در شرایطی مثل تهدید خارجی، ناآرامی داخلی و ضعف مدیریتی، حفاظت از میراث‌فرهنگی و سایت‌های باستانی نیاز به رویکرد چندلایه و اضطراری دارد. راهکارها معمولاً ترکیبی از اقدامات محلی، فنی و بین‌المللی هستند که در یک چارچوب عملی با تأمین بودجه حداقلی تا حدودی قابل اجراست.

۱) اولین اصل در بحران، مستندسازی سریع و کامل است تا درصورت از‌بین‌رفتن اثر، حداقل اطلاعاتی از آن در دسترس باشد (اسکن سه‌بعدی، فتوگرامتری و نقشه‌برداری دقیق از بناها، آرشیو دیجیتال، ذخیره داده‌ها، همکاری با دانشگاه‌ها و گروه‌های مستقل برای ثبت داده‌ها).

۲) حفاظت فیزیکی اضطراری: در شرایط بی‌ثباتی، سرقت و تخریب عمدی افزایش پیدا می‌کند؛ لذا ایجاد حصار و کنترل دسترسی موقت، استفاده از نگهبانان محلی آموزش‌دیده، انتقال اشیای قابل‌حمل به مخازن امن، استتار یا پوشش محافظ برای آثار حساس و خاموش کردن نورپردازی‌های غیرضروری (برای کاهش جلب توجه) مهم است.

۳) مشارکت جامعه محلی: در بحران، ممکن است ارگان‌های دولتی نتوانند بلافاصله اقداماتی انجام دهند، اما مردم محلی می‌توانند محافظان اصلی باشند (آموزش سریع به ساکنان اطراف سایت‌ها، ایجاد شبکه‌های داوطلب حفاظت، اطلاع‌رسانی درباره ارزش‌های میراث، ثبت گزارش‌های مردمی از حفاری غیرمجاز).

۴) کاهش ریسک غارت آثار: در شرایط خاص معمولاً با افزایش قاچاق آثار مواجه‌ایم (ثبت و فهرست‌برداری دقیق اشیا، علامت‌گذاری نامرئی یا دیجیتال، همکاری با نیروهای انتظامی، تهیه پرونده ثبت ملی شیء و آرشیو تصاویر آثار، ارتباط با نهادهای مهم ستادی و استانی).

۵) همکاری بین‌المللی و شبکه‌های علمی: در شرایط تهدید خارجی، فشار و نظارت جهانی می‌تواند بازدارنده باشد (ثبت اضطراری سایت‌ها در فهرست‌های حفاظتی و لیست‌های موقت جهانی، اطلاع‌رسانی رسانه‌ها و نهادهای میراث جهانی به کشورهای متخاصم، ایجاد پروژه‌های مشترک با دانشگاه‌های خارجی، درخواست نظارت بین‌المللی درصورت خطر نظامی).

۶) برنامه‌ریزی سناریوهای بحران: برای هر سایت مهم باید سناریو وجود داشته باشد (پیش‌بینی‌هایی برای حمله نظامی، قطعی برق و ارتباطات، عدم دسترسی به مدیریت مرکزی و غیره). این برنامه‌ها باید ساده، قابل‌اجرا و غیرمتمرکز باشند.

۷) تمرکز بر «حداقل حفاظت ممکن»: در بحران، هدف حفظ کامل اثر نیست؛ بلکه رویکرد اولویت‌بندی آثار میراثی است تا ساختار اصلی باقی بماند، اطلاعات علمی حفظ شود، اشیای کلیدی نجات یابد.

با این وصف، زیرساخت‌های حفاظتی و اصلی باید پیش‌تر وجود داشته باشد تا بتوان برپایه آن، اقدامات اضطراری انجام داد.