«پارک ملی بمو»؛ معامله بر سر زمین یا فرصتی برای ارتقای حفاظت؟





1 آذر 1405، 22:41

نگاهی به تاریخچه تأسیس پارک ملی بمو، از روندی کاهشی در وسعت آن حکایت دارد؛ از حدود ۱۰۰ هزار هکتار در زمان شکل‌گیری تا نزدیک به ۴۸ هزار هکتار در محدوده کنونی. این پارک که به‌واسطه بزرگراه شیراز ـ مرودشت به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شده، طی دهه‌های گذشته همواره با چالش‌های متعددی در زمینه حفظ یکپارچگی و صیانت از اراضی خود مواجه بوده است.

بخش غربی بمو، به‌ویژه، سال‌ها محل کشمکش میان «سازمان حفاظت محیط‌زیست» و سایر دستگاه‌ها و نهادهای دولتی بوده است؛ از واگذاری اراضی برای احداث شهر جدید صدرا در دهه هفتاد گرفته تا آزادسازی «موقوفات حاجی زالی» در سال ۱۴۰۲، به وسعت بیش از دو هزار هکتار.

اگر به این روند از منظر عملکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست نگاه کنیم، به نظر می‌رسد این سازمان در مواجهه با واگذاری‌های اراضی بمو، در طول سال‌های گذشته دو رویکرد متفاوت را دنبال کرده است: نخست، بهره‌گیری از این واگذاری‌ها برای تأمین منافع و نیازهای درون‌سازمانی و دوم، استفاده از ظرفیت چانه‌زنی پیرامون این اراضی برای کسب امتیازات حفاظتی در سایر مناطق.

بررسی رویکرد نخست و چگونگی بازتوزیع منافع حاصل از این واگذاری‌ها در ساختار سازمان، موضوع این یادداشت نیست. اما رویکرد دوم، به‌دلیل ظرفیت آن برای ارتقای وضعیت حفاظتی مناطق ارزشمند استان، شایسته توجه و البته ارزیابی دقیق‌تری است.

از این منظر، آزادسازی اراضی موقوفات حاجی زالی در سال ۱۴۰۲، در ازای ارتقای جایگاه حفاظتی مناطق «کوه هوا» و «تنگ سرخ»، اقدامی قابل دفاع به نظر می‌رسد. بخش قابل‌توجهی از اراضی مورد واگذاری، پیش‌تر دستخوش ساخت‌وساز شده و بخش‌هایی از ارزش‌های طبیعی و حفاظتی خود را از دست داده بودند. در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت حقوقی و اداری این اراضی برای کسب امتیازاتی نظیر ارتقای کوه هوا به پناهگاه حیات‌وحش و تنگ سرخ به منطقه حفاظت‌شده، آن هم در شرایطی که این تصمیمات با مقاومت‌هایی در داخل مجموعه دستگاه‌های دولتی مواجه بوده‌اند، اقدامی هوشمندانه و قابل دفاع است. به‌ویژه آنکه دستیابی به چنین دستاوردهایی، بدون برخورداری از ابزار چانه‌زنی قدرتمندی مانند این اراضی، احتمالاً با دشواری بیشتری همراه می‌شد.

بااین‌حال، نقد اساسی به عملکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست در این زمینه آن است که چرا دستاوردهای حاصل از این چانه‌زنی‌ها به بهبود وضعیت حفاظتی خود پارک ملی بمو، به‌ویژه بخش شرقی آن، منجر نشده است؟ به نظر می‌رسد در محاسبات و توافقات صورت‌گرفته، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای ارتقای حفاظت در این بخش مغفول مانده است؛ موضوعی که البته نیازمند بررسی دقیق‌تر توافقات و تعهدات طرفین است.

حتی «منطقه شکارممنوع آق‌جلو»، با وسعتی حدود ۹ هزار هکتار و در مجاورت پارک ملی بمو، نیز از این فرصت بهره‌ای نبرده است. ارتقای جایگاه حفاظتی این منطقه و استقرار سازوکارهای مؤثر برای حفاظت از آن می‌توانست به ایجاد یک پهنه حائل و ضربه‌گیر در پیرامون پارک ملی بمو کمک کند و از این طریق، پایداری حفاظت از این مجموعه طبیعی را در بلندمدت افزایش دهد.

این در حالی است که بخش شرقی پارک ملی بمو، با وجود برخورداری از اهمیت قابل‌توجه از منظر تنوع زیستی، کارکردهای اکولوژیک و نقش آن در تأمین منابع آب، همچنین ظرفیت‌های ارزشمند گردشگری طبیعت در مجاورت کلان‌شهر شیراز، سال‌هاست با مشکلات ناشی از سوءمدیریت و کمبود امکانات و زیرساخت‌های حفاظتی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

پارک ملی بمو نباید صرفاً مجموعه‌ای از اراضی باشد که در هر مقطع، بخشی از آن در معرض مذاکره و واگذاری قرار می‌گیرد. اگر سازمان حفاظت محیط‌زیست ناگزیر است برای حل تعارضات با سایر دستگاه‌ها بر سر بخشی از اراضی این پارک به توافق برسد، باید از دستاوردهای چنین توافقاتی برای تقویت حفاظت در سایر بخش‌های آن نیز بهره بگیرد. معیار موفقیت این تعاملات، نه صرفاً حل یک تعارض حقوقی یا آزادسازی یک محدوده، بلکه دستاوردی است که برای آینده حفاظتی کل پارک به همراه می‌آورد. اراضی بمو نباید صرفاً بهای حل اختلافات اداری باشند؛ باید به سرمایه‌ای برای تضمین بقای آن تبدیل شوند.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

جای نظارت هوشمند در معادن خالی است

هرمزگان در انتظار تحقق وعده بنزینی

بررسی روند آلودگی تهران در ده سال گذشته و تغییر سهم منابع آلاینده در سیاهه انتشار جدید

تهران در محاصره ذرات معلق

گزارش «پیام ما» از دیدگاه نسل جدید حفاظتگران درباره تکثیر و پرورش یک گونه مهاجم در ایران

ممنوعیت «تیلاپیا» یا مذاکره برای حفاظت؟

چرا «کتابخانه‌های عمومی سیار» هنوز اهمیت دارند؟

رگ حیات فرهنگی مناطق محروم

دورریز پوشاک به یکی از منابع کمتر دیده‌شده انتشار میکروپلاستیک تبدیل شده است

پایان لباس، آغاز آلودگی

یارانه سوخت؛ حمایت از تولید یا تشویق به مصرف بیشتر؟

معمای یارانه خاک‌ورزی

بیش از ۶۶ درصد موارد آلودگی ثبت‌شده خاک در سال ۱۴۰۴ به کاربری‌های صنعتی نسبت داده شد

صنعت، متهم اصلی آلودگی خاک

یک تشکل محیط‌زیستی در خوزستان هشدار داد

تبدیل بحران رسوب سد دز به توجیه سدسازی جدید

در میان ۶ دستگیرشده پرونده شکار غیرمجاز جوپار، یک محیط‌بان از استان همجوار حضور دارد

شکار غیرمجاز در لباس محیط‌‌بانی