گزارش «پیام ما» از دیدگاه نسل جدید حفاظتگران درباره تکثیر و پرورش یک گونه مهاجم در ایران

ممنوعیت «تیلاپیا» یا مذاکره برای حفاظت؟

گروهی از حفاظتگران نسبت به هزینه‌های بلندمدت ورود این گونه هشدار می‌دهند در مقابل، گروه دیگر می‌گویند اگر توقف پرورش تیلاپیا امکان‌پذیر نیست باید با محدودیت، نظارت و گرفتن امتیاز، آسیب آن را کاهش دهیم





1 آذر 1405، 22:37

«عدالت بین‌نسلی» مفهومی است که نسل جدید حفاظتگران در پرداختن به تکثیر تیلاپیا بر آن تأکید دارند؛ اینکه هزینه تصمیم‌گیری درباره این گونه را کسانی می‌پردازند که نقشی در آن ندارند. آن‌ها می‌گویند در این‌باره باید به دو مسئله توجه کرد: منافع بلندمدت و گرفتن امتیاز برای حفاظت از تنوع زیستی در ازای صدور مجوز محدود.

درحالی‌که تعداد امضاهای کارزار «تیلاپیا؛ تهدیدی برای تنوع زیستی، امنیت آب شرب و امنیت اجتماعی ایران» با درخواست ممنوعیت آن، از مرز ۹ هزار گذشته است، بحث درباره نحوه مواجهه با این گونه و پیامدهای تکثیر و پرورش آن همچنان ادامه دارد.

«یکی از مهم‌ترین مسائل در بحث گونه‌های مهاجم، به‌ویژه در مورد معرفی عمدی گونه‌های غیربومی، بحث عدالت بین‌نسلی است.» این گفته «ماهان سلمان‌پور»، حفاظتگر، است. به عقیده او، وقتی درباره معرفی یا پرورش یک گونه غیربومی صحبت می‌کنیم، در وهله اول منافع کوتاه‌مدت نظیر تولید غذا، اشتغال‌زایی یا درآمد اقتصادی مدنظرمان است؛ اما سؤال مهم این است که آیا حق داریم برای تأمین نیازهای امروز خودمان، هر کاری را انجام دهیم؟ او می‌گوید: «نسل‌های آینده به اندازه ما حق بهره‌مندی از طبیعت را دارند. آیا می‌توانیم به هر قیمتی و به خاطر نیازهای امروز، حق بهره‌مندی نسل آینده از منابع‌طبیعی و تنوع زیستی را از آن‌ها بگیریم؟»

او در توصیف وضعیت کنونی جامعه از واژه «اورژانسی» استفاده می‌کند. در این وضعیت، مسئولان به‌جای منافع بلندمدت، به‌دنبال رفع مسئله در کوتاه‌مدت هستند. او می‌گوید: «امنیت غذایی و توسعه اقتصادی، اهداف مهمی هستند، اما نباید آن‌ها را در تقابل با حفاظت از محیط‌زیست تعریف کنیم؛ زیرا امنیت غذایی و اقتصاد جامعه انسانی به سلامت اکوسیستم‌ها وابسته‌اند.»

به گفته سلمان‌پور، با از دست رفتن سلامت محیطی که در آن زندگی می‌کنیم، سلامت جامعه انسانی هم تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. او می‌گوید: «اگر امروز به بهانه تولید بیشتر، تعادل اکوسیستم‌ها، به‌ویژه اکوسیستم‌های آبی را به خطر بیندازیم، هزینه این تصمیم را نه‌تنها خودمان، بلکه نسل‌های بعدی می‌پردازند. این در حالی است که آن‌ها هیچ نقشی در گرفتن این تصمیم‌ها نداشته‌اند. همچنان که اتفاقاتی که دو نسل قبل در محیط‌زیست افتاده، باعث شده هم‌نسلانم و نسل قبل چند برابر تلاش کنیم تا پیامدهای آن اتفاق بد را جبران کنیم.»

این حفاظتگر معتقد است مسئولیت ما در برابر نسل‌های بعدی از دو زاویه اخلاقی و علمی اهمیت دارد. او می‌گوید: «نسل‌های آینده امروز نمی‌توانند در تصمیم‌هایی که ما می‌گیریم حضور داشته باشند و از حق خودشان دفاع کنند؛ همان‌طور که ما نمی‌توانستیم در تصمیم‌گیری‌های نسل‌های گذشته نقشی داشته باشیم.»

سلمان‌پور تأکید می‌کند حرفش این نیست که همه‌چیز باید فدای محیط‌زیست و تنوع زیستی شود؛ زیرا چنین گزاره‌ای، فارغ از غیرممکن بودن، به تقابل دامن می‌زند. او می‌گوید: «باید به‌دنبال راهکاری باشیم که هم معیشت و امنیت غذایی جامعه را تأمین و هم سرمایه طبیعی را حفظ کنیم.»
او درعین‌حال، به‌واسطه حاکم بودن وضعیت اورژانسی در کشور، معتقد است تکثیر و پرورش تیلاپیا در نهایت اتفاق می‌افتد. در همین راستا، راهکار حفاظت از تنوع زیستی را در ضابطه‌مند کردن این مقوله می‌داند. او می‌گوید: «باید مشخص شود چه کسی و در چه شرایطی می‌تواند این گونه را پرورش دهد. پرورش تیلاپیا بایستی در محیط‌های بسته انجام شود و سازوکارهای نظارتی و مالی مربوط به آن، مشخص باشد.»

