کتاب «نزاع بر سر شهر: زیست شهری و عرصه عمومی در کشاکش ذی‌نفعان» اثر «علی اعطا» که به‌تازگی منتشر شده است، از سه جهت حائز اهمیت است. نخست آنکه تکیه‌گاهش، به تعبیر نویسنده، «میدان تضادها و تعارضات در سیاست‌گذاری شهری» است که حاصل تجاربی از معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری و مهم‌تر از آن، سخنگویی پنجمین دوره شورای شهر تهران و عضویت در کمیسیون شهرسازی و معماری آن است.

دوم آنکه علی اعطا چه قبل و چه بعد از تجربه‌اش در شورای شهر و دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری، دو ساحت دیگر داشته است که او را به شهر متصل می‌کرده است؛ معماری و روزنامه‌نگاری شهری. ساحت دوم، او را در جایگاه کنشگر رسانه‌ای قرار داده است. این ساحت از آن جهت واجد اهمیت است که در حوزه شهری، نویسندگان مستمر و فعال در ایران کم داریم و در خوش‌بینانه‌ترین حالت هم به تعداد انگشتان دو دست نمی‌رسند؛ البته این موضوع جدا از روزنامه‌نگاران و خبرنگاران ثابت شهری است که به اقتضای شغل می‌نویسند.

وجه سوم اهمیت این اثر آن است که کتاب، که گزیده یادداشت‌ها و گفت‌وگوهای نگارنده آن در روزنامه شرق است، از معدود کتاب‌هایی در ایران است که موضوع شهر را در حوزه عمومی مطرح می‌کند. البته یادداشت‌ها و گفت‌وگوهای نگارنده محدود به روزنامه شرق نمی‌شود و حتی این مجموعه، تمام یادداشت‌ها و گفت‌وگوهای علی اعطا در شرق را شامل نمی‌شود. «نزاع بر سر شهر» کتابی تخصصی و دانشگاهی نیست. کتاب با نقطه تمرکز بر «فضای عمومی»، که فصل/گفتار اول کتاب را به خود اختصاص داده، برجسته شده است. حوزه عمومی و فضای عمومی پیوندی متقابل و ناگسستنی دارند؛ چنان‌که نخستین یادداشت این مجموعه با عنوان «پس از خاموشی نورافکن‌ها» به این پرسش می‌پردازد که «امشب که همه ما اینجا، آنچه پلازای میدان هفت تیر خوانده شد، را ترک می‌کنیم و نورافکن‌ها خاموش می‌شود، این فضا چگونه به بهره‌برداری می‌رسد و چگونه مورد استقبال شهروندان قرار خواهد گرفت؟» این بهره‌برداری و استقبال شهروندان، هم مفهوم و روح حوزه عمومی است و تجربه پلازای میدان هفت تیر نشان داد که، به بیان نویسنده، «این پرسش همچنان باقی است».

یکی از وجوه شناخته‌شدگی علی اعطا، پیگیری برای لغو مصوبه شورای دوم شهر تهران برای برج‌باغ است و فصل/گفتار چهارم این کتاب هم به این مبحث، یعنی باغ‌های تهران، اختصاص دارد؛ موضوعی که منازعات متعددی را در بر داشته است. سابقه طرح بحث لغو برج‌باغ به شورای چهارم شهر تهران برمی‌گردد، اما آن زمان به موفقیت نرسید و در شورای پنجم نتیجه داد. گرچه در مورد استفساریه شهرداری برای صدور مجوز برج‌باغ برای پلاک‌هایی با پرداخت عوارض، شورای پنجم دچار یک مناقشه شد که نشان می‌دهد باغات تهران و ساختار شهرسازی در شهرداری با چه پیچیدگی‌هایی مواجه است. در شورای ششم اصولگرا هم از همان ابتدای تشکیل آن، حتی از همان نخستین گفت‌وگوی سرلیست منتخب که از قضا رئیس دوره دوم شورای شهر تهران نیز بود، موضوع احیای برج‌باغ بارها مطرح شد و با مقاومت جامعه مدنی و جامعه تخصصی، اعم از دانشگاه و حرفه مهندسان مشاور، متوقف شد؛ گرچه در عمل، توسط شهرداری تهران دور زده شد.

علی اعطا خود اهل منازعه بر سر شهر است و از آن استقبال می‌کند و این را در شورای پنجم شهر تهران نشان داد؛ از جمله می‌توان به منازعه در مورد «لایحه بهره‌برداری از پیاده‌روها» اشاره کرد که بعد توسط علی اعطا و بهاره آروین به «طرح استفاده از پیاده‌رو» بدل شد و من به‌عنوان یک کنشگر شهری در سازمان مردم‌نهاد مجمع حق بر شهر باهمستان و همین‌طور گروه حامیان حق دستفروشی (ره‌پیشه)، منتقد آن بودم. علی اعطا از این منازعه و مباحثه استقبال کرد که در نتیجه آن، طراحان، طرح را در روز اعلام در صحن شورا، با احترام به دیدگاه و نقد نهادهای مدنی، فعالان شهری و متخصصان پس گرفتند. این ویژگی، یعنی استقبال از منازعه و مباحثه شهری و تعامل با ذی‌اثران شهر، روحی است که بر یادداشت‌ها و گفت‌وگوهای کتاب حاکم است و در آن جاری است.

«نزاع بر سر شهر» جزو سه کتابی است که در کنار «ولی خانه من نیست؛ مردم‌نگاری زیست فرهنگ اجاره‌نشینی در تهران» از هانیه بنی‌هاشمی و «شهرسازان و شهرسازی: رودررو با حرفه» از مریم کهنسال نودهی، با رویکرد اثری شهری در حوزه عمومی منتشر شده‌اند و این اتفاق از آن جهت خوب است که گسترش چنین الگویی می‌تواند به آگاهی شهری، کنشگری شهری و آموزش شهروندی کمک شایان توجهی کند.
در آخر، امید است که علی اعطا و سایر اعضای ادوار شورای شهر، با بهره‌گیری از تجربه کتاب «حتماً راهی هست؛ خاطرات شورای اول شهر تهران» از صدیقه وسمقی، سخنگوی شورای اول شهر تهران، با انتشار خاطرات و مستندات خود از شورای شهر، هزارتوی نزاع بر سر شهر در «میدان تضادها و تعارضات در سیاست‌گذاری شهری» را به مباحثه عمومی بگذارند و بر آن نور بتابانند.