ساعت‌شمار قطعی اینترنت در وب‌سایت انجمن تجارت الکترونیک چندروزی است که به روزشمار تبدیل شده. امروز، سه‌شنبه، هفتم بهمن، قطعی اینترنت به هجدهمین روز رسیده و خسارات هر دقیقه خاموشی، ساعت‌به‌ساعت و روز‌به‌روز روی هم تلنبار می‌شود. دسترسی به شبکه جهانی هنوز در پایین‌ترین سطح است، هرچند شماری از کاربران توانسته‌اند با استفاده از فیلترشکن و کانفیگ‌های مختلف، این قطعی را به‌دشواری و با سرعتی ناچیز دور بزنند. آنقدر ناچیز که نمودار نت‌بلاکس از وضعیت اینترنت ایران از روز ۱۸ دی سقوطی ناگهانی را نشان می‌دهد و سطح دسترسی نزدیک به صفر است. هر روز درباره تبعات اقتصادی این خاموشی رقمی مطرح می‌شود؛ هنوز نمی‌دانیم رقم دقیق خسارت ازدست‌رفتن فرصت‌های تجاری، مهاجرت فعالان حوزه فناوری، تبعات اجتماعی و فرهنگی چقدر است. در این شرایط، به‌جای اتصال اینترنت همه مردم، گروه‌هایی به‌دنبال سهم‌خواهی‌اند و به دریافت اینترنت محدود راضی شده‌اند.

خسارت به معیشت میلیون‌ها نفر

«ستار هاشمی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، دیروز در جلسه‌ای با معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور درباره تبعات گسترده قطعی اینترنت هشدار داد و گفت: «ادامه این وضعیت روزانه حدود ۵ هزار میلیارد تومان به اقتصاد کلان کشور و حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال خسارت وارد می‌کند» اعدادی که او مرور کرد، «معیشت میلیون‌ها نفر را به‌طور مستقیم و غیرمستقیم تحت‌تأثیر قرار داده است».

هاشمی با اشاره به اشتغال حدود ۱۰ میلیون نفر در حوزه اقتصاد دیجیتال گفت قطعی اینترنت «تنها یک اختلال فنی نیست» و «می‌تواند پیامدهای اجتماعی و امنیتی جدی به‌همراه داشته باشد». به‌گفته او، تاب‌آوری متوسط شرکت‌ها و کسب‌وکارهای اینترنتی «حدود ۲۰ روز» برآورد شده و با در نظر گرفتن ۱۸ روز خاموشی «کشور در حال نزدیک‌شدن به این نقطه بحرانی است».

وزیر ارتباطات به اختلال‌های مکرر در خدمات دولت الکترونیکی هم اشاره کرد و پرسید: «آیا ریشه مشکلات در زیرساخت ارتباطی است یا در ضعف فنی و ناپایداری سامانه‌های دولتی؟» و جواب داد ازآنجا‌که در هر دستگاه اجرایی به‌طور متوسط بیش از ۵۰ سامانه فعال وجود دارد، «تعدد و ناهمگونی سامانه‌ها، مدیریت و شناسایی منشأ اختلال‌ها را دشوار کرده است».

هاشمی در آخر گفت موضوع زیان قطعی اینترنت در هیئت دولت مطرح شده و «حمایت فوری از کسب‌وکارهای آسیب‌دیده، به‌ویژه شرکت‌های کوچک‌تر و فریلنسرها» را ضروری دانست. او البته ابراز امیدواری کرد با تصمیمات اتخاذشده، «شرایط ارتباطی کشور به حالت عادی بازگردد» و «بخشی» از خسارت‌ها جبران شود.

ارقام متفاوت خسارت‌ها

درباره میزان خسارت قطعی اینترنت در این روزها برآوردهای متفاوتی مطرح شده است. در روزی که وزیر ارتباطات از رقم ۵۰۰ میلیارد تومانی خسارت اقتصاد دیجیتال گفته، «عباس آشتیانی»، رئیس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، به ایرنا گفته است: « براساس اعلام انجمن‌ها و کارشناسان مختلف، برآوردها نشان می‌دهد به‌طور متوسط روزانه حدود هفت هزار میلیارد تومان خسارت به اقتصاد دیجیتال کشور وارد شده است.» این رقم ۱۴برابر عددی است که وزیر اعلام کرده. با در نظر گرفتن متوسط خسارت هفت هزار میلیارد تومانی، اقتصاد دیجیتال کشور در طول ۱۸ روز گذشته ۱۲۶ همت زیان دیده است. به نظر می‌رسد مسئولان کشوری و کارشناسان درباره میزان خسارت توافقی ندارند.

