نخستین جلسه رسیدگی به حادثه انهدام هواپیمای مسافربری اوکراینی سرانجام دیروز برگزار شد. 103 نفر از خانواده قربانیان این انهدام نامشان جزو شاکیان ثبت شده است. پرونده 10 متهم از رده‌های مختلف نظامی دارد. برگزاری دادگاه به صورت غیرعلنی، دسترسی نداشتن به جزئیات پرونده و احضار نشدن متهمان اصلی از جمله اعتراض‌های خانواده‌های جان‌باختگان انهدام هواپیمای اوکراینی است.

یک سال و 10 ماه و 13 روز از حادثه می‌گذرد. هواپیمای بوئینگ 737 با شماره پرواز 752، فرودگاه «امام خمینی (ره)» تهران را به سمت فرودگاه «بوریسپیل» کی‌اف ترک کرد. 6 و 19 دقیقه صبح هجدهم دی ماه 1398. هواپیما اندکی پس از بلند شدن از زمین هدف 2 موشک قرار گرفت و منهدم شد. همه 177 مسافر آن شامل 167 مسافر، یک نوزاد متولد نشده و 9 خدمه جان خود را از دست دادند. 3 روز بعد ستاد کل نیروهای مسلح در اطلاعیه‌ای بروز این اتفاق از سوی پدافند را رسما پذیرفت. در طول این مدت، برخی مقام‌های دولت دوازدهم از جمله سخنگوی دولت موضوع را تکذیب و آن را جنگ روانی می‌خواندند اما برخی منابع خارجی از وجود شواهدی مبنی بر انهدام هواپیما بر اثر اصابت موشک خبر داده بودند. امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده هوافضای سپاه صبح روز پذیرش مسئولیت، مقابل دوربین‌های صدا و سیما حاضر شد و ضمن پذیرش مسئولیت، گفت «گردن ما از مو باریک‌تر است.» او البته برای مدت‌ها در این مورد سکوت اختیار کرد تا اینکه یک هفته پیش در گفت‌وگویی با بسیج دانشجویی دانشگاه شریف اعلام کرد که دلیل سکوتش، قرار داشتن نامش در میان متهمان است. متهمانی که دیروز و به گزارش قوه قضائیه حداقل 10 تن از آنان در اولین جلسه دادگاه حضور داشتند ولی خبری از نام فرمانده هوافضای سپاه در میانشان نیست. موضوعی که خانواده‌های جان‌باختگان هم معترضش بودند.
روایت‌های رسمی یک دادگاه غیرعلنی
مطابق قانون اساسی، اصل در برگزاری دادگاه‌ها، علنی بودن است، اصل 165 قانون اساسی جمهوری اسلامی می‌گوید: «محاکمات، علنی انجام می‌شود و حضور افراد بلامانع است مگر آن که به تشخیص دادگاه، علنی بودن آن منافی عفت عمومی یا نظم عمومی باشد یا در دعاوی خصوصی طرفین دعوا تقاضا کنند که محاکمه علنی نباشد.» با این حال دادگاه رسیدگی به پرونده متهمان انهدام هواپیمای مسافربری اوکراینی غیرعلنی است. در این شرایط قوه قضائیه جزئیاتی از جلسه دادگاه منتشر کرده است. جزئیات رسمی ارائه شده از سوی خبرگزاری رسمی دستگاه قضا، حاکی از آن است که فقط 103 خانواده شکایت خود را تقدیم قوه قضائیه کرده‌اند. وکلای آنان در جلسه حضور داشته‌اند. ابراهیم مهرانفر ریاست جلسه را برعهده داشت. او تیرماه سال 95 به عنوان «معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان قضایی نیروهای مسلح» انتخاب شده بود. قاضی اظهاراتش را با تاکید بر رعایت اصول دادرسی بی‌طرفانه و شفاف آغاز کرد. او درباره غیرعلنی بودن دادگاه توضیحی نداده است.
خانواده قربانیان حاضر در جلسه دادگاه آنطور که از تصاویر «میزان» پیداست، تصاویر عزیزان از دست رفته خود را در دست گرفته‌اند. پس از قاضی نوبت به نماینده دادستان رسید. او قرار است در جلسه دادگاه نماینده شاکیان باشد. او اظهاراتش را این چنین آغاز کرد: «تحقیقات جامع و بی‌طرفانه دادسرای نظامی برای کشف حقیقت و شناسایی عوامل و اشد مجازات بر اساس نوع مسئولیت آن‌ها؛ تعقیب افراد و عواملی که با عدم اقدام مناسب بعد از وقوع حادثه باعث اخلال در کشف حقیقت شده‌اند؛ شناسایی و تعقیب و مجازات کسانی که اقدام به سرقت اشیا جان‌باختگان کرده‌اند، مورد توجه بوده است.» برخی خانواده‌های جان‌باختگان این اظهارات را جانبدارانه دانسته‌اند. خبرگزاری میزان نوشته که خانواده‌های حاضر در جلسه دادگاه هم انتقاداتی به روند دادگاه داشتند. جلسه اول دادگاه حدود 2 ساعت زمان برده است. 103 نفر از اولیای دم مطابق اعلام قاضی دادگاه، به عنوان شاکی نامشان مطرح است. 10 نفر از نظامیان ایرانی در رده‌های مختلف هم به عنوان متهم در پرونده حضور دارند. قوه قضائیه مشخصات متهمان را اعلام نکرده است. زمان برگزاری جلسه دوم هم مشخص نشده است و قرار است از سوی قوه قضائیه اعلام شود.
اعتراض خانواده‌ها
اخبار مربوط به هواپیمای اوکراینی اما محدود به چهار دیواری دادگاه نبود. بیرون دادگاه هم خانواده‌ها حاضر بودند. «منظر ضرابی» یکی از افرادی است که بیرون دادگاه ایستاده بود و به روند برگزاری دادگاه، احضار متهمان و چند و چون رسیدگی به پرونده اعتراض داشت. او در جریان انهدام هواپیمای مسافربری اوکراینی، پسرش الوند صادقی، دخترش سهند صادقی، عروسش نگار برقعی و نوه 5 ساله‌اش سوفی امامی را از دست داده است. خانواده ایمان اقبالی هم مقابل در دادگاه بودند، همچون سایر جان باختگانی که در ایران حاضرند. تصاویر عزیزان از دست رفته‌شان با شعار «عدالت برای هواپیمای اوکراینی» همچون گذشته در دست‌شان بود. آنان مسئولان بلندپایه ایران را به عنوان مسئولان انهدام هواپیمای اکراینی اعلام کردند. روی پلاکاردهایی که در دست داشتند انتقاداتی به روند دادگاه هم مطرح شده بود. روی یکی از این پلاکاردها نوشته شده بود: «مطالعه پرونده پیش از رسیدگی، حق مسلم و قانونی ماست». این انتقاد ناظر به در دسترس نبودن پرونده برای خانواده‌ها و وکلای آن‌هاست. قاضی پرونده اما از قرار معلوم این انتقاد را قبول ندارد چنانکه در جلسه دادگاه خطاب به وکلای خانواده‌های جان‌باختگان گفته است: «دادگاه در جریان دو دوره ۱۰ روزه به شکات و وکلای آن‌ها وقت داد تا ایرادات خود به نواقص پرونده را اعلام کنند و در موارد دیگر نیز به وکلای جان‌باختگان ابلاغ شد که برای مطالعه پرونده به شعبه دادگاه مراجعه کنند که اگر این کار را نکرده‌اند نمی‌توان این امر را ناشی از کوتاهی دادگاه دانست.»
این موضوع در شرایطی مطرح شده که یکی از خانواده‌های قربانیان به خبرنگار «پیام ما» گفت که نه برای آنان و نه برای وکیل‌شان پیامی برای مطالعه پرونده در دادگاه نیامده است. انتظار این خانواده‌ها آن است که پیش از برگزاری جلسه دوم دادگاه، اجازه مطالعه کامل پرونده به آنان و وکلای‌شان داده شود. موضوعی که از منظر حقوقی هم هیچ ایرادی ندارد. «رسیدگی بدون ابلاغ نظر به کارشناسان خلاف قانون است»، دیگر پلاکارد در دست خانواده‌های معترض به روند دادگاه بود. در اثنا قرائت کیفرخواست، این انتقاد در جلسه دادگاه هم مطرح شد. آنطور که خبرگزاری میزان نوشته، وکلای خانواده قربانیان هواپیمای مسافربری اوکراینی گفته‌اند که «پرونده به سبب اینکه پس از اعلام نظر کارشناسی به شکات و وکلای آن‌ها ابلاغ نشده است واجد نقص است.» این نقص از طرف قاضی دادگاه نیز پذیرفته شده. او گفته که پرونده برای رفع نقص به دادسرا ارجاع داده شده است. همه این مباحث در کنار هم ناشی از وجود نقص در پرونده است. نقص‌هایی که می‌تواند روند برگزاری دادگاه و رسیدن به نتیجه عادلانه و مطلوب خانواده‌ها را با چالشی جدی مواجه کند. شاید به همین دلیل است که یکی از خانواده پلاکاردی در دست داشت که روی آن نوشته شده بود: «اول رفع نقص از پرونده، سپس رسیدگی». مطالبه‌ای که دیروز در شبکه اجتماعی توئیتر هم بارها و بارها تکرار شد و از قرار معلوم چاره‌ای نیست جز امیدواری به سبک وکلای خانواده‌های قربانیان حاضر در جلسه دادگاه. امیدواری به رفع نقص پرونده از سوی دادسرا و برگزاری عادلانه دادگاه.

کارزاری با نام درخواست ممانعت از جرم‌انگاری دوچرخه‌سواری زنان در وب‌سایت کارزار در جریان است که با هشتگ #با_مردم_خویش_مهربان_باشیم می‌شود. در بخشی از متن این کارزار خطاب به رئیس مجلس شورای اسلامی و ریاست محترم قوه قضائیه آمده است: « تعداد عناوین مجرمانه در کشور ما در مقایسه با کشورهای دنیا خیلی زیاد است. خیلی کشورها ۷۰- ۸۰ عنوان مجرمانه دارند و در کشور ما حدود ۲۰۰۰ عنوان مجرمانه وجود دارد. یعنی بدون هیچ دلیل موجهی مردم ما نسبت به مردم سایر کشورها بیشتر مجرمند و در نتیجه دادگاه‌ها باید به پرونده‌های بسیار بیشتری رسیدگی کنند. از شما درخواست می‌کنیم با سعه‌صدر و با رویکرد اعتماد به مردم، لیست عناوین مجرمانه موجود را بازنگری کنند بلکه مانع افزایش تعداد آن‌ها شوید. اخیراً برخی نمایندگان مجلس ابراز آمادگی برای جرم‌انگاری کارهای ساده‌ای مثل دوچرخه‌سواری بانوان کرده‌اند. چنین تصمیماتی چه سودی به حال چه کسی دارد؟ چه مشکلی را حل می‌کند جز اینکه فاصله بین مردم و حاکمیت را بیشتر می‌کند و بی‌اعتمادی به سلامت اخلاقی شهروندان را دامن می‌زند و موجب دلزدگی مردم عادی می‌شود؟»
امضاکنندگان این کارزار می‌خواهند از این راه پیگیر «ممانعت از جرم‌انگاری دوچرخه‌سواری زنان» شوند.

ارتفاع ذرات کوچکتر از دو نیم میکرون در تهران به حدی کم شده که بسیاری رنگ غالب این روزهای پایتخت را خاکستری توصیف می‌کنند. آلودگی هوا در روزهای اخیر به حدی بحرانی بوده که سازمان هواشناسی و شرکت کنترل کیفیت هوای تهران چندباری دستورالعمل صادر کرده و به شهروندان توصیه داشته که از حضور طولانی‌مدت در معرض هوای آزاد خودداری کنند. به گواه مسئولان جلسه‌های کارگروه اضطرار کاهش آلودگی هوا از ابتدای پاییز امسال چندبار تشکیل شده اما مصوباتش نتوانسته با روند افزایشی آلودگی هوای پایتخت مقابله جدی کند.

شاخص آلایندگی هوای تهران در ۲۴ ساعت منتهی به 29 آبان ماه روی عدد ۱۳۵ ایستاد. این عدد یعنی وضعیت هوا برای گروه‌های حساس ناسالم است. روزهای نارنجی پایتخت هرچند که از تابستان امسال شروع شده بود اما پاییز امسال شدت بیشتری گرفت. آن‌طور که بررسی‌های پیام ما از داده‌های شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان می‌دهد، تهران از ابتدای پاییز امسال تنها ۳۹ روز هوای قابل قبول داشته است و ۲۰ روز هم هوا برای گروه‌های حساس ناسالم بوده است و بارندگی‌های کم رمق پاییزی نتوانستند هیچ روزی هوای پایتخت را بدون آلودگی کنند. آلاینده غالب در ۵۹ روزی که کیفیت هوای پایتخت سنجیده شده است، ذرات کوچکتر از دو و نیم میکرون بوده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ذرات کوچکتر از دو و نیم میکرون دست کم ۲۰ روز هوای پایتخت را آلوده کردند و البته دو روز هم این ذرات معلق کوچکتر از ده میکرون بودند که کیفیت هوای تهران را پایین‌ آوردند. بررسی‌ها تا زمان نگارش این گزارش نشان می‌دهد که بعضی از ایستگاه‌های کنترل کیفیت هوای پایتخت در مناطق مختلف تهران، کیفیت هوا را ناسالم برای همه گروه‌ها هم گزارش دادند. کیفیت هوا در ایستگاه‌های سوهانک( منطقه۱)، دانشگاه علم و صنعت (منطقه ۴)، دانشگاه تهران (منطقه۶)، تربیت مدرس(منطقه۶)، میدان امام خمینی(منطقه۱۲)، پیروزی(منطقه۱۳)، پارک شکوفه(منطقه ۱۴)، پارک قائم ( منطقه۱۸)، شادآباد( منطقه ۱۸) و شهرداری مناطق ۱۰، ۱۵، ۱۱، ۱۹، ۲۱ و ۲۲ در شرایط ناسالم برای همه افراد قرار دارد. همچنین کیفیت هوا در ایستگاه‌های اقدسیه (منطقه ۱)، پارک رازی( منطقه ۱۱)، دانشگاه شهید بهشتی ( منطقه ۱)، شهرک چشمه (منطقه ۲۲) و فرمانداری شهرری (منطقه ۲۰) در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس قرار دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که از میان تمام ایستگاه‌ها، ایستگاه‌های دانشگاه علم و صنعت و شهرداری منطقه ۱۵ با ثبت عدد ۱۷۳ بالاترین شاخص آلودگی هوا بین تمام ایستگاه‌ها را داشته‌اند.
پایداری‌های جوی کارشناسان را به این باور رسانده که کیفیت هوای پایتخت در روزهای اخیر برای همه گروه‌ها ناسالم می‌شود، شاخص‌ها احتمالا روی رنگ نارنجی تیره بایستند و روزهای تیره‌تری در انتظار شهروندان تهرانی باشد. اما این شرایط چه معنایی دارد و برای عبور از آن چه باید کرد؟ عباس شاهسونی، رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت دیروز از کارگروه شرایط اضطرار آلودگی هوا خواسته بود تا نسبت تصمیم عاجلی برای مقابله با آلودگی هوا گرفته شود. او در گفت‌وگو با روزنامه «پیام‌ما» می‌گوید که کارگروه کاهش آلودگی هوا چندبار در استانداری تشکیل شده است اما: «تصمیماتشان نتوانسته آلودگی هوا را به صورت جدی کاهش دهد. تصمیمات جزیی بوده است به طور مثال روشن نبودن اتوبوس‌ها در پایانه‌ها یا آتش نزدن نخاله‌ها. تصمیماتی که شاخص نیستند و نمی‌تواند وضعیت آلودگی هوا را بهبود ببخشد.» او یکی از اقدامات عاجل برای کاهش آلودگی هوا را تردد زوج و فرد از در منازل می‌داند: «دورکاری کارمندان هم می‌تواند یکی دیگر از اقدامات عاجل برای کاهش آلودگی هوا باشد، زمینه و امکانات آن هم فراهم است، کاهش ساعات کاری ادارات و شناور کردن ساعات کاری، برخورد با خودروهای دودزا به خصوص کامیون‌ها می‌تواند به کاهش آلودگی هوا منجر شود و دست کم باعث شود که تهران وارد شرایط بحرانی نشود.»
بهزاد اشجعی، کارشناس آلودگی هوا پیش از این درباره اقداماتی که می‌تواند در شرایط فعلی مد نظر قرار بگیرد به «روزنامه پیام ما» گفته بود: «اگر وضعیت هوا بیش از 2 روز در یک رده بندی کیفی قرار داشت، اقدامات رده‌بندی کیفی بالاتر باید انجام شود. یعنی اگر بیش از 2 روز پیاپی کیفیت هوا نارنجی بود، اقدامات مربوط به وضعیت قرمز باید انجام شوند.در این شرایط بر اساس دستورالعمل بایستی کلیه مقاطع آموزشی باید تعطیل شوند، ادارات 2 ساعت دیرتر باز شوند و 2 ساعت هم زودتر تعطیل شوند. پلیس می‌بایستی در بعضی مناطق از پیش تعیین شده محدودیت تردد وضع کند و انجام فعالیت‌های عمرانی در شهر متوقف شود و استفاده از سوخت مایع در صنایع و نیروگاه‌ها نیز ممنوع شود.»
ذرات معلق کوچکتر از دو و نیم میکرون تاثیر مخربی روی ریه شهروندان تهرانی دارند. شرکت کنترل کیفیت هوای پایتخت در روزهای اخیر بارها اطلاعیه داده و در آن تاکیده کرده: افراد مبتلا به بیماری قلبی یا ریوی، سالمندان و کودکان باید فعالیت‌های طولانی یا سنگین خارج از منزل را کاهش دهند.
شاهسونی نیز شرایط را برای شهروندان نامطلوب توصیف می‌کند و می‌گوید : «در این شرایط، ما توقع افزایش احتمال مراجعان به بیمارستان را برای مشکلات قلبی و ریوی داریم، بیماران آسمی نیز مشکلات تنفسی‌شان در این ایام بیشتر می‌شود، در سالمندان نیز می‌تواند باعث افزایش موارد سکته شود این‌ها آثار کوتاه‌مدت است و در بعضی مواقع می‌تواند منجر به مرگ زودرس شود. همچنین آلودگی هوا می‌تواند باعث افزایش میزان ابتلا به کرونا و تشدید این بیماری نیز شود».
با وجود آلودگی‌ای که بسیاری از کارشناسان آن را بحران پایتخت می‌دانند تا لحظه نگارش این گزارش، هنوز اقدام عاجلی به کارگروه وزارت بهداشت آلودگی هوای پایتخت ابلاغ نشده است.

هوای تبریز هم آلوده شد

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه هوای تبریز برای گروه‌های حساس ناسالم است، گفت: شاخص کیفیت هوای این شهر روی عدد ۱۲۴ واحد بوده و برای گروه‌های حساس ناسالم است.
به گزارش ایلنا، حسن عباس نژاد در جمع خبرنگاران به شهروندان توصیه کرد: شهروندان باید با مشارکت عمومی از هرگونه فعالیت منجر به افزایش آلودگی هوا، خودداری کرده و بیماران قلبی و ریوی و سالمندان و کودکان در فضای باز حضور پیدا نکنند.
او افزود: شاخص آلودگی از صفر تا ۵۰ هوای پاک، از ۵۰ تا ۱۰۰ هوای سالم و از ۱۰۰ تا ۱۵۰ هوای ناسالم برای گروه‌های حساس بوده و هم‌چنین از ۱۵۰ تا ۲۰۰ نیز بیانگر ناسالم بودن هوا برای تمامی گروه‌ها و شاخص آلودگی بیش از ۲۰۰ نیز وضعیت بحرانی آلودگی هوا را نشان می‌دهد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی ادامه داد: چند روز پیش در جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوا، گزارشی از وضعیت هوای کلان‌شهر تبریز ارائه کرد که براساس آن تا ۲۵ آبان امسال، ۶۵ روز پاک، ۱۷۰ روز قابل قبول، ۵ روز ناسالم برای گروه‌های حساس و یک روز ناسالم برای همه گروه‌ها بوده است.
او با اشاره به اینکه نیروگاه تبریز و منابع متحرک بیشترین حجم آلودگی هوا را به خود اختصاص داده‌اند، افزود: غلظت اکسیدهای گوگرد در هوای تبریز در دو ماه گذشته تقریبا دو برابر ۶ ماه ابتدایی سال بوده است.

باد به داد آلودگی هوای اصفهان رسید

کارشناس مرکز پیش‌بینی هواشناسی استان اصفهان از بهبود کیفیت هوای مناطق مرکزی استان با ورود سامانه ناپایدار بارش‌زا تا بعد از ظهر فردا یکشنبه خبر داد.
ابراهیم هنرمند با اشاره به اینکه امروز به دلیل مه‌آلودگی و افزایش غلظت آلاینده‌های جوی شاخص کیفی هوای کلانشهر اصفهان به بالای ۲۰۰ AQI و وضعیت بسیار ناسالم رسید، به مهر گفت: دید افقی در شهر اصفهان بر اثر مه و آلودگی صبح امروز کمتر از دو کیلومتر بود اما با ورود سامانه ناپایدار بارشی انتظار داریم این شرایط به تدریج بهبود یابد.
او با بیان اینکه امسال تاکنون شرایط جو همراهی کرده و سکون هوا مستمر نبوده است، افزود: امسال پایداری جو بیش از سه روز ادامه نداشته است در حالی که اگر مانند سال گذشته یک هفته ادامه دار بود شاید اکنون شاخص‌ها به بالای ۵۰۰ AQI می‌رسید زیرا سال‌های گذشته پس از سه روز پایداری هوا شاخص به ۱۵۰ AQI می‌رسید اما اکنون پس از ناپایداری‌های جوی و بارندگی بر اثر تولید آلاینده‌ها با یک روز پایداری هوا شاخص‌ها به بالای ۲۰۰ AQI می‌رسد.
کارشناس مرکز پیش‌بینی هواشناسی استان اصفهان اضافه کرد: امروز آسمان بسیاری از مناطق قسمتی تا نیمه ابری است و گاهی وزش باد پیش‌بینی می‌شود و ساعات صبح فردا یکشنبه نیز در مناطق مرکزی و صنعتی به ویژه کلان‌شهر اصفهان افزایش غلظت آلاینده‌های جوی استمرار دارد.
هنرمند ادامه داد: موج بارش‌های پراکنده برف و باران از شامگاه امروز نیمه غرب و جنوب استان اصفهان را فرا می‌گیرد و به تدریج تا روز دوشنبه در سایر مناطق استان نیز بارندگی‌ها ادامه خواهد داشت.
او با اشاره به افزایش ۲ تا سه درجه‌ای دمای هوا در ۲۴ ساعت آینده، گفت: بیشینه دمای هوای کلان‌شهر اصفهان امروز به ۱۵ سانتی‌گراد بالای صفر و کمینه دما بامداد فردا به ۲ درجه سانتی‌گراد بالای صفر می‌رسد.
هنرمند اضافه کرد: زرین شهر با دمای ۱۷ درجه سانتی‌گراد بالای صفر و فرودگاه شهید بهشتی اصفهان با دمای چهار درجه سانتی‌گراد زیر صفر به ترتیب گرم‌ترین و سردترین نقاط استان پیش‌بینی می‌شود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تاکید بر اینکه کشور در حوزه توسعه استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر گام‌های بزرگی برنداشته است، گفت: در حالی که ۲۳ درصد از برق دنیا از تجدید‌پذیرها تامین می‌شود، این میزان در ایران کمتر از یک درصد است. به گزارش ایسنا علی سلاجقه در ششمین نمایشگاه و کنفرانس بین‌المللی و سومین جایزه ملی انرژی‌های تجدید پذیر، روز ۲۶ آبان را سالگرد ابلاغ سیاست‌های ۱۵ گانه مقام معظم رهبری دانست و گفت: یکی از سرفصل‌های آن مربوط به انرژی‌های تجدید‌پذیر می‌شود که تاکنون گام‌های بزرگی برای تحقق آن برداشته نشده است. او یکی از ارکان پایداری انرژی را استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر عنوان و اظهارکرد: کاهش انتشار کربن و آلایندگی از مزایای این نوع نیروگاه‌ها است.
سلاجقه با بیان اینکه دو سوم انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی است، گفت: افزایش سالانه مصرف سوخت و تولید دی‌اکسید کربن، گرم شدن زمین و تغییرات گسترده آب و هوایی از چالش‌های مصرف سوخت‌های فسیلی است و این چالش‌ها ما را مجاب می‌کند که به سمت استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر حرکت کنیم. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تاکید بر اینکه استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر نه یک الزام بلکه یک ضرورت است، ادامه داد: ایران کشوری با ۳۰۰ روز تابش خورشید است که در زمره کشورهایی با پتانسیل انرژی خورشیدی قرار می‌گیرد. او پتانسیل تابش خورشید در کشور را معادل ۴.۵ کیلووات در هر متر مربع دانست و گفت: در برخی نقاط این میزان به ۷.۵ کیلووات در هر متر مربع می‌رسد در حالی که متوسط آن در دنیا ۳.۵ کیلووات در هر متر مربع است. سلاجقه ظرفیت انرژی زیست توده را ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تن در سال برآورد کرد. او گفت: ۲۳ درصد برق دنیا از منابع تجدید پذیر تامین می‌شود ولی این میزان در ایران کمتر از یک درصد است.

تصویر آسمان سیاه و دودگرفته پایتخت در روزهای سرد پاییز و زمستان برای همه شهروندان عادی شده است. به نظر می‌رسد که در سال‌های اخیر نه تنها با آلودگی تهران مقابله نشده است بلکه بسیاری از طرح‌های مقابله با آلایندگی نیز با رکود مواجه شدند. درحالیکه بیماری کرونا در بسیاری از مناطق دنیا پای حیوانات اهلی و گله‌های آهو و گوزن به شهرها باز کرد تهران در این دو سال با هجوم وحشتناک آلاینده‌ها مواجه بوده است. به جز تهران، سایر شهرهای بزرگ ایران هم با این مشکل دست به گریبان هستند. اصفهان، کرج، مشهد، شیراز، اراک، سمنان و… همگی در روزهای سرد سال با آلودگی هوا دست و پنجه نرم می‌کنند.

معمولا در ذهن ما تصویر روشنی از شهرهایی که توانسته‌اند با آلودگی هوا مقابله کنند وجود ندارد. ذهن ما معمولا با شنیدن نام آلودگی هوا فورا به سراغ شهرهایی چون بمبئی، دهلی، اسلام‌آباد و پیشاور می‌رود و با خود می‌گوید همانطور که این شهرها نتوانسته‌اند در این سال‌ها با معضل آلودگی هوا مقابله کنند، ما نیز نمی‌توانیم با این بحران مقابله کرده و آن را کنترل کنیم.
این همه‌ ماجرا نیست. بررسی دقیق شهرها نشان می‌دهد که برخی مناطق توانسته‌اند با مشکل آلودگی هوا مقابله کرده و آن را کنترل کنند. چندی پیش پایگاه اطلاع‌رسانی برنامه محیط زیست سازمان ملل (United Nations Environment Programme) در یک گزارش به معرفی شهرهایی پرداخت که توانسته‌اند سهم عمده‌ای در کاهش آلاینده‌ها، آبی شدن آسمان دنیا و تنفس ساکنان زمین داشته باشند. در این گزارش سعی داریم مروری بر این شهرها و طرح و نقشه‌شان برای مبارزه با آلودگی هوا داشته باشیم. طبق اعلام سازمان ملل شهرهای پاریس (فرانسه)، سئول (کره‌جنوبی)، نیویورک (ایالات متحده)، بوگوتا (کلمبیا) و آکرا (غنا) در سال اخیر بیشترین سهم را در کاهش آلودگی هوا داشته و توانسته‌اند آسمان شهر خود را تا حد زیادی آبی نگه دارند.
سه شهر بزرگ چگونه توانستند آلودگی هوا را کم کنند؟
نام شهرهایی چون پاریس و سئول و نیویورک در فهرست سازمان ملل خیلی عجیب نیست. به هرحال، این سه شهر از جمله کلان‌شهرهایی هستند که کاملا هوشمند بوده و به علت تجهیز شدن به ابزارهای لازم توانسته‌اند شهر خود را سبز نگه دارند.
بر اساس گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، پاریس از طریق ممنوع کردن ورود وسایل نقلیه پرآلاینده و دودزا به شهر، ایجاد طرح ممنوعیت تردد در روزهای سرد در مناطق مختلف شهر به خصوص حوالی رودخانه سن، بازسازی فضای جاده‌ای برای عابران و گسترش شبکه مسیرهای دوچرخه سواری توانسته تا حد زیادی به یک شهر پاک تبدیل شود. همچنین شهرداری پاریس سخت به دنبال اجرای طرح پیاده روی در شهر است و امیدوار است به زودی روزانه حدود 15 میلیون پاریسی از طریق پیاده‌روی به محل کار خود بروند.
سئول کره‌جنوبی هم از طریق چند پروژه توانسته آسمان خود را آبی نگه دارد. تجهیز مجتمع‌های صنعتی به ربات‌های هوشمند مجهز به 5G برای نظارت بر کیفیت هوا، به کارگیری یک سیستم نظارت ماهواره‌ای دقیق برای تحلیل داده‌های کیفیت هوا، افزایش خط‌های مترو و مسیر اتوبوس‌رانی، تشویق مردم به دوچرخه سواری و پیاده روی و افزایش سطح فضای سبز شهری از جمله طرح‌های شهرداری پایتخت کره جنوبی برای مقابله با آلودگی هوا بوده است.
همچنین، اجرای طرح «جنگل مسیر باد» (wind path forest) در سئول یکی از پروژه‌های بسیار جالب این شهر برای مقابله با آلاینده‌هاست. در این طرح، شهرداری درختانی را به صورت انبوه و خطی در کنار هم و در مسیر رودخانه‌ها و جاده‌ها می‌کارد تا اکسیژن و هوای پاک را به مرکز شهر هدایت کند. انتظار می‌رود این درخت‌ها ذرات معلق را جذب کرده و نسیم خنکی را به مرکز شهر سئول بفرستند.
بر اساس اعلام سازمان ملل، نیویورک آمریکا نیز یکی دیگر از شهرهایی است که توانسته به خوبی معضل آلودگی هوا را حل کند. ایجاد فضای سبز و پارک‌های فراوان در قلب نیویورک، اختصاص بودجه 1.4 میلیارد دلاری برای پروژه‌های مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر (مثل نیروگاه‌های خورشیدی و مزارع بادی)، جریمه خودروهای پرآلاینده و اختصاص درآمد این جریمه‌ها به بودجه توسعه حمل و نقل عمومی از جمله اصلی‌ترین روش‌های نیویورک برای مبارزه با آلودگی هوا بوده است.
همچنین، مقامات اجرایی نیویورک تعهد داده‌اند که تا انتهای سال 2022 چند ده پروژه مربوط به محیط زیست و به‌خصوص پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر را به پایان برسانند تا نیویورک بتواند انتشار کربن را تا 1.6 میلیون تن کاهش دهد. برای فهم دقیق بزرگی این عدد باید توجه کرد که خروج 340.000 خودرو از جاده‌ها حدود 1 میلیون تن از انتشار گاز کربن کم می‌کند.
بوگوتا و آکرا، شگفتی‌سازان
همانطور که بیان شد، انتظار از شهرهایی مثل پاریس و نیویورک و سئول بالا است. اما قرار گرفتن نام دو شهر بوگوتا و آکرا در لیست برنامه محیط زیست سازمان ملل بسیار عجیب و در عین حال جالب است. جالب‌تر اینکه بوگوتا، تا چند سال قبل خود یکی از آلوده‌ترین شهرهای قاره آمریکا بود اما اکنون با اجرای چند طرح توانسته بیشترین سهم را در کاهش آلاینده‌ها داشته باشد.
شهرداری بوگوتا مجموعه‌ای از ابتکارات را برای پاکسازی دائمی بخش حمل و نقل خود انجام داده است. کلودیا لوپز(Claudia LOpez) شهردار بوگوتا معتقد است اجرای این چند طرح توانسته 70 درصد آلودگی هوای بوگوتا را کم کند. اعمال سختگیرانه‌ترین استانداردهای مربوط به انتشار گازهای گلخانه ای بر کامیون‌ها و سایر وسایل نقلیه سنگین، توسعه سیستم ریلی و متروی برقی با قابلیت جابجایی 8 میلیون مسافر و افزودن 60 کیلومتر به مسیرهای دوچرخه‌سواری موجود شهر از جمله طرح‌های شهرداری بوگوتا برای مقابله با آلودگی هوا در این شهر بوده است.
آکرا هم یکی از شهرهای آلوده و در عین حال نسبتا فقیر غنا و قاره آفریقا بود که حالا توانسته یکی از پاکترین شهرهای دنیا لقب بگیرد. مهم‌ترین اقدام آکرا برای جلوگیری از آلودگی هوا پیوستنش به طرح‌های سازمان ملل و برنامه محیط زیست بود. طبق اعلام پایگاه این سازمان، آکرا اولین شهر آفریقایی بود که به کمپین BreatheLife پیوست. این کمپین برنامه‌ای مشترک بین WHO، برنامه محیط زیست سازمان ملل، بانک جهانی و چند سازمان بین‌المللی دیگر بود که هدفی جز بسیج شهرها برای مقابله با آلودگی هوا نداشت.
تغییر سوخت خانگی، خروج خودروهای پرآلاینده از سطح شهر و تعویض آنها با خودروهای جدید و توقف سوزاندن زباله‌ها در شهر روش‌های دیگر مقامات آکرا برای کاهش آلاینده‌های هوا و پاک شدن آسمان پایتخت غنا بوده است.

