در سالی که گذشت، مسیر گرمایش شتابان و فشار فزاینده بر سامانه‌های حیاتی زمین ادامه یافت. یافته‌ها نشان می‌دهد عدم دستیابی به کاهش‌های لازم در انتشار گازهای گلخانه‌ای، علت اصلی تقریباً هر ریسک عمده اقلیمی است. تضعیف ظرفیت جذب‌کننده‌های طبیعی کربن، تهدید فزاینده شیوع بیماری‌های ناشی از آب‌وهوا و ناکافی بودن سازوکارهای فعلی بازار کربن را به‌تنهایی برای ارائه کاهش مورد نیاز برجسته می‌کند.

 اهمیت تغییراقلیم، حتی با انتخاب مجدد ترامپ به ریاست‌جمهوری در ابتدای سال ۲۰۲۵ و تغییر در سیاست‌های دولت ایالات متحده، همچنان بدون تغییر باقی مانده است. واقعیت فیزیکی تغییراقلیم همچنان پابرجاست. علم بنیادی بدون تغییر باقی مانده است. انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان گرما را به دام می‌اندازد و میانگین دمای جهانی همچنان در حال افزایش است. واقعیت فیزیکی تغییراقلیم -افزایش سطح دریا، رویدادهای شدید اقلیمی و تغییر اکوسامانه‌ها- از چرخه‌های سیاسی پیروی نمی‌کند.

بسیاری از اثرات اقلیمی، مانند ذوب شدن ورقه‌های یخی بزرگ و ازبین‌رفتن گونه‌ها، در حال حاضر ادامه دارد و صرف‌نظر از تغییرات کوتاه‌مدت سیاست، برای دهه‌ها یا قرن‌ها ادامه خواهند داشت. پرداختن به بحران، محدود کردن آسیب‌های آینده است. تغییراقلیم یک مشکل جهانی است. در‌حالی‌که ایالات متحده یکی از تولیدکنندگان اصلی گازهای گلخانه‌ای است، اقدام یا عدم اقدام آن، انتشار گازهای گلخانه‌ای از سایر اقتصادهای بزرگ مانند چین، هند و اتحادیه اروپا یا اثرات تجمعی انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی گذشته را متوقف نمی‌کند. حتی در آمریکای دور دوم ترامپ ایالت‌ها، شهرها و حوزه‌های قضائی مستقل اغلب تلاش‌های خود برای اقدامات اقلیمی را حفظ یا افزایش می‌دهند. بسیاری از آنها اهداف بلندپروازانه‌ای برای انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تعیین کرده‌اند، مانند پیوستن به گروه‌های متعهد به اهداف توافقنامه ۲۰۱۵ پاریس.

از سوی دیگر، بازار جهانی همچنان به‌سمت انرژی پاک در حال حرکت است. تعهدات شرکت‌ها به اهداف ESG (محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی)، کاهش هزینه انرژی‌های تجدیدپذیر و خطرات مالی تغییراقلیم، سرمایه‌گذاری و نوآوری را فراتر از دستورالعمل‌های دولت آمریکا هدایت می‌کند. بازارهای مالی به‌طور فزاینده‌ای ریسک اقلیمی را به‌عنوان یک ریسک سرمایه‌گذاری می‌بینند. سرمایه‌گذاران بزرگ همچنان شرکت‌ها را تحت فشار قرار می‌دهند تا اثر اقلیمی خود را افشا و کاهش دهند.

نزدیک به ۲۰۰ کشور امضاکننده توافقنامه پاریس هستند. حتی اگر دولت ایالات متحده از این توافقنامه‌ها خارج شود یا از آنها کناره‌گیری کند، معماری جهانی برای اقدامات اقلیمی همچنان پابرجاست. سایر کشورها، مانند اتحادیه اروپا و چین، همچنان مذاکرات بین‌المللی و تعیین هدف را هدایت می‌کنند.

برای کشورهای جزیره‌ای کوچک درحال‌توسعه (SIDS) و کشورهای کمترتوسعه‌یافته (LDC)، تغییراقلیم یک تهدید وجودی فوری است. نیاز آنها به سازگاری و تأمین مالی اقلیمی کاهش نخواهد یافت و این موضوع را در صدر دیپلماسی بین‌المللی نگه می‌دارد.

