| پیام ما | بررسی داده‌های اخیر حوضه آبریز دریاچه ارومیه، بار دیگر تحلیل‌گران محیط‌زیست را بر سر یک دوراهی تکراری قرار داده است. آیا ما در آستانه یک بازگشت بیولوژیک هستیم یا صرفاً شاهد یک نوسان فصلی ناشی از رخدادهای حدی جوی؟ گزارش‌های رسمی از افزایش تراز دریاچه به میزان ۷۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر و رسیدن حجم آب به بیش از ۲ میلیارد مترمکعب، اگرچه در نگاه اول برای افکار عمومی امیدبخش است، اما برای جامعه متخصصان، این اعداد بدون تحلیل «پایداری»، فاقد ارزش راهبُردی هستند. برهان منطقی حاکم بر اکوسیستم‌های تالابی حکم می‌کند که میان «آبگیری» (Inundation) و «احیا» (Restoration) تمایزی بنیادین قائل شویم. آنچه امروز در نگین فیروزه‌ای ایران رخ‌داده، معلول مستقیم بارش‌هایی است که ۵۰ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت بوده‌اند. در واقع، این طبیعت بوده است که جورِ سوءمدیریت انسانی را کشیده، نه سیاست‌های بازدارنده در بخش کشاورزی. تجربه سال‌های آبی ۹۸-۹۹ به ما آموخت که تراز دریاچه می‌تواند در چشم برهم‌زدنی صعود کند، اما به دلیل بالابودن «نرخ تبخیر» و مهم‌تر از آن، «نرخ بلعیده‌شدن آب توسط اراضی کشاورزی»، این دستاوردها لرزان و موقتی هستند.

پیام اصلی وضعیت کنونی برای متخصصان روشن است. دریاچه ارومیه هنوز از بیماری «تصلب شرایین هیدرولیکی» رنج می‌برد. ورود ۳۵۰ مترمکعب بر ثانیه آب به دریاچه، درحالی‌که سطح زیر کشت چغندرقند در حوضه آبریز کماکان روبه‌افزایش است، نوعی «تزریق سرم به بیماری است که خونریزی داخلی‌اش مهار نشده». تا زمانی که اقتصاد سیاسی منطقه بر پایه مصرف حداکثری آب استوار باشد، افزایش تراز ناشی از بارندگی تنها مانند یک مُسکن عمل می‌کند که اثر آن با اولین بادهای داغ شهریورماه از بین می‌رود.

بنابراین، عبور از بحران ارومیه نیازمند جراحی در دو سطح است: نخست، بازگرداندن ستاد احیا از یک نهاد نظارتیِ استانی و خنثی به یک «مرجعیت ملی» با قدرت وتوی تصمیمات بخشی؛ و دوم، توقف فوری توسعه اراضی کشاورزی. اگر تصاویر فریبنده از شناور شدن کشتی آرتمیا منجر به کاهش حساسیت مسئولان در رهاسازی حقابه‌های مصوب شود، ما عملاً در حال خریدن زمان برای خشک‌شدنِ قطعی‌تر دریاچه هستیم. ارومیه برای احیا، به «پایداریِ جریان» نیاز دارد، نه «جهش‌های تصادفیِ تراز».