بررسی روند آلودگی تهران در ده سال گذشته و تغییر سهم منابع آلاینده در سیاهه انتشار جدید

تهران در محاصره ذرات معلق

از ابتدای فروردین تا پایان آبان امسال، تهران فقط ۱۳ روز هوای پاک داشت





1 آذر 1405، 22:50

|پیام ما| از ابتدای فروردین تا پایان آبان امسال، تهران فقط ۱۳ روز هوای پاک داشت. ۱۹۳ روز هوا قابل قبول بود، ۳۶ روز برای گروه‌های حساس ناسالم بود و ۴ روز هم کیفیت هوا ناسالم شد. در سال ۱۴۰۴ اما وضعیت متفاوت بود. تعداد روزهای پاک در مدت مشابه پارسال ۶ روز بود، هوا ۱۲۳ روز در وضعیت قابل قبول قرار داشت، ۱۰۵ روز برای گروه‌های حساس ناسالم بود و ۸ روز برای همه ناسالم بود. کیفیت هوا ۲ روز هم بسیار ناسالم و ۲ روز خطرناک گزارش شده بود. کیفیت هوای پایتخت در سال‌های مختلف متغیر است. یافته‌های حاصل از داده‌های خام سایت کنترل کیفیت هوای تهران نشان می‌دهد که در بازه مشابه سال ۱۳۹۸، کیفیت هوای تهران از نظر تعداد روزهای آلوده در ده سال اخیر از دیگر سال‌ها مطلوب‌تر بود. در این بازه، ۲۵ روز هوا پاک بود، ۱۸۲ روز قابل قبول بود، ۳۸ روز برای گروه‌های حساس ناسالم بود و فقط یک روز برای همه گروه‌ها ناسالم بود.

شاخص آلودگی هوا در ۲۴ ساعت منتهی به یکم آذر، روی عدد ۱۱۲ ایستاده است و این یعنی هوا برای گروه‌های حساس ناسالم است. بررسی سامانه کنترل کیفیت هوای تهران نشان می‌دهد که از ابتدای فروردین امسال تا پایان آبان، تهران فقط ۱۳ روز هوای پاک داشت؛ آماری که البته نسبت به مدت مشابه سال قبل بیشتر بود. در آبان‌ماه امسال، هوا فقط یک روز پاک بود، ۲۱ روز کیفیت هوا قابل قبول بود، ۶ روز برای گروه‌های حساس ناسالم بود و ۲ روز هم برای همه گروه‌ها ناسالم بود. هوای تهران در آبانی که گذشت، درست یک هفته بعد از بارندگی‌های سیل‌آسا در پایتخت رخ داد. آلاینده غالب در آبان‌ماه، ذرات معلق کوچک‌تر از دو و نیم میکرون بود. «فاطمه کریمی»، مدیرعامل «شرکت کنترل کیفیت هوای تهران»، معتقد است که در فصل پاییز، پایداری و ناپایداری جو می‌تواند در ماندگاری آلاینده‌ها مؤثر باشد: «این‌طور نیست که میزان آلودگی تولیدشده مختص این فصل سال است. بااین‌حال، چون میزان پایداری و حجم تخلیه هوا نسبت به روزهای ابتدایی و نیمه اول سال کمتر است، لذا هرگونه آلودگی تولیدشده از منابع آلاینده ثابت و متحرک برای مدت بیشتری در هوا باقی می‌ماند و با تداوم شرایط پایداری، شاهد افزایش غلظت آلاینده‌ها هستیم.» او به پدیده وارونگی دما هم اشاره می‌کند: «دلیل اینکه آلودگی هوا در نیمه دوم سال غالباً افزایش چشمگیری نسبت به دوره‌های دیگر دارد، در درجه اول کاهش حجم تخلیه هوا و پایداری شرایط جوی است. به دلیل پدیده اینورژن، انگار سقفی را روی یک محیط ببندیم و میزان آلودگی تولیدشده در همان حجم باقی بماند. مانند اینکه پنجره‌ها را ببندیم و همچنان در آن محیط آلودگی تولید کنیم. عامل اصلی این موضوع همین شرایط است.»