تغییراقلیم به‌طور نامتناسبی بر جوامع آسیب‌پذیر، اغلب کسانی که کمترین سهم را در ایجاد این مشکل داشته‌اند، اثر می‌گذارد. ضرورت اخلاقی و حقوق بشری برای رسیدگی به بحران اقلیمی و حفاظت از این جمعیت‌ها همچنان حیاتی است.

آگاهی عمومی جهانی و داخلی از تغییراقلیم و حمایت از اقدام، بالا و رو به رشد است. این فشار عمومی بر تمام سطوح دولت و صنعت به‌عنوان نیرویی مداوم برای تغییر عمل می‌کند. اجماع بر این است که سناریوی خطرناک «زمین گلخانه‌ای» اکنون محتمل‌تر است و نیازمند یک چرخش فوری و قاطع به‌سمت سیاست‌های جامع و چندبخشی است. گرمایش شتاب‌یافته و حلقه‌های بازخورد گرمای بی‌سابقه تجربه شد. شواهد جدید نشان می‌دهد احتمالاً گرمایش جهانی تسریع شده است، که احتمالاً ناشی از سازوکارهای بازخورد کاهش انتشار آئروسل‌های پوشاننده آب‌وهوا است.

توده یخ گرینلند و قطب جنوب به پایین‌ترین حد خود رسیده است. ورقه‌های یخ گرینلند و قطب جنوب ممکن است به نقاط سرازیری برگشت‌ناپذیری نزدیک شوند و سیاره را در معرض افزایش چندمتری سطح دریا در آینده قرار دهند.

مخازن کربن جهانی (مانند جنگل‌ها و خاک‌ها) با ادامه گرم‌شدن کره زمین، نشانه‌های قابل‌توجهی از تنش و تخریب را نشان می‌دهند. این ظرفیت تضعیف‌شده، با باقی گذاشتن دی‌اکسیدکربن بیشتر در جو، پیش‌بینی‌های فعلی انتشار گازهای گلخانه‌ای را با خطر مواجه می‌کند.

اقیانوس، یک مخزن حیاتی برای کربن و گرما، دی‌اکسیدکربن کمتری جذب می‌کند، درحالی‌که گرمایش اقیانوس‌ها تسریع می‌شود و موج‌های گرمای دریایی اکوسامانه‌های دریایی را نابود کنند که نمونه آن بزرگترین رویداد سفید شدن مرجان‌ها است که ۸۴ درصد از منطقه صخره‌های مرجانی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

از اثرهای جدید و تشدیدشونده اقلیمی تخلیه آب‌های زیرزمینی است که موجب افزایش خطرات برای کشاورزی و پایداری سکونتگاه‌های شهری، به‌ویژه در مناطق مستعد خشکسالی، ‌شده است. افزایش دما شرایط مطلوب‌تری را برای پشه‌های ناقل تب دنگی ایجاد می‌کند و گسترش جغرافیایی و شدت بیماری را به مناطق جدید سوق می‌دهد. پیش‌بینی می‌شود افزایش استرس گرمایی ساعات کاری و تولید اقتصادی را در سطح جهان کاهش دهد و با افزایش دمای محلی، بهره‌وری نیروی کار در برخی مناطق گرمسیری تا ۵۰ درصد کاهش یابد.

تمرکز باید بر جبران انتشار گازهای گلخانه‌ای که به‌سختی کاهش می‌یابند و محدود کردن جهش اقلیمی باشد، نه بر ایجاد بهانه‌ای برای به تأخیر انداختن حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی. اعلان هشدار قرمز صریح در مورد سرعت تغییراقلیم الزامی است. سامانه‌های فیزیکی و بیولوژیکی زمین سریع‌تر و شدیدتر از آنچه پیش‌بینی‌شده واکنش نشان می‌دهند. پنجره علمی برای دستیابی به اهداف توافقنامه ۲۰۱۵ پاریس به‌سرعت در حال کوچک‌شدن است. گذار سریع و عادلانه به اقتصاد خالص صفر (کربن)صرفاً یک هدف محیط‌زیستی نیست، بلکه پیش‌نیاز سلامت جهانی، ثبات اقتصادی و امنیت انسانی است.

