادر و دو خواهر و برادر دیگرش در این حملات به شهادت رسید.
بال رؤیای زهرا چیده شد
خیال بالهایش بلند است، خواب هم بال رؤیا را بلندتر میکند. برای «زهرا» که عاشق سفر بود، خیال همیشه در شهرها و کشورهای دیگر گشت میزد. وقتی که موشکها و پهپادهای اسرائیلی به آسمان ایران آمدند، بال رؤیای زهرا برای همیشه چیده شد.
او عاشق سفر بود. عاشق دوچرخه و طبیعت: «همیشه وقتی مشکلی داشتیم، به ما توصیه میکرد، به طبیعت برویم و گفتوگو کنیم.» «زینب»، دوست صمیمی زهراست. صدایش بغض دارد و باور نمیکند که او شب حمله از بالکن خانهاش در برج اساتید در خیابان سعادتآباد همانجایی که اعضای هیئتعلمی دانشگاههای مختلف ساکناند، به پایین پرتاب شده باشد. ساختمان اساتید یکی از اولین ساختمانهای پایتخت بود که نیمهشب شبیخون خورد و با آسیبهای جدی روبهرو شد. هدف یکی از دانشمندان هستهای ایران بود، اما در این حمله بسیاری دیگر کشته شدند که زهرا یکی از آنها بود.
زینب باور نمیکند که زهرا، دختر عاشق طبیعت حالا دیگر نباشد: «با پدر و مادرش زندگی میکرد، خود زهرا کارمند معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری بود.» نقطهعطف دوستی زهرا و زینب، پنج سال پیش بود. وقتی که باهم به سفری رفته بودند و سفرها رفتهرفته بیشتر شد: «زهرا عاشق زندگی بود. همیشه لبخند میزد. میگفت، همه مشکلات حل میشود.» آخرین تصویر زینب و دوستانش از زهرا، دختر ۳۵ساله که عاشق کارهای داوطلبانه بود، تصویر لبخندی است با کلاه دوچرخهسواری. لبخندی که برای همیشه در بامداد جمعه، ۲۳ خرداد، خشک شد.
بار تحملناپذیر هستی
«کسی که از بار تحملناپذیر هستی بر دیگری بکاهد، بیهوده به هستی پا نگذاشته.» این آخرین جملهای است که «محمد»، در صفحه توییترش به اشتراک گذاشته است. طرفدار لیورپول و آرسنال بود و از موفق نشدن تیم فوتبال اینتر استقبال کرده بود. در صفحه مجازیاش از مخاطبانش درباره یکی از آثار میازاکی پرسیده بود: «چگونه زندگی میکنی؟ چطور با تلخیها کنار میایی؟ چطور از سیاهی میگذری و چطور از غم بزرگ عبور میکنی؟» معلوم نیست، در شبی که خانهاش در خیابان پاتریس لومومبا بر سرش فرو ریخته بود، چه پاسخی برای این پرسش پیدا کرده بود.
خیابان پاتریس مملو از جمعیت است، ساختمانی فرو ریخته و محمد ۳۲ساله کشته شده است. اورژانس ۱۲۳، اورژانس ۱۱۵ و آتشنشانی روز جمعه هنوز در خیابان مستقرند. اجازه تصویربرداری به خبرنگاران نمیدهند. تکههایی از پیکر محمد بهگفته پسر عمهاش هنوز پیدا نشده و زیر خروار خاک مانده است. «اهل کتاب بود. خودتان از صفحه توییترش ببینید که چه عقایدی داشت.» «پیمان»، پسر عمه محمد، همسایه او بود. شب انفجار سفر بود و صبح جمعه اولین تصویری که در صفحه مجازیاش دید، تصویر خانه ویرانشدهاش بود. محمد، پسر «احمدرضا ذوالفقاری»، دانشمند هستهای بود. در صفحه توییترش از «مصطفی تاجزاده» نوشته بود و «میرحسین موسوی». از افغانستیزی انتقاد کرده بود و در توییترش تصویری از دختر علوم و تحقیقات را بازنشر کرده بود. پسر عمهاش در سوگ او از کتابهایش میگوید و اسبی که بیقرارش مانده است: «خودتان خانه ما را دیدید، ویران شده، از خانواده دایی من، فقط دختر داییام زنده مانده. دایی و زن دایی و پسر داییم از بین رفتند.»