سرپرست معاونت تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط ‌زیست با اشاره به چالش‌های پیش رو برای محافظت از یوز، «تکثیر در زیستگاه» را برنامه این سازمان برای حفاظت از این گونه ذکر کرد.
حسن اکبری به ایسنا توضیح داد: ما باید طرح‌های خود را در جهت حفظ زیستگاه طبیعی این گونه متمرکز کنیم و ایده‌هایی مانند طرح تکثیر در حصر صرفا برای حفظ ژنوم این گونه است. در شرایطی که وضعیت تکثیر این گونه مناسب باشد نیاز به چنین اقداماتی نیست اما در شرایط فعلی که ممکن است حتی تکثیر در باغ وحش نیز در دستور کار قرار گیرد، پوست، جنین و حتی اسپرم این گونه هم برای زنده نگاه داشتن شانس تکثیر آن در آینده ضروری است.
او افزود: در حال حاضر برای ۱۹ گونه در خطر انقراض در کشور ما برنامه عمل تعریف شده و سیاست‌های ما برای حفظ گونه‌های در خطر انقراض، بر اساس این نقشه راه تبیین می‌شود. اما با وجود طراحی این نقشه راه، مشکلات زیادی برای اجرای آن پیش روی ما قرار دارد. اولین مشکل ما تخصیص اعتبار ناکافی برای پیشبرد این طرح‌هاست.
اکبری با اشاره به ویژگی‌های خاص گونه یوز ادامه داد: یوزپلنگ گونه‌ای پرتحرک با قلمرویی وسیع است. در برخی موارد مشاهده شده که یوز تا ۲۰۰ کیلومتر جابجایی داشته و در حال رفت و آمد بوده است. وقتی این موجود از قلمرو خود خارج می‌شود در معرض خطرات فراوانی قرار می‌گیرد. راه محافظت از این گونه در مقابل این خطرات توجه به زیستگاه‌های اطراف توران است.
او با اشاره به چالش‌های پیش روی یوزپلنگ برای زندگی خارج از مناطق حفاظت‌ شده تصریح کرد: سگ‌های گله، معدن‌کاوی، جاده‌ها، کمبود طعمه و … مشکلاتی هستند که یوزپلنگ خارج از منطقه حفاظت‌شده با آن‌ها دست و پنجه نرم می‌کند. وزارت صنعت معدن و تجارت باید مسئولیت تخریب محیط زیست بر اثر فعالیت‌های معدن‌کاوی را بپذیرد. فعالیت معدن‌ها در کشور ما بدون توجه به استانداردهای محیط زیستی انجام می‌شود و آسیب زیادی به تنوع زیستی ما وارد می‌کند.
او افزود: در منطقه توران هنوز چند خانواده یوز داریم و باید توان و توجه خود را برای محافظت از آن‌ها و زیستگاهشان متمرکز کنیم. تلاش ما این است که تا حد امکان روش‌های جایگزین معیشتی برای کاهش وابستگی جوامع محلی به منابع زیستی در دستور کار قرار گیرد.

«مکسر» را به تندیس‌های شکوهمندش می‌شناسند. تا قبل از دو سال پیش که بخشی از ساحل را برای پرورش لارو میگو خاکبرداری کردند، در خبرها نامی از مکسر نبود. بعضی راهنمایان گردشگری می‌گفتند این ساحل بکر است و نباید به هر کسی نشانش داد. اما حالا مکسر که روزگاری بکر بود، به یکی از پرطرفدارترین سواحل بندر مقام در خلیج فارس شده و تصاویری که تازه از آن منتشر شده نشان می‌دهد، تخریب سازه‌های طبیعی شدت گرفته است.

بندر مقام از توابع بخش شیبکوه در شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان است. دهستان آن زمانی مقر حکومت قبیله بنی حمّاد بود و هنوز هم بقایایی از آثار آن دوره در این منطقه دیده می‌شود. بندر صیادی مقام دروازه ورودی جزیره لاوان نیز است. وجود عارضه‌های زمین‌شناسی در ساحل مُکسّر نیز این منطقه را به لحاظ گردشگری مطرح کرده اما دو سال پیش فیلمی از این ساحل منتشر شد که نشان می‌داد لودری درحال خاک‌برداری ساحل است و محیط زیستی‌ها گفتند که مجوز پرور لارو میگو در این ساحل صادر شده است. آن خطر از سر ساحل مکسر گذشت اما حالا عارضه‌های زمین‌شناسی این ساحل شناخته‌شده، تهدید می‌شود. ایسنا در گزارشی در این ارتباط نوشته است: در چند سال اخیر، رفت‌و‌آمد بی‌ضابطه گردشگران و مسافران، سرعت تخریب آن را شدید کرده است.
بر اساس این گزارش، با جست‌وجوی نام ساحل «مُکسر» بندر مقام در غرب استان هرمزگان تصاویر زیادی از این ساحل و صخره‌هایش و البته تبلیغ‌های وسوسه‌برانگیز آن می‌توان مشاهده کرد. سال ۹۸ بخشی از این ساحل، خاکبرداری شد تا مرکز پرورش لارو میگو ایجاد شود که اعتراض محلی‌ها و رسانه‌ها، ادامه آن پروژه را متوقف کرد.
فعالان محیط زیست محلی می‌گویند که بندر مقام و ساحل مکسر زمانی محل تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های پوزه‌عقابی بوده که مداخله‌های انسانی در چند سال اخیر، محل زیست این گونه جانوری در معرض انقراض را در این بخش از سواحل خلیج فارس در تهدید قرار داده است.
سام سطوت‌زاده، فعال میراث‌فرهنگی و گردشگری، عکس‌های جدیدی را از ساحل مکسر در اختیار ایسنا قرار داده که نشان‌دهنده سرعت فرسایش و تخریب این ساحل است که به گفته فعالان محیط زیست، میلیون‌ها سال زمان می‌برد تا تندیس‌های مکسر دوباره شکل بگیرد یا ترمیم شود.
سطوت‌زاده توضیح می‌دهد: «در مسکر تابلویی با عنوان «سایت گردشگری» نصب کرده‌اند، اما نه ورودی برای این ساحل تعیین شده و نه نگهبانی مستقر است و یا سرکشی صورت نمی‌گیرد. ماشین‌ها تا لب ساحل تردد می‌کنند و مردم داخل صخره‌ها و خلیج‌های کوچک، آتش روشن کرده‌اند و هر کجا می‌خواهند کمپ می‌زنند و روی صخره‌های تندیسی راه می‌روند. فرسایش صخره‌ها به وضوح قابل مشاهده است. هر طرف را هم که نگاه کنید زباله ریخته شده است.»
او اضافه می‌کند: «وقتی در محل تابلو نصب می‌کنند باید مسئولیت آن را بپذیرند و مدیریت کنند. دسترسی به ساحل مکسر محدود است، به‌راحتی می‌توان برای آن ورودی و نگهبان تعیین کرد، ‌ از مسافران مبلغی را به عنوان ورودی دریافت کرد، ‌ مثل دره ستاره‌ها در قشم که ورودیه، ‌نگهبان و مسیر حرکت دارد و اجازه کمپ هم به مسافر نمی‌دهند.»
در تصاویر منتشر شده فرسایش بر اثر تردد زیاد در این بخش از صخره‌های ساحل مکسر قابل مشاهده است. این فعال گردشگری ادامه می‌دهد: «بیشتر مردمی که به ساحل مکسر می‌آیند اصلا رعایت نمی‌کنند، از صخره‌ها بالا می‌روند، درحالی که آن صخره‌ها بر اثر فرسایش ایجاد شده‌اند و به هیچ وجه ایمن نیستند و اگر برای کسی اتفاقی بیفتد چه کسی پاسخگو خواهد بود؟»
این فعال میراث‌فرهنگی و گردشگری به ازدحام جمعیت در پایان هر هفته در ساحل مکسر اشاره می‌کند و می‌گوید: «در تمام آخر هفته‌ها مکسر و تمام سواحل نزدیک به آن شلوغ است، در یک آخر هفته شاید ۵۰ اتوبوس تور به ساحل مکسر آورده بودند. جای پارک ماشین پیدا نمی‌شود، ‌خودروها تا لب ساحل می‌آیند. دیده‌ام که مردم گاهی زباله‌هایشان را در دریا می‌ریزند، زباله‌هایی که تجزیه‌ناپذیرند. شدت آسیب و فرسایش ناشی از این حجم از تردد و حضور انسان، فاجعه‌برانگیز و اسف‌بار است.»
سطوت‌زاده که روی طرح مطالعات گردشگری جزایر هرمز و لارک نیز کار کرده است، اظهار می‌کند: «بخش زیادی از سواحل خلیج فارس و جزایر آن چنین وضعیتی دارند، همه آن‌ها با مشکل دفع زباله مواجه‌اند و البته ازدحام بدون ضابطه و مدیریت انسان به عنوان مسافر و گردشگر. باید راهکار راهبردی درنظر گرفت، وگرنه بعید می‌دانم تا شش ماه دیگر جایی مثل ساحل مکسر دوام بیاورد و حتما با تخریب گسترده‌ای مواجه می‌شود و دیگر ساحل صخره‌ای و تندیسی نخواهیم داشت که برای آن تبلیغ کنیم.» این فعال گردشگری و میراث فرهنگی تاکید می‌کند برای نجات سواحل خلیج فارس به ویژه ساحل مکسر که تا چند سال پیش دست‌نخورده و بکر بود، باید ورودی و نگهبان تعیین شود، از مردم ورودیه گرفته شود و آن را برای محافظت از این منطقه و جمع‌آوری زباله‌ها هزینه کنند. مسیر حرکت در ساحل مشخص شود، ‌اجازه تردد و ورود به خودروها در ساحل مکسر داده نشود و ظرفیت بُرد تعیین شود، یعنی جمعیت محدودی روزانه وارد ساحل شوند. در این ساحل گاهی روزانه دو تا سه‌هزار نفر همزمان حضور دارند.

۱۴سال از مجوزی که امور اراضی برای ساخت دهکده گردشگری اسفرجان صادر کرد گذشته است. ۶هکتار از اراضی ملی در اختیار افرادی است که قرار بود این نقطه از روستای اسفرجان را با ساخت موزه مردم‌شناسی، پارک تاریخی، عکاسخانه روستایی، باغ ملل و پارک تفریحی کودکان به محل جذب گردشگران تبدیل کنند و از این طریق منبع درآمدی هم برای روستاییان ایجاد شود. حالا اما به جای تمامی این تفریگاه‌‌ها، ویلاهایی ساخته شده که به گفته عضو شورای اسفرجان در اختیار مسئولان سابق بخشداری و فرمانداری اسفرجان و شهرضاست. این تغییر و تحول از سوی دیگر بدون پشتوانه آبی بوده و حالا برای تامین آب ویلاها به منبع اصلی آب شرب روستا و رودخانه اطراف نظر انداخته‌اند.

درخواست اولیه دهکده گردشگری به سال ۸۶ برمی‌گردد. ایده‌پرداز این طرح درخواست ۳۰هکتار زمین را به جهاد‌کشاورزی داده بود تا از آن طریق این درخواست به امور اراضی منتقل و زمینی که قبلا پارک بازی بچه‌های روستا و همینطور چراگاه دام‌‌های اهالی روستای اسفرجان بوده به کاری عام‌المنفعه اختصاص یابد. آن زمان البته صرفا با ۶ هکتار موافقت شد و در نهایت اساس دهکده بر مبنای تعاونی در سال ۱۳۸۶ تحت شماره ۹۹۸ ثبت شد. زمین دهکده در ارتفاعات و در ۵۰ کیلومتری شهرضا و ۱۲۰کیلومتری اصفهان است؛ داخل روستایی که به تعبیر اهالی همان کاربری را برای اصفهان دارد که شمال برای تهرانی‌ها.
مردم تاسیسات آبی دهکده گردشگری را شکستند
جمعیت اسفرجان ۸ هزار نفر است اما در ایام تعطیل و وقتی که به گفته اهالی موسم ییلاق است، همه ساکنان از اصفهان و شهرستان‌های اطراف به اینجا برمی‌گردند و جمعیت به ۲۰هزار نفر هم می‌رسد. جمعیتی که منبع آبشان از دو چاه تامین می‌شود که اصلی‌ترینش چاهی در پایین دهکده گردشگری اسفرجان است. همین منبع را اما تا چند سال قبل برای این طرح گردشگری از روستاییان گرفتند و نتیجه این تصمیم 18 ساعت بی‌آبی برای بعضی از اهالی روستا بود. این شروعی برای تنش میان سرمایه‌گذارن دهکده گردشگری و روستاییان بود. در نهایت کار به جایی رسید که تعدادی از روستاییان با کلنگ و بیل به جان لوله‌های آب افتادند و تاسیساتی که آب را به سمت دهکده منتقل می‌کرد شکستند. منصور حیدرپور، عضو شورای اسفرجان در این رابطه به «پیام‌ما» می‌گوید: «اینجا قرار بود یک طرح گردشگری ساخته شود و اسفرجان هم روستای نمونه گردشگری باشد، اما مدتی بعد طرح انحراف پیدا کرد و به جایش ویلاهایی برای تعدادی از مسئولان شهرستان شهرضا و برخی از مسئولان استانداری ساختند. تعدادی ویلا را هم به صورت شخصی خرید و فروش کردند. این در حالی است که اینجا از اساس خارج از محدوده اسفرجان است و نباید آبی از روستا به آن اختصاص پیدا کند اما سال‌‌ها به‌صورت غیرقانونی از آب شرب و کشاورزی مردم استفاده شده است.»
منبع آب روستا را غیرقانونی فروختند
آب شرب مردم بر دو چاه استوار است و چاه اصلی در پایین طرح گردشگری است. به گفته حیدرپور این چاه در مقطعی به صورت غیرقانونی از اداره آبفا به مبلغ بیش از۲۰۰میلیون تومان خریداری شده تا به دهکده گردشگری واگذار شود و به دنبال آن مردم برای تامین آب روستا به منبعی متوسل شدند که از اساس آلوده بود: «اینجا اصلی‌ترین چاه آب اسفرجان است که قبل از انقلاب وقف مردم شده است. این چاه سالم‌ترین و پرآب‌ترین منبع تامین آب شرب روستاست که توسط اداره آبفا دو سال قبل به دهکده فروخته شد و چاه دیگری برای تامین آب روستا ساخته شده که در نهایت توسط مسئول بهداشت شهرضا به دلیل وجود نیترات بالا تایید نشد. بعد از آن با پیگیری‌هایی که صورت گرفت، این چاه به روستا برگردانده شد اما هنوز هم به صورت غیرقانونی از آن استفاده می‌کنند.» چاه آب در باغ یکی از اهالی روستاست. محمد علوی‌زاده، اولین دهیار منطقه که پدرش این چاه را وقف کرده به «پیام‌ما» می‌گوید: «قبل از انقلاب زمانی که می‌خواستند برای روستا آب لوله‌کشی بیاورند تمام روستا رصد شد و در نهایت کارشناسان تشخیص دادند که فقط در همین محدوده باغ ما امکان حفر چاه میسر است. آن زمان پدرم این آب را برای مصرف شرب اهالی روستا بخشید، اما چند سال قبل با اعمال نفوذی که از سمت فرمانداری وقت صورت گرفت، تصمیم گرفتند چاه را به این مجموعه گردشگری بدهند و پولش را بگیرند که بلافاصله ما به دادستانی شکایت کردیم و در نهایت رای به نفع ما صادر شد و فرماندار وقت هم از حرف خود برگشت و اعلام کرد که چاهی را به افرادی حقیقی و یا حقوقی واگذار نکرده است.»
در تازه‌ترین اتفاق اما اهالی روستا از حفر چاه بر روی منبع آب چشمه «کنی» و چاه روستا خبر می‌دهند. عضو شورای اسفرجان که بعد از بازدید از محل در جریان این موضوع قرار گرفته می‌گوید: «اخیرا یک استخر غیرمجاز و خارج از محدوده طرحشان برای دستیابی به آب سرچشمه کنی زدند. در واقع این افراد حفاری غیرمجازی دقیقا در سرچشمه آب چاه و حتی آب سرچشمه کنی داشتند و وقتی مردم فهمیدند اعتراض کردند. ظرفیت استخر هنوز مشخص نشده اما با توجه به حجم حفاری که صورت گرفته به نظر می‌رسد که بالای یک میلیارد مترمکعب باشد.»
کارشناس جهاد: کار را متوقف کردیم
پیگری‌های «پیام‌ما» از بهنام نصیری، کارشناس اراضی جهاد‌کشاورزی اسفرجان گویای این است که این استخر در طرح این مجموعه تعریف نشده است. نصیری در این رابطه می‌گوید: «طی بازدیدی که شخصا از مجموعه داشتم کار استخر را متوقف کردیم؛ چرا که بر اساس استعلامات صورت گرفته استخر خارج از ان طرحی بوده که ما به آن‌‌ها واگذار کردیم و بایستی متوقف شود.»
تامین آب ویلاها با تانکر
بیش از ۲۰ ویلای یک تا دو طبقه در این محدوده ساخته شده که هنوز منبع آبشان مشخص نیست. حسین بهزادفر، بخشدار شهرضا به «پیام‌ما» می‌گوید:«آب شرب ویلاها از طریق تانکر فراهم می‌شود، بدین صورت که تانکرهای ۲تا ۴هزار لیتری در کنار هر ویلا گذاشته شده و هر وقت که این آب مصرف شد، دوباره تماس می‌گیرند تا تانکر پر شود. البته یک انشعاب آب برای نمازخانه و سرویس بهداشتی این مجموعه گرفته شده و برای این دو ساختمان مشکلی در رابطه به آب‌رسانی وجود ندارد.» بخشدار این شهرستان البته مدعی است که هیچ کار خلاف قانونی در رابطه با این دهکده صورت نگرفته و علت وصل نبودن ویلاها به شبکه آب‌رسانی فراهم نبودن تاسیسات است: «فعلا آب شرب از طریق تانکر کشیده شده و مشکلی وجود ندارد اما هر وقت که مجوز نهایی از سازمان‌های متولی اخذ شود ادارات ملزم می‌شوند تا به این ویلاها هم دسترسی به آب دهند، درست همانند شهرک مسکونی که کنار اسفرجان ساخته شده؛ نمی‌شود که بگویند چون آب نداریم به این ساختمان‌‌ها آب نمی‌دهیم. به هر حال این دهکده ایجاد شده و باید به آن آب تعلق گیرد.»
با اینکه پیشتر کارشناس جهاد‌کشاورزی از توقف استخر این مجموعه گفته بود اما بخشدار شهرضا معتقد است که این روند قانونی بوده و باید اجرایی شود: «برای تامین آب این مجموعه فضای سبز را به صورت مصنوعی ایجاد کردند تا آب کمتری مصرف شود و برای الباقی هم قرار بر این است که استخری بزنند تا ذخیره آب در این مکان صورت گیرد و زمستان‌ها سرمایه‌گذارانی که از اهالی اسفرجان هستند سهم حقابه خودشان از رودخانه را به این مجموعه منتقل کنند تا تامین آب کل مجموعه در طول سال محقق شود.» به گفته بخشدار اگر چه هنوز با اختصاص زمین بیشتر به این مجموعه موافقت نشده اما با توجه به پیشرفت ۷۰درصدی ساختمان‌ها و ضرورت ایجاد استخر، زمین درخواستی بلوکه شده تا به فرد دیگری واگذار نشود و در این مدت کارهای اداری مربوط به این موضوع صورت گیرد. با این حال فرشاد عزیزی،کارشناس حقوقی در گفت‌وگو با «پیام‌ما» تصرف زمین توسط سازنده را مصداق بارز تصرف اراضی مل می‌داند: «دهکده گردشگری اسفرجان در سال ۹۵ درخواست توسعه می‌دهد تا زمینی به مساحت ۸هکتار به آنها واگذار شود که با این واگذاری موافقت نشده اما این افراد رفتند و روی زمینی که هنوز به آن‌‌‌ها واگذار نشده استخری به مساحت ۲۸ در ۲۷ متر ساخته‌اند. این امر مصداق تصرف اراضی ملی و منابع طبیعی است و طبق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی جرم محسوب می‌شود.» عزیزی همچنین معتقد است فروش ویلاها به مسئولان شهرستان باعث ایجاد تعارض منافع می‌شود و باید در این رابطه شفافیت لازم صورت گیرد.

برخی نمایندگان مجلس یازدهم خود را موظف به «صیانت» از مردم می‌دانند. روزی با تابلوی صیانت از حقوق کاربران در برابر فضای مجازی که به زبان ساده می شود؛ محدودیت دسترسی به اینترنت و روزی دیگر به بهانه حفاظت از حقوق مردم علیه حیوانات خانگی طرح تهیه می‌کنند. کارشناسان معتقدند این طرح‌ها و این قبیل اقدامات حتی در صورت تصویب و عبور از پیچ بهارستان هم موفق نخواهند بود همچون جمع‌آوری دیش‌های ماهواره‌.

یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی چند ماه دیگر 2 ساله می‌شود. در شرایطی که وعده‌های مجلس‌نشینان مانند شفافیت آرای نمایندگان هنوز به نتیجه نرسیده است، نمایندگان به دنبال تصویب طرح‌هایی عجیب هستند. نمایندگان می‌کوشند با ارائه طرح‌هایی که از دید ناظران فقط به انتظارات بخشی از بدنه اجتماعی آنان پاسخ می‌دهد، برای اندکی هم که شده موجبات رضایت آنان را فراهم آورند. مجموعه طرح‌های صیانت پارلمان از این دست طرح‌هاست. بعد از طرح صیانت از حقوق کاربران شبکه‌های اجتماعی اکنون دومین طرح به حیوانات اختصاص دارد. نمایندگان با طرحی که اقدام به اصلاح بخشی از مواد کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی می‌کند، مدعی «صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات مضر و خطرناک» شدند. ادعایی که حالا ناظران از آن انتقاد می‌کنند و حتی برخی امضا‌کنندگان طرح هم حاضر به دفاع تمام و کمال از آن نیستند.
تله پایداری
پیگیری‌های خبرنگار روزنامه «پیام‌ما»، حاکی از آن است که هر 2 طرح صیانت نمایندگان مجلس در نتیجه رایزنی با اعضای جبهه پایداری در پارلمان مطرح شده است. صیانت از کاربران شبکه‌های اجتماعی اگرچه در مجلس دهم اولین بار با محوریت ستاد کل نیروهای مسلح طرح شد ولی در پارلمان یازدهم، رایزنی با مرتضی آقاتهرانی و علیرضا زاکانی و رضا تقی‌پور نمایندگانی از این دست بود که سبب شد این طرح مجددا در دستور کار قرار بگیرد. طرح صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات هم با محوریت یکی دیگر از نمایندگان حاضر در این طیف طرح شده است: مجتبی ذوالنوری. او رئیس سابق کمیسیون امنیت ملی است. همان نماینده‌ای که با طرح مساله گرین کارت‌های برجامی، حمله دونالد ترامپ، رئیس جمهوری سابق آمریکا به ایران و توافق هسته‌ای را فراهم آورد و هرگز سندی ارائه نکرد. برخی نمایندگان مجلس هم طرح این قبیل طرح‌ها را موجب بدنامی پارلمان و تحت‌الشعاع قرار گرفتن عملکردهای مثبت خود می‌دانند، فعالان سیاسی هم از آن به عنوان تله پایداری‌ها و تندروها برای پارلمان یاد می‌کنند. اظهاراتی که حامیانی هم در میان نمایندگان دارد. مجتبی توانگر یکی از این نمایندگان است. او پیشتر هم در صحن علنی مجلس گفته بود: « وقتی به کارنامه مجلس یازدهم نگاه می‌کنیم می‌بینیم مجموعه‌ای از اقدامات بسیار بزرگ انجام داده است که مجالس دیگر اگر یکی از آن‌ها را تصویب می‌کردند، می‌گفتند دنیا را گرفته‌ایم. این همه اقدام قوی مجلس یازدهم در حالی است که عده‌ای نماینده هزینه‌ساز باعث می‌شوند زحمات اکثریت نمایندگان به حاشیه برود. یک نفر مصاحبه می‌کند که نمایندگان خودشان هم نمی‌دانند به چه رای می‌دهند و شب در تلویزیون می‌بینند. یک نفر در فلان کمیسیون رعایت ملاحظات حق‌الناس را نمی‌کند و رهبر انقلاب را ناگزیر از تذکر می‌کند. آن دیگری طرح فضای مجازی را به شکلی تنظیم می‌کند که خواسته یا ناخواسته مجلس را مقابل مردم قرار می‌دهد.»
مفاد یک طرح
هدف طرح «صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات مضر و خطرناک»، الحاق چهار ماده (۶۸۸ مکرر ۱)، (۶۸۸ مکرر ۲)، (۶۸۸ مکرر ۳) و (۶۸۸ مکرر ۴) به پخش پنجم- تعزیرات قانون مجازات اسلامی است. مقدمه توجیهی طراحان، بر نبود قوانین در این حوزه و لزوم تبیین قوانین اشاره می‌کند ولی آنچه در متن طرح آمده، به زعم حقوق‌دانان و کارشناسان، نه تنها مشکلی از نبود قوانین را حل نمی‌کند بلکه خود به سادگی به یکی از مشکلات جدی ایرانیان برای زندگی در ایران تبدیل می‌شود. ماده 1 این طرح، «واردات، تولید، تکثیر، پرورش، خرید و فروش، حمل و نقل و گردانیدن اعم از پیاده و یا با وسیله نقلیه و نگهداری حیوانات وحشی، نامتعارف، مضر و خطرناک، از قبیل: کروکودیل (تمساح)، لاک‌پشت، مار، سوسمار، گربه، موش، خرگوش، سگ و سایر حیوانات نجس العین و میمون» را «ممنوع» کرده و برای مرتکبان، «جزای نقدی معادل ۱۰ تا ۳۰ برابر حداقل حقوق کارگری» را در نظر گرفته است حال آنکه امکان دسته‌بندی حیواناتی چون سگ و گربه با موش و خرگوش و البته سوسمار و کروکودیل وجود ندارد. حمیدرضا میرزاده، کارشناس محیط زیست به «پیام ما» گفت: «این طرح همه این حیوانات را در یک دسته قرار داده و از آنان به عنوان حیوانات مضر یاد کرده است ولی هیچ تعریفی از این واژه ارائه نداده است. این درحالیست که بخشی از این حیوانات اهلی هستند و مشمول قوانین آن و بخشی دیگر حفاظت شده و بخشی وحشی که آن‌ها هم مباحث و تعاریف خاص خود را دارد اما اینجا همه این‌ها یکجا در نظر گرفته شده است. این تعریف باز، سبب می‌شود تا شما با یک نوع اعمال سلیقه به جای قانون گذاری مواجه باشید. فردا روز هم ممکن است بگویند گاو و گوسفند ممنوع است.»
ماده 2 این طرح هم مجازات‌هایی را برای مشاوران املاکی که خانه به دارندگان این حیوانات اجاره دهند، در نظر گرفته است حال آنکه مشخص نشده تکلیف آنان که همین حالا با حیوانات خانگی چون سگ و گربه زندگی می‌کنند، چیست. این بلاتکلیفی در مواد 3 و 4 هم به چشم می خورد. براساس ماده 3 «هر یک از شهروندان از نگهداری حیوانات موضوع این قانون توسط همسایگان، گزارش یا شکایت کند، دستگاه قضایی و نیروی انتظامی به عنوان ضابط قضایی، موظف به رسیدگی و اعمال این قانون است.» ماده 4 هم تاکید کرده که «در صورت حمل و گردانیدن حیوانات موضوع این قانون با وسایل نقلیه، علاوه بر مجازات نقدی مالک یا حامل حیوان، راننده خودرو نیز به جزای نقدی تعیین شده در این قانون محکوم و خودروی مربوطه نیز علاوه بر جریمه توسط پلیس به مدت ۳ ماه توقیف می‌شود.» میرزاده درباره این مواد گفت: «این قانون نیروی انتظامی را موظف به توقیف خودرو و ضبط حیوانات کرده ولی نگفته سرنوشت این حیوانات چه می‌شود. همانطور که هیچ پیش بینی درباره بار مالی این اقدامات نکرده است و سازوکاری را هم ذکر نکرده است. همه این‌ها باعث می‌شود با تصویب این طرح، همه این اقدامات به شکل زیرزمینی انجام شود. مردم که حیوانات خود را از فردای این قانون دور نمی‌اندازند، فقط پنهانی مواد غذایی آنان را می‌خرند و تعداد دفعات مراجعه حیواناتشان به دامپزشکی را هم کم می کنند که می‌تواند باعث بروز بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان شود. البته این طرح سود هم دارد. مافیا می‌تواند با واردات مواد غذایی و فروش زیر‌زمینی، سودهای آنچنانی و پول‌های باد آورده به دست آورد.»
شکست از نقطه آغاز
روزگاری ممنوعیت برخورداری از ویدئو یا حضور نیروی انتظامی در پشت بام منازل برای جمع‌آوری دیش‌های ماهواره‌ها مصداق طرح‌های شکست خورده است. میرزاده، کارشناس محیط زیست معتقد است که این طرح هم به سرنوشت این طرح‌ها دچار خواهد شد. او به «پیام‌ما» گفت: «این طرح آنقدر ناقص است و آنقدر ایراد دارد که فکر می‌کنم اقدامی است شتابزده برای جلب رضایت قشری خاص از این رو احتمال می‌دهم یا مرکز پژوهش‌ها یا حتی کمیسیون کلا این طرح را کنار بگذارد یا تماما آن را دچار تغییر کند ولی حتی اگر این اتفاق هم نیفتد، در مدت کوتاهی جامعه را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند و در نهایت مجری را وادار می‌کند تا بدون سروصدا از کنار این طرح رد شوند.» این ایرادات از قرار معلوم مورد توجه نمایندگان هم قرار گرفته است چنانکه محمدتقی نقدعلی به عنوان یکی از امضاکنندگان این طرح به «دیده‌بان ایران» گفته است: «فعلا چون طرح در مرحله ابتدایی قرار دارد و هنوز به کمیسیون ارجاع داده نشده است نمی‌شود در خصوص جزئیات آن صحبتی کرد، نمایندگان امضا کننده با کلیت حیوانات خطرناک موافقت کرده‌اند، لذا اجازه دهید که این طرح به داخل کمیسیون ارجاع داده شود آن‌موقع تصمیم‌گیری می‌شود.» غلامرضا نوری قزلجه، نماینده مجلس هم از جمله مخالفان این طرح است. او گفت‌وگو مفصل‌تر درباره این طرح را به آینده و زمان تعیین تکلیف آن موکول کرد ولی به «پیام ما» گفت: «این طرح که هنوز به جای خاصی نرسیده است. تازه هم مطرح شده و اصلا مشخص نیست در چه مرحله‌ای قرار دارد ولی آنچه از حالا مشخص است، ایرادات بسیار آن است. مردم هم با آن نشان داده‌اند مخالفند بنابراین با این وضع فعلی بعید می‌دانم این طرح به جایی برسد مگر آنکه به کلی دچار تغییر شود.»