ایران یکی از آسیب‌پذیرترین کشورها در برابر تغییراقلیم مانند کمبود آب، خشکسالی، طوفان‌های گردوغبار و فرونشست زمین است. در مواجهه با چالش‌های اقلیمی، دولت، شخصیت‌های علمی و نهادهای محیط‌زیستی ایران بهتر است اقدامات زیر را به‌صورت هماهنگ انجام دهند:

دولت باید سیاست‌های کلان و زیرساختی را برای مدیریت پایدار منابع و کاهش آسیب‌پذیری‌ها در اولویت قرار دهد. تغییر الگوی کشت به‌سمت کشت محصولات با نیاز آبی کم و مقاوم به خشکی و قیمت‌گذاری آب کشاورزی و صنعتی را اصلاح کند تا استفاده بهینه تشویق شود و جلوی هدررفت گرفته شود. ضمن سرمایه‌گذاری گسترده در پروژه‌های تصفیه و بازیافت فاضلاب برای استفاده مجدد در بخش صنعت و فضای سبز، سهم انرژی‌های تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی) در سبد انرژی کشور را با هدف‌گذاری‌های بلندمدت و جدی افزایش دهد. با حذف یارانه‌های سوخت فسیلی این منابع را به‌سمت توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک هدایت کند.

بودجه کافی باید برای تثبیت کانون‌های داخلی تولید گردوغبار (مانند بستر خشک تالاب‌ها و دریاچه‌ها) اختصاص یابد. دیپلماسی منطقه‌ای فعال با کشورهای همسایه (به‌ویژه عراق، سوریه و عربستان) برای مدیریت مشترک منشأهای خارجی ریزگردها و بودجه‌بندی با نگاه اقلیمی، ریسک‌های ناشی از تغییراقلیم (مانند سیل، خشکسالی) باید در بودجه‌ریزی‌های سالانه و طرح‌های توسعه لحاظ شوند.

 دانشگاه‌ها نقش پیشرو در تولید دانش کاربردی و ارائه راه‌حل‌های نوآورانه داشته باشند. تمرکز بر تحقیقات کاربردی برای توسعه مدل‌های اقلیمی با وضوح بالا برای پیش‌بینی دقیق تأثیرات منطقه‌ای تغییراقلیم مانند بارش‌های فصلی یا شدت خشکسالی در هر استان الزامی است. در بیوتکنولوژی و کشاورزی تحقیق بر روی توسعه گونه‌های گیاهی مقاوم به گرما، شوری و کم‌آبی لازم است. دانشمندان باید زبان علمی خود را به زبان قابل‌فهم برای سیاستگذاران ترجمه کنند و به‌طور فعال، در تدوین برنامه‌های عملیاتی مشارکت کنند. انتشار گزارش‌های علمی شفاف، بی‌طرفانه و به‌روز از وضعیت اقلیمی ایران و راهکارهای موجود و  ایجاد و تقویت رشته‌های میان‌رشته‌ای مانند «اقتصاد محیط‌زیست»، «مهندسی سامانه‌های آبی-اقلیمی» و «مدیریت مخاطرات طبیعی» از اولویتهای آکادمیک ایران می‌تواند باشد.  

سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) و نهادهای مدنی باید به‌عنوان ناظر، آگاه‌کننده و مجری پروژه‌های کوچک نقش‌آفرینی کنند. برای افزایش آگاهی عمومی و آموزش بومی برگزاری کارگاه‌ها و کمپین‌ها برای آموزش مردم محلی (کشاورزان، عشایر) درباره روش‌های سازگاری با کم‌آبی و کاهش ردپای کربن در زندگی روزمره  و مطالبه شفافیت از دولت در مورد داده‌های محیط‌زیستی (به‌ویژه وضعیت آلودگی، منابع آبی و بودجه‌های محیط‌زیستی) از اقدامات ضروری است.

اجرای پروژه‌های کوچک و موفق در سطح محلی، مانند ترویج کشاورزی پایدار، استفاده از انرژی خورشیدی در مناطق روستایی، یا مدیریت زباله و کاهش مصرف آب در یک محله، و سپس ارائه این پروژه‌ها به‌عنوان الگوهای قابل‌تکرار از اقدامات سمن‌هاست. نظارت بر اجرای صحیح قوانین و مصوبات محیط‌زیستی و اقلیمی و اعتراض مدنی و حقوقی به طرح‌های توسعه‌ای مخرب از کارکردهای مهم نهادهای مردمی در کاهش ریسک‌های اقلیمی در ایران است.

سه گروه دولت، دانشگاهیان و سمن‌ها باید در یک چارچوب ملی مشترک و با همکاری فعال و بدون وقفه فعالیت کنند؛ چراکه چالش اقلیمی نیازمند یک اقدام ملی واحد است.