خبرگزاری فارس روز جمعه اعلام کرد که حدود ۳۲۹ نفر مجروح و ۷۸ نفر شهید شدند. نام کشتهشدگان غیرنظامی رفتهرفته منتشر میشود، «پارسا منصور»، بازیکن تیم پدل، «فاطمه و مهدی پولادوند»، سوارکاران ساکن در مجتمع مسکونی چمران و فرزندان جانباز جنگ از جمله نامهایی هستند که در فضای مجازی دستبهدست شده است. اسامی که اگر جنگ ادامه پیدا کند، خونی میشوند تسری یافته روی زمین چرا که میتواند واقعیت این باشد که ویلیام تکومسه شرمن، ژنرال جنگی به آن رسیده بود: «جنگ ظلم است. تلاش برای اصلاح آن هیچ فایدهای ندارد. هرچه ظالمانهتر باشد، زودتر به پایان می رسد.» و بیشک روایتهای زندگی بسیاری را به پایان میرساند.
همایش تخصصی «همکاریهای بینالمللی: درسآموختهها و بهترین تجربیات در مدیریت جنگلهای زاگرس» با همکاری و هماهنگی وزارت امور خارجه برگزار شد. معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، «کاظم غریبآبادی»، در این همایش با تأکید بر ارزشهای اکولوژیک جنگلهای زاگرس و ضرورت حفظ این اکوسیستم برای جهان گفت: «حفاظت از تنوعزیستی جنگلهای زاگرس که میزبان گونههای منحصربهفردی مانند بلوط ایرانی، پلنگ ایرانی و صدها گونه گیاهی و جانوری دیگر است و همچنین، حفاظت از آب و خاک منطقه که تضمینکننده زندگی هزاران نفر از جامعه محلی و معیشت میلیونها نفر از مردم ساکن در غرب ایران است، جزء مسئولیتهای مشترک بینالمللی محسوب میشوند.»
راهحلهای موجود
غریبآبادی ادامه داد: «جمهوری اسلامی ایران و جنگلهای زاگرس نیز از عواقب پدیده تغییراقلیم در امان نبودهاند. تبعات منفی تغییراقلیم، ناشی از فعالیتهای کشورهای توسعهیافته در سالهای گذشته است که هزینه گزافی را بر محیطزیست جهانی تحمیل کرده است. ازاینرو، برای مقابله با اثرات منفی تغییراقلیم از جمله بیابانزایی، ازبینرفتن جنگلها، فرسایش خاک و کاهش منابع آب، کشورهای توسعهیافته باید با کشورهای درحالتوسعه همکاری کنند. متأسفانه تحریمهای ظالمانه و یکجانبه و غیرقانونی با ممانعت از تأمین منابع مالی و انتقال فناوریهای پیشرفته، مشکلاتی را در زمینه مقابله مؤثر با تغییراقلیم و حفاظت از محیطزیست ایجاد کرده است.»
او ادامه داد: «در این شرایط، راهحلهایی وجود دارد که میتواند به ما کمک کند تا از این بحران عبور کنیم و جنگلهای زاگرس را برای نسلهای آینده حفظ کنیم و آن چیزی نیست جز مدیریت پایدار جنگلها. مدیریت پایدار بهمعنای استفاده بهینه از منابعطبیعی بدون آسیب به اکوسیستمهای طبیعی و بدون به خطر انداختن تواناییهای نسلهای آینده است. جنگلهای زاگرس یکی از مهمترین زیستگاههای گونههای نادر و منحصربهفرد هستند. حفظ این تنوعزیستی از اهمیت بالایی برخوردار است. ایجاد مناطق حفاظتشده، جلوگیری از شکار غیرمجاز و برنامههای تحقیقاتی برای شناسایی و مراقبت از گونههای در خطر میتواند گامی مهم در این راستا باشد.»
