چرا «کتابخانه‌های عمومی سیار» هنوز اهمیت دارند؟

رگ حیات فرهنگی مناطق محروم





1 آذر 1405، 22:33

هم‌زمان با تلاطم تهدیدات دشمنان فرهنگ و تمدن ایران، «روز کتاب، کتاب‌خوانی و کتابدار» به سنت هرساله، به میزبانی «نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور» گرامی داشته شد؛ با حضور رئیس‌جمهور، این‌بار در ساختمان ۹۲سالهٔ ادارهٔ گمرکات سابق، که چهارسالی می‌شود از تمشیت امور اقتصادی به فرهنگ عام‌المنفعه تغییر کاربری داده است.

در این رویداد، ۳۴ دستگاه کتابخانهٔ عمومی سیار به ناوگان خدمت‌رسانی اضافه شد تا با ۱۱۶ خودرو، تعداد نقاط خدمتی واحدهای سیار نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به عدد ۹۴۸ برسد و این یعنی بعد از این، تمام استان‌های کشور از این نعمت برخوردار هستند. اما پاسخ به چرایی اهمیت این اتفاق را باید در شرایط جغرافیایی و اجتماعی ایران جست‌وجو کرد. افزایش قیمت کتاب و محصولات فرهنگی، هم‌زمان با شرایط نامطلوب معیشتی و فشارهایی که بر سفرهٔ مردم وارد شده، کالای فرهنگی، به‌ویژه کتاب را رفته‌رفته از سبد خانوار ایرانی حذف کرده است. این در حالی است که تأثیر تربیتی ترویج مطالعه و خواندن به‌وسیلهٔ نسخهٔ فیزیکی روی کودکان و نوجوانان، با وجود پیشرفت فناوری‌های جدید و گسترش کتاب الکترونیک، کاملاً واضح است و این مهم با توسعهٔ کتابخانه‌های عمومیِ نسل چهارم و بازطراحی آن‌ها انجام می‌شود.

اما جغرافیای فلات ایران که مخلوطی از کوهستان‌های بلند و صعب‌العبور و بیابان‌های پهناور و خشک است هم دسترسی به بخش‌هایی از مناطق محروم‌تر و دورتر کشور را با مشکل مواجه کرده و مردمان این نقاط را از دسترسی به امکانات فرهنگی محروم می‌کند.

کتابخانهٔ سیار که از سال‌های پیش از انقلاب اسلامی، با همت «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» تجربهٔ موفقی را، هرچند با مقیاسی محدودتر و تعداد خودروهای کمتر، به دست داد، از سالیان پیش توسط نهاد و برای برقراری عدالت فرهنگی برای همهٔ مردم ایران شروع شده و در دو سال گذشته با سرعت بیشتری شتاب گرفته است.

گاهی در یک روستا یا شهر کوچک، کتابخانه‌های عمومی ثابت و سیار، یگانه پایگاه فرهنگی یا تفریحی منطقه‌شان هستند و این مقدمات فراهم می‌شود تا توسط کتابدار مهربان و دلسوز، خدمت بگیرند. این اتفاق ارزشمند، کتابخانه‌های عمومی را به بزرگ‌ترین شبکهٔ فرهنگی کشور بدل کرده است. دراین‌میان، کتابدارِ سیار کاری به‌مراتب سخت‌تر دارد؛ وقتی در سرما و گرما و سخت‌ترین شرایط سوق‌الجیشی باید هم به نگهداری از خودرو بپردازد و هم با روحیه‌ای شاداب، به تمامی اعضای خود با تمامی سنین، کتاب و خدمات ارائه بدهد، کار او اهمیت بیشتری می‌یابد.

این کتابداران در محروم‌ترین مناطق ایران، در چشم مردم، همچون پیامبران امید و آگاهی هستند که به جاده‌هایی که شاید به‌ندرت یک‌بار کسی از آن‌ها عبور می‌کند، نور می‌دهند و شور و نشاط خواندن و قصه شنیدن، نقاشی کشیدن و بازی کردن را بر رخوت روزمرگی غالب می‌کنند. هر کتابخانهٔ سیار که در هر منطقه، چندین نقطهٔ خدمتی را تحت پوشش قرار می‌دهد، به یک کتابخانهٔ عمومیِ مادر متصل است و پس از مدت مشخصی، منابع و امکاناتش را به‌روز می‌کند.

ناگفته نماند که کتابخانه‌های عمومی ایران به سیستم‌ها و سامانه‌های مجازی کتاب هم مجهز هستند و تجهیزشان تداوم دارد. بااین‌حال، برخی از مدافعان نشر کتاب‌های صوتی و الکترونیک و مجازی‌کردن نسخ فیزیکی، به دلایل مختلف، واکنش‌هایی افراطی نسبت به حذف کتاب فیزیکی دارند، درحالی‌که در جوامع پیشرفته هنوز هم کتابخانه‌ها، از جمله کتابخانه‌های سیار، جایگاه ویژه‌ای دارند و با استانداردهای «فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری» (ایفلا) فعالیت‌های خود را به‌روز می‌کنند. هرچند نباید از نظر دور داشت که باید مردم جامعهٔ هدفِ کتابخانه‌های سیار را با کتاب‌های صوتی و الکترونیک نیز آشنا کرد و پیوند داد، اما نه به قیمت برچیدن کتاب فیزیکی.

لذت خواندن نسخهٔ فیزیکی با هیچ چیز مشابه جایگزین ندارد و به‌قوت می‌توان این راه را تنها مسیر روشن نگه‌داشتن چراغ دانایی و مطالعه در تمام نقاط ایران و برای همهٔ ایرانیان دانست؛ پس کمک به رشد آن‌ها الزامی انکارناپذیر است.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *