مدیرعامل پتروشیمی ایلام در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا از هزینه‌کرد بیش از ۶۰ میلیارد تومان در حوزه مسئولیت اجتماعی خبر داده است؛ رقمی که به‌گفته او در حالی پرداخت شده که بودجه مصوب این بخش ۹ میلیارد تومان بوده است. این گزارش می‌کوشد با استناد به اظهارات منتشرشده و با اتکا به استانداردهای مسئولیت اجتماعی و حاکمیت شرکتی، ابعاد مختلف این ادعا را بررسی کند.

گفت‌وگوی منتشرشده از مدیرعامل پتروشیمی ایلام در خبرگزاری ایلنا، تصویری از شرکتی ارائه می‌دهد که به‌گفته مدیر آن، به‌رغم مشکلات مالی گسترده، در حوزه مسئولیت اجتماعی حضوری فعال و حتی فراتر از تعهدات مصوب داشته است. «یوسف شریفی» در این گفت‌وگو تصریح می‌کند: «بودجه مسئولیت اجتماعی پتروشیمی ایلام در سال جاری، ۹ میلیارد تومان مصوب شده بود، ولی تاکنون بیش از ۶۰ میلیارد تومان هزینه شده است و همه این اقدامات با مجوز هلدینگ خلیج‌فارس بوده است.»

همین جمله، نقطه آغاز پرسشی مهم است: چگونه و با چه سازوکاری هزینه‌ای بیش از شش برابر بودجه مصوب تحقق یافته است؟ و این هزینه‌ها تا چه اندازه با استانداردهای حرفه‌ای مسئولیت اجتماعی شرکتی همخوانی دارند؟

تنوع اقدامات اعلام‌شده

براساس اظهارات مدیرعامل، دامنه اقدامات شرکت گسترده است. از خرید درمانگاه برای شهر «چوار» و اختصاص بخشی از آن به سازمان انتقال خون استان گرفته تا تجهیز مدارس کم‌برخوردار، حمایت از شیرخوارگاه‌ها و مشارکت در برگزاری مراسم مناسبتی.

شریفی در این گفت‌وگو تأکید می‌کند «حدود دو هزار بسته آموزشی برای مدارس کم‌برخوردار استان تأمین و از طریق کمیته امداد توزیع شده» و همچنین «تجهیزات کاملی برای مدرسه شبانه‌روزی دخترانه شامل کولر، تخت و پتو، تأمین شده است.»

در بخش دیگری از این مصاحبه، به خرید یک درمانگاه برای مردم شهر چوار اشاره می‌شود که بخشی از آن به سازمان انتقال خون اختصاص یافته است. همچنین، تجهیز زائرسرای ایلامیان در مشهد از دیگر موارد ذکرشده است.

در حوزه فعالیت‌های عام‌المنفعه، مدیرعامل از نوسازی محل نگهداری کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست در شهرستان بدره سخن گفته و افزوده است در «جنگ دوازده‌روزه» نیز شرکت «کل غذای نیروهای نظامی و انتظامی را تأمین کرده» است.

این مجموعه اقدامات، در ظاهر، تصویری از حضور پررنگ شرکت در عرصه اجتماعی استان ایلام ارائه می‌دهد. اما مسئولیت اجتماعی در ادبیات حرفه‌ای مدیریت، صرفاً به گستردگی اقدامات خلاصه نمی‌شود.

تمایز میان کمک‌های موردی و توسعه پایدار

در استانداردهای بین‌المللی مسئولیت اجتماعی، از جمله چارچوب‌های ارائه‌شده توسط International Organization for Standardization در راهنمای ISO26000 و همچنین دستورالعمل‌های Global Reporting Initiative، تأکید اصلی بر «توسعه پایدار»، «شفافیت»، «پاسخگویی» و «سنجش اثرگذاری» است.

در این چارچوب‌ها، میان «فعالیت‌های خیریه‌ای یا مناسبتی» و «سرمایه‌گذاری اجتماعی پایدار» تفاوت قائل می‌شوند. کمک به برگزاری مراسم، تأمین اقلام مصرفی یا پشتیبانی‌های مقطعی، هرچند ارزش اجتماعی دارند، اما الزاماً در زمره اقدامات راهبردی و پایدار قرار نمی‌گیرند. مگر آنکه در قالب برنامه‌ای بلندمدت و دارای شاخص‌های ارزیابی تعریف شده باشند.

در گزارش منتشرشده، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ها به فعالیت‌های مناسبتی و حمایتی اختصاص یافته است. در مقابل، بخش‌هایی نظیر همکاری با دانشگاه‌ها برای تولید داخلی کاتالیست پلی‌اتیلن، از منظر توسعه صنعتی و کاهش وابستگی ارزی، می‌تواند مصداقی از مسئولیت اجتماعی هم‌راستا با مأموریت اصلی شرکت تلقی شود.

شریفی در این زمینه گفته است کاتالیست تولیدشده «به‌صورت آزمایشی مورد استفاده قرار گرفت و به‌صورت عمده هم استفاده شد و جواب کاملی هم از آن گرفته شد» و اکنون برنامه‌ریزی برای تولید دائم آن در داخل کشور در حال انجام است. این بخش از گزارش، اگر با داده‌های فنی و اقتصادی تکمیل شود، می‌تواند به‌عنوان نمونه‌ای از مسئولیت اجتماعی فناورانه مطرح شود.

مسئله شفافیت مالی

یکی از ارکان اصلی گزارش‌دهی مسئولیت اجتماعی، ارائه اطلاعات تفکیکی و قابل راستی‌آزمایی است. در گفت‌وگوی منتشرشده، رقم کلی بیش از ۶۰ میلیارد تومان اعلام شده، اما سهم هر پروژه، نسبت هزینه‌های سرمایه‌ای به هزینه‌های جاری و همچنین سازوکار نظارت مالی مشخص نشده است.