طرح صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک در حالی در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شده است که ایرادات فراوانی به آن وارد است. تصویب این طرح نه تنها کمکی به رابطه انسان و حیوانات و دغدغه‌های احتمالی طراحان آن نمی‌کند که می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات بسیار زیادی در این حوزه باشد.
احتمالاً مسائل مربوط به حضور حیواناتی مثل سگ در محیط‌های شهری و مسکونی از دلایل شکل‌گیری این طرح بوده است. راست این است که حیوانات در ایران، همچون سرپرستان و حامیانشان از نداشتن قانون و مقرراتی مشخص در خصوص حمایت و شرایط نگهداری از آنها رنج می‌برند.

قوانین مشخصی که علاوه بر تامین شرایط زیست سزاوارانه برای حیوانات، سرپرستان آنها را ملزم به نکاتی در خصوص شرایط نگهداری و نحوه حضور آنها در محیط‌های عمومی کند. استفاده از نظرات کارشناسان برای تصویب قوانین مشخص در این خصوص ضامن تامین حقوق شهروندان و حیوانات خواهد بود.
همانطور که حامیان حقوق حیوانات بارها هشدار داده‌اند لزوم تصویب مقررات سختگیرانه برای جلوگیری از ورود، تکثیر و تجارت هرگونه حیوان ضروری است. همچنین با توجه به روند رو به رشد نگهداری از حیوانات خاص و خطرناک مثل انواع مار، میمون، کروکدیل و گربه‌سانان بزرگ مثل ببر و شیر، منع هرگونه ورود، تجارت و نگهداری آنها باید در دستور کار قرار بگیرد.
فراوانی حیوانات خطرناک نام برده شده در این طرح در مقایسه با حیوانات اهلی مثل سگ و گربه شاید یک در هزار نباشد. بزرگترین مشکل این طرح دقیقاً همینجاست؛ جایی که صحبت از منع نگهداری و حمل و نقل این چندین میلیون حیوان شده است. این دو حیوان با سابقه بیش از بیست هزار سال همزیستی با انسان شاید پرتعدادترین حیوانات خانگی در ایران باشند. نخستین پرسش این است اساساً بر اساس چه میزانی حیواناتی مثل خرگوش، گربه و سگ خطرناک و مضر نامیده شده‌اند؟ (در ارائه آمار از عبارات نسبی استفاده شده چون هیچ اطلاعات دقیقی در این خصوص وجود ندارد.)
مشخص نیست در صورت اجرای این طرح چه سرنوشتی در انتظار حیوانات خانگی خواهد بود. اگر در خانه‌ها بمانند که باید منتظر شمار زیادی شکایت و پرونده قضایی بر علیه سرپرستانشان بود. اگر به هر شکلی در شهر و طبیعت رها شوند که یک فاجعه محیط ‌زیستی در پیش خواهد بود. ضمن اینکه نبود اجازه حمل و نقل آنها سبب نبود دسترسی آنها به خدمات دامپزشکی و بروز مشکلات بهداشتی برای حیوانات و سرپرستان آنها خواهد شد. مشاهده می‌کنید در هر کدام از این ۳ حالت بسیاری از شهروندان و حیوانات با بحران و مشکل جدی مواجه خواهند شد. هزینه‌های روانی و افزودن مشکلی بر مشکلات فراوان این روزهای مردم نیز بخش دیگری از ماجراست. بیکاری هزاران دامپزشک که برای رسیدن به این شغل گاهی بیش از ده سال تحصیلات دانشگاهی داشته‌اند بخش دیگری از گرفتاری‌های این طرح برای شهروندان خواهد بود.
فارغ از اینکه چه معیاری در مضر یا خطرناک نامیدن برخی حیوانات لحاظ شده باید گفت اساساً منع نگهداری از این حیوانات وجه دقیق مذهبی ندارد، تا آنجا که برای مثال در خصوص نگهداری از حیوانی مثل گربه نه تنها منعی وجود ندارد که پیامبر اسلام (ص)، بودن گربه در خانه را رحمت و باعث برکت می‌دانستند.
آنچه درباره توجیه این طرح در مورد مشکلات بهداشتی این حیوانات آمده کاملاً غیردقیق و پراشکال است. گویا اطلاعات عمومی کوچه بازار برای بررسی تخصصی این بخش مورد استفاده قرار گرفته است. تنها نگاهی به سابقه چندهزارساله زیست انسان و این موجودات و همچنین همزیستی هموطنانمان در روستاها و شهرها با این حیوانات موید این نکته است که در صورت رعایت ساده‌ترین نکات بهداشتی، مسائل این بخش کاملاً قابل پیشگیری و مدیریت است.
در مجموع با توجه به کلیات این طرح باید گفت، تصویب احتمالی این طرح سبب بروز مشکلات بسیار برای انسان‌ها و حیوانات خواهد شد. مشکلاتی که در ابعاد حقوق حیواناتی، محیط زیستی، بهداشتی، روانی و اقتصادی قابل توجه خواهد بود. ضمن اینکه نگاه حاکم در این طرح می‌تواند زمینه کلی افزایش حیوان‌آزاری در سطح جامعه را افزایش دهد. در روزهایی که مشکلات محیط زیستی ایران از نابودی منابع آبی تا فرونشست زمین، فرسایش خاک، آلودگی هوا، جنگل‌زدایی در کنار مشکلات مرتبط با حیات وحش در مناطق حفاظت‌شده نیازمند توجه سریع و جدی است، وجود چنین طرح‌هایی حاصلی جز اتلاف زمان و سرمایه‌های مادی و اجتماعی حاصلی نخواهد داشت.

اولین پنجره‌ای که بعد از ورود به سامانه کنترل کیفیت هوای تهران، مقابل شما باز می‌شود اطلاعیه نارنجی رنگی است که حکایت از ناسالم بودن کیفیت هوای تهران برای گروه‌های حساس دارد. اطلاعیه به شهروندان توصیه کرده است که از فعالیت سنگین و طولانی در معرض هوای باز خودداری کنند و در خانه بمانند. توصیه‌ای که در طول پاییز امسال چندباری از تریبون‌های مختلف به شهروندان پایتخت شده و حتی بسیاری از شهروندان شهرهای پرجمعیت نیز آن را به کرات شنیده‌اند و باتوجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی به نظر می‌رسد که بیشتر هم شنیده می‌شود. پیش‌بینی‌هایی که تاکید دارند با توجه به پایداری جو و سکون نسبی هوا در شهرهای صنعتی و پرجمعیت واقع در نیمه شمالی کشور افزایش غلظت آلاینده‌های جوی و کاهش کیفیت هوا رخ می‌دهد. متولیان امر از ابتدای فصل سرد برای مقابله با هوای غبارآلود پاییزی اقداماتی ترتیب دادند اما به نظر می‌رسد که هنوز کارگروهی جهت مقابله با آلودگی هوا در استانداری‌ها دست کم در تهران تشکیل نشده است. کارگروهی که از پس آن مصوباتی بیرون می‌آید که هنوز خبری از هیچ‌کدام آن‌ها نیست. موضوعی که به عقیده یک کارشناس آلودگی هوا ناشی از جدی نبودن دستگاه‌ها در اجرای دستورالعمل شرایط اضطرار آلودگی هواست.