خسارت بالای آتش
غریبآبادی در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «یکی از تهدیدات جدی جنگلهای زاگرس آتشسوزیها هستند که سالانه خسارتهای زیادی به این جنگلها وارد میکنند. با آموزش جوامع محلی، بهکارگیری فناوریهای پیشرفته برای پیشبینی و مقابله با آتشسوزی و تقویت زیرساختهای مدیریتی میتوان این تهدید را کاهش داد. جوامع محلی که در اطراف جنگلهای زاگرس زندگی میکنند، نقش کلیدی در حفظ یا تخریب این اکوسیستمها دارند. ارتقای آگاهیهای محیطزیستی، آموزش روشهای کشاورزی و دامداری پایدار و ایجاد مشاغل سبز میتواند باعث کاهش فشار بر جنگلها و درعینحال بهبود معیشت مردم این مناطق شود.»
معاون وزیر خارجه با تأکید بر پایش و مدیریت منابع آب ادامه داد: «جنگلهای زاگرس تأثیر زیادی بر منابع آب کشور دارند. حفاظت از این جنگلها باعث حفظ منابع آب و جلوگیری از فرسایش خاک میشود. مدیریت منابع آبی در این مناطق باید با دقت انجام شود تا هم منابعطبیعی حفظ شوند و هم نیازهای مردم تأمین شود.»
در این همایش که با حضور نماینده هماهنگکننده سازمان ملل متحد دفتر تهران و همچنین، مدیر دفتر منطقهای برنامه عمران ملل متحد و تنی چند از سفرای دیگر کشورها برگزار شد، معاون وزیر جهادکشاورزی و رئیس سازمان منابعطبیعی هم گفت: «اکنون بیش از هر زمان دیگری، ضرورت مدیریت مبتنیبر علم، مشارکت جوامع محلی، بهکارگیری فناوریهای نوین و همکاریهای بینالمللی برای ارتقای شاخصهای اقتصادی و اجتماعی بهطور همزمان احساس میشود.»
نیازمند همکاریهای بینالمللی
«علی تیموری» ادامه داد: «سازمان منابعطبیعی ایران در راستای مدیریت پایدار، با همکاری سازمانهای داخلی، اقدامات بسیار مؤثری انجام داده است. ولی قطعاً تلاش این سازمان برای مدیریت بهینه و حفاظت از عرصههای طبیعی بهویژه جنگلهای زاگرس بهتنهایی کافی نیست. جمهوری اسلامی ایران برای حل چالشهای زیستمحیطی و برای ارتقای شاخصهای پایداری، نیازمند توسعه همکاریهای مؤثر بینالمللی در محورهای همکاریهای فنی و تبادل تجربه، تأمین مالی، همکاری منطقهای و همکاریهای علمی است.»
بهگفته او، در بحث همکاری فنی و تبادل تجربه، همکاری با کشورهایی که تجربه دارند میتواند در طراحی و اجرای پروژههای مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس به ما کمک کنند: «تأمین مالی پروژههای احیا و حفاظت از طریق منابع بینالمللی و بهرهگیری از ساختارها یا تسهیلات محیطزیستی جهانی نیاز است؛ زیرا چالشهای زیستمحیطی به مرزهای ملی ما محدود نیستند. همکاری با کشورهای همسایه برای مقابله با پدیده گردوغبار، حفاظت از منابع آبی مشترک و مقابله با آتشسوزیهای مرزی ضروری است.»
تیموری ادامه داد: «ما نیازمند اجرای پروژههای مشترک تحقیقاتی، تبادل دانشجو و اشتراکگذاری اطلاعات هستیم. امروز با بهرهگیری از ظرفیتهای مختلف میتوانیم نقش فعالی در ایجاد شبکهای از همکاریهای چندجانبه ایفا کنیم که نتیجه آن نهتنها حفاظت بهتر، بلکه گامی بلند در راستای پایداری در سطح مدیریت پایدار جنگلهای کشور بهویژه جنگلهای زاگرس باشد. جمهوری اسلامی ایران بهطورفعال در زمینه احیای جمعیت جنگلی، جنگلکاری، ظرفیتسازی و ادغام مسائل جنگل در استراتژیهای توسعه ملی فعالیت میکند که از جمله آنها میتوان به ممنوعیت بهرهبرداری چوبی از تمامی جنگلهای ایران، تهیه و اجرای طرح صیانت و حفاظت از جنگلهای کشور، اجرای طرحهای مردمی کاشت یک میلیارد درخت (به مدت چهار سال) و تهیه و اجرای طرح مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس با مشارکت مردم محلی و تمامی ذینفعان (همان جنگلداری اجتماعی) اشاره کرد.»
برنامه جامع همکاری
او همچنین از همه کشورها و نهادهای بینالمللی خواست تا در قالب یک برنامه جامع همکاری برای احیای جنگلهای زاگرس با جمهوری اسلامی ایران مشارکت کنند: «این همکاری، سرمایهگذاری برای آینده سرزمینمان و ثبات زیستمحیطی کل منطقه است.»
سرپرست معاونت تولیدی، فنی و زیربنایی سازمان برنامهوبودجه کشور گفت: توانمندسازی جوامع محلی و ضرورت تأسیس صندوق مالی ویژه برای حفاظت از زاگرس امری حیاتی است؛ زیرا اعتبارات دولتی بهتنهایی کافی نیست و سازمانهای بینالمللی باید در این زمینه مشارکت جدی داشته باشند.
همچنین در بخش دیگری از این همایش «حمید امانی همدانی» گفت: «جنگلهای زاگرس با وسعت شش میلیون هکتار نگهبانان منابع آب و ذخایر ارزشمند طبیعی که از مرزهای شمالغربی تا جنوب کشور هستند که تمدن دیرینه ایران و اقوام ایرانی را در خود دارد و جزو یکی از کهنترین زیستگاههای انسانی است.»
او ادامه داد: «این عرصهها با تنوعزیستی بالا بهعنوان یکی از ارکان محیطزیست کشور نقش مؤثری در تنظیم چرخه آب، کاهش فرسایش خاک، جلوگیری از گسترش بیابانها و حمایت از معیشت بیش از ۱۰ میلیون نفر ساکن این مناطق ایفا میکنند.»
او با بیان اینکه این ثروت بینظیر علاوهبر ارزشهای زیستمحیطی، حافظ تمدن و فرهنگ است، توضیح داد: «باوجوداین، شاهد آن هستیم که این ثروت تحتتأثیر عوامل متعددی از جمله خشکسالیهای پیدرپی، تغییراقلیم و مسائل مرتبط با معیشت مردم قرار گرفته است. اگر ما نتوانیم الگوی توسعه پایدار مبتنیبر حفاظت و بهرهبرداری خردمندانه را در این مناطق تثبیت کنیم، شاهد مهاجرتهای گستردهتر در سالهای آینده خواهیم بود.»
تأکید بر حفظ زاگرس
بهگفته امانی همدانی، جمهوری اسلامی ایران در برنامهها و سیاستهای خود بر حفظ این میراث تأکید دارد، اما واقعیت این است که چالشهای پیش رو فراتر از ظرفیتهای ملی و نیازمند یک همکاری جهانی است: «ما در تلاشیم همکاری بین دستگاههای دولتی، نهادهای علمی، سازمانهای مردمنهاد و جوامع محلی را تقویت کنیم و ظرفیتهای جدیدی از نقش محیطزیستی در جذب مشارکتها و همچنین، انتقال تجربیات موفق ایجاد کنیم. امروز دیگر نمیتوان به جنگلها بهعنوان منبع چوب یا فضای سبز نگاه کرد، این اکوسیستمها نگهبانان حیات پایدار در سیاره آبی هستند، حفاظت از جنگلهای زاگرس که از جمله میراث اصلی بشریت محسوب میشوند، اکنون نیازمند مبارزهای در سطح جهانی است.»
او گفت: «آثار تخریب این گنجینه طبیعی به یک کشور محدود نیست و تبعات آن همه ساکنان جهان را تحتتأثیر قرار میدهد. ازاینرو، توجه و مشارکت جدی جامعه جهانی برای حفظ این میراث مشترک انسانی را خواستاریم.»