تصور کنید در یک کلانشهر، جمعیت مردم ظرف مدت کوتاهی نصف شده است. جنازه‌ها هر روز در خیابان‌ها پیدا می‌شوند و شهر با سرعتی وحشتناک به‌سمت نابودی می‌رود. اما در همین وضعیت، پلیس و اورژانس همچنان همان کارهای روزمره همیشه را انجام می‌دهند: مریض‌ها را به بیمارستان می‌برند، گزارش مرگ‌ومیر می‌نویسند، دنبال دزدها می‌گردند. هیچ‌کدام کار اشتباهی انجام نمی‌دهند؛ حتی شاید وظیفه‌شان را «خوب» انجام می‌دهند. اما مسئله چیز دیگری است:

هیچ‌کس حواسش نیست که خود شهر دارد از بین می‌رود.

حفاظت از پرندگان در ایران امروز، شبیه همین وضعیت است. درحالی‌که جمعیت بسیاری از گونه‌ها رو به سقوط است، سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنان مشغول همان کارهای تاریخی، تکراری و جاافتاده خود است. هیچ‌کس نمی‌گوید این اقدامات خطاست؛ اما پرسش اصلی این است:

آیا این کارها در مقیاس بحرانی که با آن روبه‌رو هستیم، معنا و اثری دارد؟

علت کوچک شدن جمعیت پرندگان را می‌دانیم. این عوامل سال‌هاست شناخته شده‌اند؛ تعارض انسان و پرندگان در بسیاری از مناطق کشور، کاهش منابع آبی، افت شدید جمعیت حشرات، ازدست‌رفتن زیستگاه‌های کلیدی، استفاده از برخی سموم بسیار مؤثر بر پرندگان، نابودی مسیرهای مهاجرت، ایمن نبودن سازه‌های انسانی، تغییر سیمای سرزمین و ده‌ها عامل دیگر که به هم گره خورده‌اند. اینها پدیده‌های مبهم یا ناشناخته نیستند. بحران، امروز از همیشه شفاف‌تر است.

اما در برابر چنین بحرانی، ادامه دادن همان کارهای همیشگی، حتی اگر عالی هم اجرا شوند، هیچ نسبتی با ابعاد مسئله ندارد. این مثل همان پلیسی است که در شهری رو به مرگ هنوز دنبال دزدها می‌گردد: مفید، اما کاملاً بی‌اثر. کار درست، وقتی در «مقیاس» یا «منطق» اشتباه انجام شود، به نتیجه نمی‌رسد.

مشکل این نیست که سازمان کار غلط انجام می‌دهد. مشکل این است که نوع کار هیچ سنخیتی با تهدیدات فعلی ندارد. در بسیاری از حوزه‌ها نه برنامه عملیاتی داریم، نه اولویت‌گذاری، نه سازوکار مداخله، نه ارتباطات بین‌المللی و نه حتی یک تصویر روشن از آنچه «سیاستگذاری حفاظت» باید باشد.

به همین دلیل، امروز بیش از هر زمان دیگر به یک تحول جدی و بنیادین در نگاه نیاز داریم؛ تحولی در اینکه حفاظت چیست، نقش متولی چیست و مداخله باید با چه مقیاسی انجام شود.

باید بپذیریم که با کارهای کوچک روتین نمی‌توان بحران‌های بزرگ را متوقف کرد. 

آینده حفاظت از پرندگان در گرو این است که بفهمیم در بحران‌های بزرگ، انجام کار «درست کوچک» کافی نیست؛ باید برنامه‌ریزی برای کار «درست بزرگ» را آغاز کرد.

پرندگان ایران در حال ازدست‌رفتن‌اند. نه آرام، نه تدریجی، بلکه به‌شکلی واقعی و قابل‌اندازه‌گیری. اگر امروز نوع نگاه‌مان را عوض نکنیم، فردا به‌جای حفاظت، گرفتار تلاش نافرجام برای احیا خواهیم شد.