داده‌های شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان می‌دهد، ذرات معلق کوچکتر از دو و نیم میکرون در ۲۴ ساعت اخیر هوای تهران را ناسالم کرده‌اند و شاخص‌ها را نارنجی نگه‌داشته‌اند. اطلاعات ثبت شده نشان می‌دهد که تهران در آبان امسال تاکنون ۱۷ روز هوای قابل قبول داشته است و ۱۱ روز نیز هوای شهر برای گروه‌های حساس ناسالم بوده است. آماری که مشابه سال گذشته است با این تفاوت که پارسال تهران در این بازه زمانی ۱۸ روز هوای قابل قبول برای تنفس داشته و ۱۰ روز نیز هوا ناسالم برای گروه‌های حساس بوده است. اطلاعات کلی‌تر نیز نشان می‌دهد که پاییز امسال و پاییز سال گذشته مانند یکدیگر ۳۹ روز هوای قابل قبول داشتند و امسال و پارسال، گروه‌های حساس تهرانی‌ ۱۹ روز هوای ناسالم تنفس کردند.
از ابتدای آغاز فصل آلودگی امسال در پایتخت، مسئولان مرتبط در این حوزه از قابل حل بودن مشکل آلودگی در تهران خبر داده‌ بودند. محسن منصوری، استاندار تهران در روز معارفه خود اعلام کرد که حل مشکل آلودگی هوا از جمله برنامه‌های کوتاه مدت استانداری است. او معتقد است: «در موضوع هوای تهران و محیط زیست تهران باید اقدامات جدی انجام شود. نمی‌شود قانون بگذاریم و بعد بگوییم نشد یا نمی‌شود. برای حل این موضوع باید یک کار فوق‌العاده کنیم. باید برخوردهای ما پیشگیرانه و آینده‌نگر باشد نه اینکه از طبقه شانزدهم نگاه کنیم و ببینیم هوا آلوده است و برای اینکه رسانه‌ها یقه ما را نگیرند بگوییم حالا یک جلسه بگذاریم. خیر! اینطور نیست و باید کار جدی انجام شود.» این صحبت‌ها ۲۶ مهر ماه خبری شده است و تاکنون یعنی ۲۸ آبان‌ماه به نظر می‌رسد که استانداری کارگروه اضطراری مقابله به آلودگی هوا را تشکیل نداده است. کارگروهی که به گفته بهزاد اشجعی، کارشناس آلودگی هوا وظیفه آن کاهش انتشار آلاینده‌ها در روزهای بحرانی و دوم کاهش اثرات مخرب هوای آلوده بر افراد جامعه است. او در گفت‌وگو با روزنامه «پیام‌ما» تاکید می‌کند که فرآیند تشکیل کارگروه اضطرار آلودگی هوا در آیین‌نامه اجرایی تبصره ۳ ماده ۳ قانون هوای پاک تعیین شده است و براساس این آیین‌نامه در ابتدا اداره هواشناسی باید در یک بازه زمانی ۴ روزه پایداری جوی را پیش بینی کند: «هنگامی که اداره هواشناسی پیش‌بینی کرد که 4 روز دیگر قرار است پایداری جوی داشته باشیم این موضوع به اداره کل بهداشت استان اعلام می‌شود، اداره کل بهداشت استان 12 ساعت وقت دارد که پایداری را خطرناک و غیر‌خطرناک پیش‌بینی کند. اگر شرایط خطرناک پیش‌بینی شد، این موضوع به استانداری اعلام می‌شود و استانداری هم بایستی کارگروه ملی شرایط اضطرار آلودگی هوا را تشکیل دهد.» این کارگروه بعد از تشکیل در معاونت عمرانی استانداری باتوجه به وضعیت اضطراری که قرار است پیش رو باشد، تصمیماتی اتخاذ می‌شود، مصوباتی که عموما حاکی از محدودیت زمانی مراکز آموزشی و اداری و محدودیت‌های ترافیکی است. اشجعی می‌گوید: «این اقدامات و فعالیت‌ها هم بر اساس درجه آلودگی هوا دسته بندی می‌شوند، به طور مثال اقدامات هنگامی که کیفیت هوا بین 100 تا 150(نارنجی) است با اقدامات زمانی که کیفیت هوا بین 150 تا 200(قرمز) است متفاوتند. البته در خود مصوبه هم یک تبصره آمده است که اگر وضعیت هوا بیش از 2 روز در یک رده بندی کیفی قرار داشت، اقدامات رده بندی کیفی بالاتر باید انجام شود. یعنی اگر بیش از 2 روز پیاپی کیفیت هوا نارنجی بود، اقدامات مربوط به وضعیت قرمز باید انجام شوند.» او با اشاره به وضعیت هوای شهر تهران در روزهای اخیر ادامه می‌دهد: «براساس پیش بینی سازمان هواشناسی از روز 5 شنبه (27 ام) تا یکشنبه (30 ام) هوای تهران 4 روز پیاپی وضعیت نارنجی خواهد داشت. به همین دلیل هم در شهر تهران باید اقدامات وضعیت قرمز انجام شود. به گفته او در این شرایط بر اساس دستورالعمل بایستی کلیه مقاطع آموزشی باید تعطیل شوند، ادارات 2 ساعت دیرتر باز شوند و 2 ساعت هم زودتر تعطیل شوند. او می‌گوید: «پلیس می‌بایستی در بعضی مناطق از پیش تعیین شده محدودیت تردد وضع کند و انجام فعالیت‌های عمرانی در شهر متوقف شود و استفاده از سوخت مایع در صنایع و نیروگاه‌ها نیز ممنوع شود. اما اکنون کدام یک از این اقدامات در شهر تهران انجام می‌شود؟ این نشان می‌دهد که در اجرای دستورالعمل شرایط اضطرار آلودگی هوا ظاهرا جدیتی وجود ندارد.»
اقدامات ناکافی برای بهبود تنفس
از ابتدای پاییز امسال و همزمان با شنیده شدن زمزمه‌های آلودگی هوا در تهران متولیان امر اقداماتی برای کاهش ذرات آلاینده کمتر از دو و نیم میکرون انجام دادند. به طور مثال پلیس از تشدید برخورد با خودروهای آلاینده و دودزا خبر داده است و سردار حمیدی با اشاره به اینکه از ابتدای امسال تاکنون بالغ بر ۱۳۸ هزار خودروی دارای عیب و نقص فنی و آلاینده جریمه شدند، گفته است: «از این تعداد ۱۷۵۰ دستگاه خودرو نیز توقیف و به پارکینگ منتقل شده‌اند. در اجرای این طرح هم دوربین‌ها و هم مأموران پلیس راهنمایی و رانندگی حضور داشته و با خودروهای فاقد معاینه‌فنی و نیز خودروهایی که دارای معاینه‌فنی بوده اما آلاینده بوده یا دارای نقص فنی باشند، برخورد می‌کنند.» روز پنجشنبه همزمان با برگزاری نشست تخصصی دستگاه‌ها با موضوع کنترل و کاهش آلودگی هوا نیز معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان تهران بر لزوم رعایت سقف محدودیت روزانه در صدور مجوز ورود به محدوده طرح ترافیک از سوی شهرداری تهران تاکید کرده بود. علی دیزجی گفته است: در سال‌های اخیر آلودگی هوا از معضلات کلان‌شهر تهران بوده، همچنین مهاجرت بی‌رویه به شهر تهران و شهرهای حاشیه آن، بارگذاری جمعیت، افزایش وسایل نقلیه و جغرافیای خاص تهران منجر به کاهش کیفیت هوای تهران در فصول سرد سال و وارونگی دما می‌شود. اقداماتی که البته از سوی اشجعی ناکافی تلقی می‌شوند. او می‌گوید: «از سال گذشته تا کنون اتفاق خاصی در حوزه اقدامات مربوط به کاهش آلودگی هوا نیفتاده است و طرح‌های کاهش آلودگی هوا کماکان در رکود به سر می‌برند. بنابراین طبیعی است که نباید شاهد کاهش انتشار آلاینده ها هم باشیم. حالا اینکه آیا امسال هوا آلوده تر از قبل می‌شود یا نه را صرفاً شرایط جوی تعیین می‌کنند و اگر جو امسال نسبت به سال پیش پایدارتر باشد هوا هم آلوده‌تر خواهد بود.»
آسمانی آلوده به وسعت ایران
آلودگی هوا مدت زمان طولانی است که فراتر از آسمان تهران رفته است و شهرهای صنعتی و پرجمعیت ایران را نیز درگیر کرده است. اطلاعات سامانه پایش کیفی هوای کشور نشان می‌دهد که دست کم دیروز جمعه ۲۸ آبان‌ماه، ایستگاه‌های پایش کیفیت هوای همدان و اصفهان، کرج و شوشتر نیز سالم برای همه گروه‌ها بودند و شاخص‌ها در این شهرها قرمز رنگ شده بودند. سامانه پایش کیفیت هوای اصفهان نیز نشان می‌دهد که اصفهان پاییز امسال هیچ روزی هوای پاک نداشته است. در سایر شهرها نیز اقداماتی مشابه با سال‌های گذشته صورت گرفته است اما آنچه مشخص است این است که آلودگی هوا دیگر مرز نمی‌شناسد و در آسمان بسیاری از شهرهای ایران پراکنده شده است.

کمتر از 10 روز دیگر برجام دوباره شاهد نشست طرفین توافق برای احیای خود خواهد بود. مذاکرات وین قرار است از همان نقطه‌ای که متوقف شده بود، دوباره آغاز شود ولی از ایران تیمی متفاوت در آن شرکت می‌کند. دیگر خبری از آنان که برجام را به فرجام رساندند و موجبات توافق 6 قدرت جهانی با ایران بر سر برنامه هسته ای تهران را فراهم آوردند، خبری نیست. تیمی از ایران قرار است بر سر احیای برجام و لغو تحریم ها مذاکره کند که پیش از پذیرش مسئولیت، در زمره مخالفان توافق هسته ای قرار داشتند. موضعشان اینبار اما زمین تا آسمان با آن روزها متفاوت است. از لزوم لغو تحریم ها می گویند و امکان سریع توافق میان ایران و آمریکا. یک سنگ بزرگ اما در این میان وجود دارد، آن هم تضمین‌خواهی ایران است. جمهوری اسلامی که طعم خروج آمریکای ترامپ از برجام را چشیده، نگران دولت بعد از جو بایدن است. سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در تشریح این دغدغه و مطالبه تضمین تهران گفته است: «ما تضمین‌هایی می‌خواهیم که آمریکا مجددا حقوق بین الملل را به سخره نخواهد گرفت. ایالات متحده به شمول دولت فعلی آمریکا نشان داده که نمی‌تواند پای تضمین‌های خود بایستد و امضای رئیس جمهور آمریکا، آنچنان که ادعا می‌کنند قابل اتکا و ارزش نیست لذا طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران و تیم مذاکره کننده بر اخذ تضمین‌های لازم تاکید داشته باشد. این‌ها البته مواردی است که در اتاق مذاکرات به صورت جزئی و عملیاتی مورد بحث قرار می‌گیرد.»
مخالفان پیشین توافق با آمریکا هم در تهران فعال شده اند اما اینبار از لزوم رفع تحریم‌ها آن هم به صورت یکجا می‌گویند. حاج‌علی اکبری، خطیب نماز جمعه تهران گفته است: «از مذاکره‌کنندگان هسته‌ای که برای مذاکرات ۸ آذر آماده می شوند و تا الان هم بسیجی‌وار جلو آمده‌اند، می‌خواهیم ذره‌ای در برابر زیاده خواهی اروپا و آمریکا کوتاه نیایند و به بهانه‌های کودکانه آژانس بین المللی انرژی اتمی توجه نکنند و با قدرت برخاسته از عقلانیت و صلابت در رفع کامل و یکپارچه تحریم ها اقدام کنند.» کشورهای اروپایی اما در این میان خط و نشان کشیدن برای تهران همزمان با آمریکا مشغول‌اند. ژان ایو لودریان، وزیر امور خارجه فرانسه یکی از این افراد است. او گفته: «اولین کاری که باید انجام دهیم این است که ببینیم مذاکرات از آنجایی که در ماه ژوئن با دولت پیشین ایران رها شده بودند، ازسرگرفته می‌شود یا نه. اگر این مذاکرات ساختگی باشد، برنامه جامع اقدام هسته‌ای را پوچ قلمداد خواهیم کرد.» آمریکا هم در حال تلاش است که حمایت روسیه و چین از روند مدنظر خود را جلب کند. این گزارشی است که رویترز منتشر کرده است. این خبرگزاری به نقل از دیپلمات های اروپایی نوشته است: «کشورهای اروپایی همکاری نزدیکی با دولت جدید آمریکا برای احیای برجام داشته‌اند و روسیه نیز حامی این روند بوده است اما چین با خرید نفت از ایران، اهرم فشار آمریکا را تضعیف کرده است. دیپلمات‌ها می‌گویند که یکی از راه‌های تحت فشار گذاشتن ایران برای بازگشت به پایبندی به توافق هسته‌ای و یا -اگر بازگشت به برجام امکان‌پذیر نباشد – حصول توافق جدید این است که چین و روسیه متقاعد شوند که این تهران است که مانع‌تراشی می‌کند و نه واشنگتن.»