مدیرعامل تأکید کرده است این هزینه‌ها «با مجوز هلدینگ خلیج‌فارس» انجام شده است. بااین‌حال، برای افکار عمومی و سهامداران، اطلاع از جزئیات فرایند تصویب، چارچوب تصمیم‌گیری و انطباق آن با بودجه مصوب اهمیت دارد.

در ادبیات حاکمیت شرکتی، شفافیت و پاسخگویی نسبت به تخصیص منابع، به‌ویژه در شرکت‌هایی که با مشکلات مالی مواجه‌اند، اهمیت دوچندان دارد. ارائه گزارش تفصیلی سالانه همراه با شاخص‌های عملکرد اجتماعی می‌تواند به ارتقای اعتماد عمومی کمک کند.

تناسب هزینه‌ها با وضعیت مالی شرکت

بخش دیگری از گفت‌وگو به وضعیت دشوار مالی شرکت اختصاص دارد. مدیرعامل تصریح می‌کند پتروشیمی ایلام «مشمول ماده ۱۴۱» است، «زیان انباشته‌اش بسیار زیاد است» و «بدهی‌های ارزی و ریالی وحشتناکی دارد». همچنین، به فعالیت با کمتر از ظرفیت کامل و وجود هزار و ۳۰۰ نیروی مازاد اشاره شده است.

این اظهارات، پرسشی کلیدی را مطرح می‌کند: در شرایطی که شرکت با زیان انباشته و بدهی سنگین مواجه است، چه منطقی برای افزایش بیش از شش‌برابری هزینه‌های مسئولیت اجتماعی وجود دارد؟ آیا این هزینه‌ها از محل منابع عملیاتی تأمین شده یا از محل‌های دیگر؟ آیا این سطح از هزینه‌کرد، با منافع بلندمدت شرکت و سهامداران هم‌راستا است؟ طرح این پرسش‌ها، به‌معنای نفی اقدامات اجتماعی نیست، بلکه در چارچوب اصول حاکمیت شرکتی و حق دسترسی عمومی به اطلاعات اقتصادی مطرح می‌شود.

غیبت شاخص‌های سنجش اثر

در گفت‌وگوی منتشرشده مدیرعامل پتروشیمی ایلام با ایلنا، به اقدامات متعددی اشاره شده، اما اطلاعاتی درباره نتایج کمی و کیفی این اقدامات ارائه نشده است. برای مثال، خرید درمانگاه چه میزان دسترسی مردم به خدمات درمانی را افزایش داده است؟ تجهیز مدارس چه تأثیری بر نرخ ترک تحصیل یا کیفیت آموزشی داشته است؟ همکاری‌های فناورانه چه میزان صرفه‌جویی ارزی ایجاد کرده است؟

در استانداردهای گزارش‌دهی پایداری، تأکید می‌شود شرکت‌ها باید علاوه‌بر اعلام فعالیت‌ها، شاخص‌های خروجی و پیامد را نیز منتشر کنند. بدون این شاخص‌ها، ارزیابی اثربخشی هزینه‌های انجام‌شده دشوار است.

ضرورت تدوین گزارش مستقل مسئولیت اجتماعی

آنچه در حال حاضر منتشر شده، یک گفت‌وگوی رسانه‌ای است، نه یک گزارش جامع مسئولیت اجتماعی. گفت‌وگو، به‌طور طبیعی، ماهیتی توصیفی دارد و الزاماً جایگزین گزارش رسمی و مستند نمی‌شود.

در بسیاری از شرکت‌های بزرگ، گزارش سالانه پایداری یا مسئولیت اجتماعی به‌صورت مستقل و با چارچوب مشخص منتشر می‌شود؛ گزارشی که شامل داده‌های مالی، شاخص‌های زیست‌محیطی، اطلاعات منابع انسانی و تعامل با ذی‌نفعان است. انتشار چنین گزارشی از سوی پتروشیمی ایلام، می‌تواند به روشن‌تر شدن ابعاد هزینه‌کرد ۶۰ میلیارد تومانی و نیز بهبود تصویر عمومی شرکت کمک کند.

اظهارات مدیرعامل پتروشیمی ایلام در گفت‌وگو با ایلنا، حاوی اطلاعات مهمی درباره گستره اقدامات اجتماعی این شرکت است. از خرید درمانگاه و حمایت از مدارس گرفته تا همکاری‌های فناورانه و پشتیبانی‌های مقطعی، مجموعه‌ای متنوع از فعالیت‌ها در این گزارش ذکر شده است.

بااین‌حال، بررسی این اظهارات در پرتو استانداردهای مسئولیت اجتماعی و اصول حاکمیت شرکتی نشان می‌دهد برای ارزیابی دقیق‌تر، انتشار اطلاعات تکمیلی همچون: تفکیک دقیق هزینه‌ها، شاخص‌های سنجش اثر، چارچوب تصمیم‌گیری مالی و نسبت اقدامات پایدار به فعالیت‌های مناسبتی ضروری است.

درنهایت، پرسش اصلی نه درباره اصل انجام مسئولیت اجتماعی، بلکه درباره کیفیت، شفافیت و اثربخشی آن است. اگر قرار است مسئولیت اجتماعی به ابزاری برای توسعه پایدار استان ایلام تبدیل شود، انتشار گزارش‌های مستند، قابل‌سنجش و هم‌سو با استانداردهای حرفه‌ای، گامی ضروری در این مسیر خواهد بود.