مذاکره به‌جای تقابل

«الوند محمدعلی‌زادگان»، حفاظتگر، می‌گوید که دیدگاهش نسبت به تکثیر و پرورش تیلاپیا مشابه دیدگاهش درباره تجارت حیات‌وحش است؛ به این معنا که نمی‌توان آن را به شکل سیاه‌وسفید دید و ۱۰۰ درصد موافق یا مخالف آن بود. او می‌گوید: «کشورهای مختلف سال‌ها پیش از ما با این مسئله مواجه شده‌اند. برای مثال، استرالیا تکثیر و پرورش تیلاپیا را ممنوع کرده و برخورد سخت‌گیرانه‌ای با آن دارد، اما واردات گوشت تیلاپیا در این کشور به‌واسطه اقتصادی بودن این گونه، ممنوع نیست. در مقابل، کانادا در برخی شرایط خاص مجوز تکثیر و پرورش تیلاپیا را باز هم به‌واسطه اقتصادی بودن صادر می‌کند.»
به گفته این حفاظتگر، در آمریکا، کانادا و استرالیا بسیاری از قوانین در سطح ایالت یا استان وضع و اجرا می‌شود. در مقابل، در ایران یک حکم کلی درباره کل کشور صادر می‌کنیم؛ درحالی‌که پرورش تیلاپیا در یزد یا کرمان کاملاً با خوزستان یا بوشهر متفاوت است. او می‌گوید: «من چندان موافق این دیدگاه نیستم که پرورش تیلاپیا را به‌طور قطعی معادل نابودی تنوع زیستی و از بین رفتن آینده یک نسل بدانیم.»

از نظر محمدعلی‌زادگان، فعالان محیط‌زیست و کسانی که با پرورش تیلاپیا مخالف‌اند، باید به نیازهای طرف مقابل هم توجه کنند. او می‌گوید: «از سوی دیگر، باید ببینیم مخالفت ما تا چه اندازه می‌تواند اثرگذار باشد. آیا می‌توانیم با مخالفت، جلوی آن را بگیریم و اگر پاسخ به این پرسش منفی است، چطور می‌توانیم بیشترین امتیاز را از نهادهای متولی برای حفاظت از محیط‌زیست به دست آوریم؟»

این حفاظتگر در همین زمینه سراغ مثالی از تجارت حیات‌وحش می‌رود. او می‌گوید: «در اوگاندا اجازه برداشت مارهای زهری برای صادرات به کشورهای اروپایی داده می‌شود، اما این برداشت در تعداد مشخص است. شرکت‌هایی که این مارها را صید و صادر می‌کنند، با قاچاق غیرقانونی مقابله می‌کنند، مالیات می‌پردازند و در حفاظت از زیستگاه هم مشارکت دارند. آن‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توانند جلوی این فعالیت را به‌طور کامل بگیرند، بنابراین تلاش می‌کنند بیشترین امتیاز ممکن را از آن برای حفاظت به دست آورند.»

موضع محمدعلی‌زادگان این است که مخالفت با پرورش تیلاپیا نباید به یک نبرد ایدئولوژیک تبدیل شود. او می‌گوید: «باید واقع‌بینانه به گزینه‌های موجود نگاه کنیم، پیامدهای هرکدام را بسنجیم و به‌جای پافشاری بر مواضع مطلق، برای رسیدن به راهکارهایی که کمترین آسیب محیط‌زیستی و بیشترین منافع اقتصادی را به همراه دارند، مذاکره کنیم.»

تیلاپیا، راهکار کوتاه‌مدت

«یونس خسروبیگی»، کنشگر محیط‌زیست، معتقد است توجه به تیلاپیا به‌عنوان یک منبع درآمد، حتی از نظر اقتصادی، حل مسئله در کوتاه‌مدت است. او می‌گوید: «ممکن است در سال‌های آینده، به‌واسطه همین تصمیم با انقراض گونه‌های دیگری که برای ما منبع درآمد بوده‌اند مواجه شویم و اقتصاد جامعه محلی تحت‌تأثیر قرار گیرد.»

از نظر این کنشگر محیط‌زیست، تکثیر و پرورش تیلاپیا برای نسل آینده در ایران تبعات زیان‌باری دارد. او می‌گوید: «حتی لازم نیست نگاه بین‌نسلی ۱۰ یا ۲۰ ساله داشته باشیم. همین جوانان ۱۸ یا ۱۹ ساله‌ای که دو، سه سال دیگر وارد بازار کار می‌شوند و بخشی از بازار کارشان صیادی یا پرورش ماهی است، از آن تأثیر می‌گیرند.»