البته شرایط جوی تنها عامل آلودگی هوای پایتخت نیست. خودروها و موتورسیکلت‌ها، وسایل نقلیه دیزلی، صنایع و نیروگاه‌ها از منابع انتشار آلاینده‌ها هستند. در کنار این منابع، کیفیت سوخت نیز در میزان انتشار آلاینده‌ها نقش دارد. مازوت‌سوزی، پدیده‌ای که به گفته کریمی به دلیل ناترازی انرژی ناچار رخ می‌دهد، هم می‌تواند در کیفیت هوا مؤثر باشد. البته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران تأکید دارد: «ترکیبات گوگرد فقط از مازوت‌سوزی منتشر نمی‌شوند و سوخت‌های سنگین و حتی سوخت‌های معمولی نیز می‌توانند در انتشار این ترکیبات نقش داشته باشند.»

ده‌ سال تنفس ذرات معلق

اما امسال اولین سالی نیست که ذرات معلق کوچک‌تر از دو و نیم میکرون را تنفس می‌کنیم؛ از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا پایان آبان همان سال، تهران فقط ۶ روز هوای پاک داشت و در عوض، ۱۰۵ روز هوا برای گروه‌های حساس ناسالم بود. تهرانی‌ها دو روز هوای بسیار ناسالم و دو روز هم هوای خطرناک تنفس کردند. در مدت مشابه سال ۱۴۰۳، وضعیت از نظر تعداد روزهای پاک از این هم بدتر بود و هوا فقط ۵ روز پاک بود. در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۰ هم در همین مدت مشابه، هرکدام دو روز هوای پاک داشتند. بررسی کیفیت هوا از نظر تعداد روزهای پاک، قابل قبول و…، سال ۱۳۹۸ را مطلوب‌ترین سال معرفی می‌کند.

مرور این ارقام نشان می‌دهد که وضعیت کیفیت هوای تهران در سال‌های مختلف یکسان نبوده است. بااین‌حال، تعداد روزهای پاک و آلوده تنها معیار بررسی تغییرات بلندمدت آلودگی هوا نیست. برای بررسی دقیق‌تر باید غلظت آلاینده‌ها در سال‌های مختلف را نیز در نظر گرفت. «محمدصادق حسنوند»، رئیس «مرکز تحقیقات آلودگی هوای پژوهشکده محیط‌زیست دانشگاه علوم پزشکی تهران»، به‌تازگی در گفت‌وگو با روزنامه «شرق» گفته است که بررسی داده‌های سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد در هیچ‌یک از این سال‌ها، میانگین سالانه غلظت ذرات معلق کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرون در حد استاندارد نبوده است.

به گفته او، سال ۱۳۹۷ از نظر میانگین سالانه غلظت این آلاینده بهترین سال این دوره بود و میانگین غلظت حدود ۲۷ میکروگرم بر مترمکعب ثبت شد. این در حالی است که در سال ۱۴۰۴، میانگین غلظت ذرات معلق کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرون به حدود ۳۷ میکروگرم بر مترمکعب رسید؛ رقمی که تقریباً سه برابر استاندارد ملی و بیش از هفت برابر رهنمود سالانه «سازمان جهانی بهداشت» است. حسنوند توضیح می‌دهد که مناسب‌بودن شرایط هواشناسی، بارندگی و وزش باد در سال ۱۳۹۷ به پراکنده‌شدن آلاینده‌ها کمک کرده بود.

چه چیزهایی آلودگی تولید می‌کنند؟

سیاهه انتشار یکی از مهم‌ترین ابزارهای علمی برای شناخت و کاهش آلودگی هواست. تازه‌ترین گزارش سیاهه انتشار آلودگی هوای کشور در سال ۱۴۰۴ رونمایی شد، اما اطلاعات آن مربوط به سال ۱۴۰۱ است. آن‌طور که مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران تأکید می‌کند، این سیاهه نسبت به سیاهه انتشار قبلی که مربوط به سال ۱۳۹۶ بود، دقیق‌تر شده و شیوه‌های محاسباتی آن هم تغییر کرده است. به همین دلیل، نتایج آن‌ها کاملاً با هم قابل مقایسه نیست. مثلاً تحقیقات تازه در سیاهه تأکید دارد که برخی آلاینده‌ها به‌صورت مستقیم ذرات معلق نیستند، اما پس از انتشار در هوا و در نتیجه واکنش‌های شیمیایی می‌توانند در تشکیل ذرات معلق ثانویه نقش داشته باشند. اکسیدهای نیتروژن، آمونیاک و ترکیبات آلی فرار از جمله این مواد هستند.
برای مثال، در سیاهه جدید نقش آمونیاک ناشی از مصرف کودهای کشاورزی بررسی شده است. کریمی توضیح می‌دهد که علاوه بر فضای سبز شهری، اراضی کشاورزی اطراف تهران، از جمله شهریار، شهرری، اسلامشهر و ورامین نیز می‌توانند بسته به جهت وزش باد بر کیفیت هوای پایتخت تأثیر بگذارند. این موضوع در سیاهه سال ۱۳۹۶ مورد توجه قرار نگرفته بود.
براساس نتایج به‌دست‌آمده از این سیاهه، منابع متحرک حدود ۴۶ درصد ذرات معلق هوای تهران را تولید می‌کنند. این منابع همچنین بالاترین سهم را در تولید مونوکسید کربن دارند؛ سهمی معادل ۹۷ درصد. در سیاهه قبلی، سهم منابع متحرک در تولید ذرات معلق ۶۰ درصد بود. کریمی همچنین می‌گوید: «خانه‌های مسکونی یک درصد، مراکز تجاری صفر درصد، صنایع ۱۸ درصد و نیروگاه‌ها ۱۴ درصد در تولید ذرات معلق نقش دارند. البته نیروگاه‌هایی که در فصول سرد مازوت یا گازوئیل پرگوگرد استفاده می‌کنند، بیشترین میزان دی‌اکسید گوگرد را تولید می‌کنند. بالاترین سهم تولید دی‌اکسید گوگرد (حدود ۶۳ درصد) را نیروگاه‌ها به خود اختصاص می‌دهند. همچنین منابع کشاورزی بعد از منابع متحرک با ۲۱ درصد بالاترین سهم را در تولید ذرات معلق به خود اختصاص داده؛ یعنی حتی از منابع صنعتی بیشتر است.»

با این توضیحات، به نظر می‌رسد که کیفیت هوای تهران در سال‌های مختلف تغییر کرده، اما مسئله ذرات معلق کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرون همچنان پابرجاست. حتی در سال‌هایی که تعداد روزهای پاک و قابل قبول بیشتر بوده، میانگین سالانه غلظت این آلاینده بالاتر از حدود استاندارد ثبت شده است. از سوی دیگر، سیاهه جدید انتشار نشان می‌دهد که در کنار خودروها و وسایل نقلیه، باید نقش منابع دیگری از جمله صنایع، نیروگاه‌ها و فعالیت‌های کشاورزی اطراف تهران را نیز در نظر گرفت.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

جای نظارت هوشمند در معادن خالی است

«پارک ملی بمو»؛ معامله بر سر زمین یا فرصتی برای ارتقای حفاظت؟

گزارش «پیام ما» از دیدگاه نسل جدید حفاظتگران درباره تکثیر و پرورش یک گونه مهاجم در ایران

ممنوعیت «تیلاپیا» یا مذاکره برای حفاظت؟

دورریز پوشاک به یکی از منابع کمتر دیده‌شده انتشار میکروپلاستیک تبدیل شده است

پایان لباس، آغاز آلودگی

یارانه سوخت؛ حمایت از تولید یا تشویق به مصرف بیشتر؟

معمای یارانه خاک‌ورزی

بیش از ۶۶ درصد موارد آلودگی ثبت‌شده خاک در سال ۱۴۰۴ به کاربری‌های صنعتی نسبت داده شد

صنعت، متهم اصلی آلودگی خاک

یک تشکل محیط‌زیستی در خوزستان هشدار داد

تبدیل بحران رسوب سد دز به توجیه سدسازی جدید

شرکت آب منطقه‌ای یزد از طرح‌های دانشجویی حمایت می‌کند؛

فراخوان پژوهش‌های دانشگاهی برای مدیریت پایدار منابع آب یزد

در کارگاه آموزشی مدیریت بحران استان قزوین تأکید شد؛

ضرورت تقویت اقدامات پیشگیرانه و آمادگی روستاها در برابر مخاطرات سیلاب

در راستای صیانت از اکوسیستم آبی و حیات‌وحش منطقه؛

تورهای صیادی غیرمجاز در تالاب شهید شاهچراغی دامغان جمع‌آوری شد