دوچرخه‌سواری در تهران، شهری که سال‌هاست با بحران آلودگی هوا و ترافیک دست‌وپنجه نرم می‌کند، می‌تواند یکی از ساده‌ترین و در دسترس‌ترین راه‌حل‌های حمل‌ونقل پاک باشد. اما واقعیتِ خیابان‌های شهر چیز دیگری می‌گوید؛ مسیرهایی که قرار بود بستری امن و آرام برای تردد دوچرخه‌سواران باشند، امروز به دلیل بی‌توجهی مدیریت شهری، به فضایی ناامن و گاه خطرناک تبدیل شده‌اند.

نمونه آن را می‌توان در مسیر دوچرخه خیابان طالقانی دید؛ سطحی فرسوده، ناهموار و پر از نقص که هر تردد را به چالشی فیزیکی برای دوچرخه‌سوار بدل می‌کند. در بلوار کشاورز نیز وضعیت به‌گونه‌ای دیگر نگران‌کننده است؛ نصب موانعی نامناسب و بدون طراحی ایمن، عملاً تردد روان و امن را از دوچرخه‌سواران گرفته و زمینه بروز حادثه را فراهم کرده است. این نمونه‌ها تنها بخشی از واقعیتی گسترده‌تر هستند: زیرساختی که باید مشوق دوچرخه‌سواری باشد، اکنون خود به مانعی در برابر آن تبدیل شده است.

نکته مهم این‌جاست که مسیر دوچرخه، برخلاف تصور رایج، فقط یک خط رنگی روی آسفالت نیست. مسیر دوچرخه ایمن، زیرساختی است که نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، نگهداری دوره‌ای، نظارت فنی و هماهنگی میان نهادهای مختلف شهری است. وقتی این نگهداری انجام نشود، نتیجه چیزی جز بازگرداندن دوچرخه‌سواران به دل ترافیک خودروها و افزایش خطر حوادث نخواهد بود. چنین وضعیتی نه‌‌فقط آسیب‌های فردی به همراه دارد، بلکه اعتماد عمومی به دوچرخه به‌عنوان یک گزینه حمل‌ونقل جدی را نیز تضعیف می‌کند.

اهمیت این موضوع را باید در چارچوبی بزرگ‌تر دید. توسعه حمل‌ونقل پاک با محوریت دوچرخه، در شهری مانند تهران، فقط یک انتخاب سبک زندگی نیست و ضرورتی برای کاهش آلودگی هوا، کاهش ترافیک، ارتقای سلامت شهروندان و کاهش هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل شهری است. تجربه شهرهایی مانند آمستردام، کپنهاگ یا حتی برخی کلان‌شهرهای آسیایی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری پایدار در زیرساخت دوچرخه‌سواری، نه یک هزینه اضافی، بلکه یک سرمایه‌گذاری بلندمدت در سلامت شهر و شهروندان است. این مسیر فقط زمانی به نتیجه می‌رسد که با برنامه‌ریزی جدی، نگهداری مستمر و اراده مدیریتی همراه باشد؛ نه با اقدامات پراکنده و مقطعی که بدون پشتوانه اجرایی رها می‌شوند.

تهران با ترافیک فرسایشی و هوایی که بخش قابل توجهی از سال را با آلودگی سپری می‌کند، بیش از هر زمان دیگری به گسترش واقعی و کارآمد زیرساخت دوچرخه‌سواری نیاز دارد. این نیاز، فراتر از رنگ‌آمیزی خطوط جدید بر آسفالت است؛ نیازمند نگاهی راهبردی است که ایمنی، تداوم و کیفیت مسیرها را در اولویت قرار دهد. مسئولان شهری باید بپذیرند که هر متر از مسیر دوچرخه که به دلیل بی‌توجهی از دسترس خارج می‌شود، در واقع گامی به عقب در مسیر توسعه حمل‌ونقل پاک شهر است.

وقت آن رسیده که بهسازی و ایمن‌سازی مسیرهای دوچرخه، نه یک اقدام نمایشی و فصلی، بلکه بخشی جدی و پایدار از برنامه‌های مدیریت شهری تهران باشد. تنها در این صورت است که دوچرخه می‌تواند نقش واقعی خود را در آینده حمل‌ونقل این شهر ایفا کند.