به گفته او، بارها شاهد بوده‌ایم که کارشناسان تصمیم‌های دهه‌های گذشته را نقد می‌کنند. آن‌ها می‌گویند آن زمان برای تأمین درآمد، تصمیمی درباره تولید یک محصول گرفته شد و در کوتاه‌مدت هم موفق بود؛ اما به این بها که امروز آن منطقه را از دست داده‌ایم و نسل ما دیگر نمی‌تواند آن را ببیند، تجربه کند و از آن بهره‌مند شود. او می‌گوید: «کسانی که آن روزها این تصمیم‌ها را گرفتند، تصوری درباره پیامدهای آن نداشتند. در مورد تیلاپیا هم ممکن است همین اتفاق رخ دهد. شاید امروز هنوز ندانیم حذف گونه‌های بومی آبزی و ورود تیلاپیا چه پیامدهایی برای اکوسیستم‌های آبی و حتی کیفیت منابع آب خواهد داشت. ممکن است سال‌ها بعد تازه متوجه شویم که بخشی از آلودگی یا تغییرات ایجادشده در منابع آبی، نتیجه حذف گونه‌های بومی و تغییر ترکیب زیستی این اکوسیستم‌ها بوده است.»

تا کجا حق داریم برای نسل آینده تصمیم بگیریم

«مهدیه نوروزی»، حفاظتگر، بر پیامدهای تکثیر تیلاپیا تأکید می‌کند. او می‌گوید: «این گونه آسیب‌هایی به زیستگاه‌های آبی، گونه‌ها و تنوع زیستی وارد می‌کند. حالا مسئله این است که ما چقدر حق داریم برای آیندگان تصمیم بگیریم؟»

به گفته او، این مقوله از دو زاویه اخلاقی و علمی قابل بررسی است. او می‌گوید: «از نظر اخلاقی، نمی‌توانیم برای تأمین نیازهای امروز، منابع چندین سال آینده را مصرف کنیم. از دیدگاه علمی هم باید این گزاره را بررسی کنیم که چطور بدون ایجاد مسئله برای نسل بعدی، نیازمان را برطرف کنیم.»
این حفاظتگر، اجتماع، اقتصاد و محیط‌زیست را سه رکن اصلی توسعه پایدار می‌داند و می‌گوید: «باید نیازهایمان را به شکلی تأمین کنیم که هم خودمان از منابع بهره‌مند شویم و هم چیزی برای نسل بعد باقی بماند.»

«عدالت بین‌نسلی» مقوله‌ای است که نوروزی بر آن تأکید دارد. او می‌گوید: «این مفهوم بدان معنا نیست که مطلقاً به چیزی دست نزنیم یا هیچ منبعی را مصرف نکنیم. براساس عدالت بین‌نسلی، مسئولیت ما به‌عنوان نسل فعلی در برابر نسل بعد این است که اثرات و ردپاهایی که به جا می‌گذاریم، تا حد امکان قابل ترمیم و جبران باشند.» او می‌گوید: «از طرف دیگر، ما هنوز ارزش واقعی بسیاری از منابع‌طبیعی را نمی‌دانیم. ممکن است امروز تصور کنیم یک تالاب برای ما ارزش اقتصادی مشخصی دارد و مثلاً آسیب واردشده به آن را با چند میلیارد تومان محاسبه کنیم، درحالی‌که هیچ معیار یا ابزار دقیقی برای تعیین ارزش واقعی یک تالاب وجود ندارد. ممکن است در سال‌های آینده نگاه ما به ارزش این منابع تغییر کند و ارزش‌گذاری آن‌ها به شکل چشمگیری متفاوت شود.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

جای نظارت هوشمند در معادن خالی است

بررسی روند آلودگی تهران در ده سال گذشته و تغییر سهم منابع آلاینده در سیاهه انتشار جدید

تهران در محاصره ذرات معلق

«پارک ملی بمو»؛ معامله بر سر زمین یا فرصتی برای ارتقای حفاظت؟

دورریز پوشاک به یکی از منابع کمتر دیده‌شده انتشار میکروپلاستیک تبدیل شده است

پایان لباس، آغاز آلودگی

یارانه سوخت؛ حمایت از تولید یا تشویق به مصرف بیشتر؟

معمای یارانه خاک‌ورزی

بیش از ۶۶ درصد موارد آلودگی ثبت‌شده خاک در سال ۱۴۰۴ به کاربری‌های صنعتی نسبت داده شد

صنعت، متهم اصلی آلودگی خاک

هدف‌گذاری «جهاد روشنایی» برای استفاده از اراضی مازاد پادگان‌ها

هزار مگاوات برق خورشیدی روی زمین‌های مازاد پادگان‌ها

یک تشکل محیط‌زیستی در خوزستان هشدار داد

تبدیل بحران رسوب سد دز به توجیه سدسازی جدید

در میان ۶ دستگیرشده پرونده شکار غیرمجاز جوپار، یک محیط‌بان از استان همجوار حضور دارد

شکار غیرمجاز در لباس محیط‌‌بانی

شرکت آب منطقه‌ای یزد از طرح‌های دانشجویی حمایت می‌کند؛

فراخوان پژوهش‌های دانشگاهی برای مدیریت پایدار منابع آب یزد