پیش‌ازاین «احسان چیت‌ساز»، معاون وزیر ارتباطات، زیان مستقیم روزانه کسب‌وکارها را بسته به‌ شدت و نوع اختلال، بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده بود؛ رقمی که حالا وزیر ارتباطات میانه آن (۵۰۰ میلیارد تومان) را گرفته است. در هر حال با احتساب این رقم، میزان ضرر کسب‌وکارها در هجدهمین روز قطعی سراسری شبکه جهانی ۷.۲ تا ۱۰.۸ همت (هزار میلیارد تومان) است که فاصله چندانی با برآورد وزیر ندارد.

در روزهای گذشته گزارش‌های بین‌المللی هم به این موضوع پرداختند و نت‌بلاکس رقم خسارت قطعی شبکه جهانی را تا ۳۷ میلیون دلار در روز تخمین زد. با در نظر گرفتن قیمت ۱۴۳ هزار تومانی دلار، در هجدهمین روز خاموشی اینترنت، با ۹۵.۳۰۰ میلیارد تومان خسارت مواجه‌ایم که به رقم اعلامی وزیر ارتباطات نزدیک است.

شرکت‌های دیجیتال اینترنت می‌گیرند

با وجود خسارت گسترده قطعی اینترنت بر فعالیت‌های اقتصادی و کسب‌وکارها و همچنین زندگی روزمره شهروندان، درخواست اتصال محدود اینترنت، در میان مطالباتی که به خبرها راه پیدا کرده، پررنگ است. درحالی‌که عموم مردم فقط به «شبکه ملی اطلاعات» دسترسی دارند، «حسین رفیعیان»، معاون ستاد اقتصاد دیجیتال معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان، از رفع فیلتر آی‌پی (IP) برخی شرکت‌ها خبر داده است. به‌گفته او، برای جبران خسارت قطعی اینترنت، بسته‌ای تا سقف ۱۰۰ میلیارد تومان تسهیلات حمایتی برای شرکت‌های دیجیتال در نظر گرفته است. رفیعیان از دریافت بیش از ۲۰ نامه درخواست از سوی شرکت‌ها و مجموعه‌های فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال خبر داده و به زومیت گفته است: «این شرکت‌ها در روزهای گذشته سه مطالبه اصلی، شامل دسترسی به اینترنت بین‌الملل، رفع فیلتر آی‌پی شرکت‌ها و جبران خسارت ناشی از قطعی اینترنت را مطرح کرده‌اند.» براین‌اساس، دسترسی این شرکت‌ها به اینترنت بین‌المللی حداکثر ظرف یکی‌دو روز آینده ممکن می‌شود.

رفیعیان با اشاره به خسارت‌های واردشده به شرکت‌ها، از ضرر یک‌ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومانی یکی از شرکت‌های آنلاین فعال در اقتصاد دیجیتال گفته است؛ هرچند شدت آسیب‌ها در میان شرکت‌ها یکسان نبوده و شرکت‌هایی که بخش عمده زیرساخت‌ها و داده‌های آنها خارج از کشور قرار داشته، بیشترین خسارت را تجربه کرده‌اند. «به‌ویژه در هفته نخست که اینترنت به‌طور کامل قطع بود و در هفته دوم نیز دسترسی تنها به اینترنت داخلی محدود می‌شد».

سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور از یکم بهمن، اتصال آی‌پی تعدادی از کسب‌وکارهای عضو این سازمان را به اینترنت بین‌الملل برقرار کرده است. در روزهای گذشته مهیا کردن «اتاق اینترنت» برای تجار هم خبرساز شد. اتاق بازرگانی در ساختمان این نهاد، سالنی را برای دسترسی اعضا به اینترنت مهیا کرد و در پی آن خبری مشابه از وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی رسید. این وزارتخانه هم از ۲۵ دی برای دسترسی آژانس‌های مسافرتی، سالن اینترنت راه‌اندازی کرده است. به‌گفته رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، «این سالن اینترنت تنها مختص صدور بلیط هواپیما، دسترسی به آمادئوس، پیگیری ویزاها و دسترسی به ایمیل آژانس‌ها است».

راضی شدن به این دسترسی‌های محدود و کنترل‌شده درحالی‌است که سایر کاربران در ایران سومین هفته قطع دسترسی به شبکه جهانی را می‌گذرانند. نرخ اتصال بین‌المللی در بیش از ۴۰۰ ساعت گذشته روی وضعیت خاموشی کامل یا «شات‌داون» (Shutdown) تثبیت شده است و هر روز سرخوردگی و خسارت روی هم تلنبار می‌شود.