اصرار شهرداری شیراز برای الزام در اجرای این پروژه، آن‌هم فقط در کوهستان دراک شبهه‌برانگیز است؛ به‌طوری‌که بارها ادارات و انجمن‌های مردم‌نهاد درخواست کرده‌اند تله‌کابین به مکان مناسب دیگری منتقل شود.

کوهستان دراک آبخوان مهم و استراتژیک شهر شیراز و کل این کوهستان حوضه آبریز حدود ۲۵ حلقه چاه آب شرب باکیفیت و بهداشتی است که آب مورد نیاز حدود ۳۰۰ هزار نفر را تأمین می‌کند. شیب این کوهستان به‌سمت چاه‌های آب شرب پایین‌دست است که نزدیک به ۲۵۷ لیتر بر ثانیه از این چاه‌ها آب برداشت می‌شود و پتانسیل توسعه نیز دارند. مطابق اعلام‌ نظر رسمی شرکت آب‌منطقه‌ای به مراجع قضائی، هرگونه دخل و تصرف و تغییر کاربری و احداث راه در ارتفاعات کوهستان دراک در طولانی‌مدت باعث کاهش کمیت و کیفیت منابع آب شرب استراتژیک شهر شیراز خواهد شد. این موضوع نیز پیشتر طی نامه‌ای به کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر شیراز اعلام شده بود. 

طبق گفته متخصصان دانشگاه علوم‌پزشکی شیراز، درصورت آلودگی چاه‌های آب شرب، گواهی ایمنی آب برای این چاه‌ها ابطال خواهد شد.

در این راستا، از سال گذشته پرونده شکایت اداره‌کل منابع‌طبیعی استان فارس از شهرداری شیراز با موضوع تصرف عدوانی و تخریب خاک‌ و‌ پوشش گیاهی برای پروژه تله‌کابین در دادسرای ناحیه ۱ در حال اعاده دادرسی است و طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری، احداث و تعریض جاده از کمربندی تا قله کوهستان دراک منجر به تخریب خاک و پوشش گیاهی حدود ۴۳ هکتار و تعداد بیش از ۷۶ هزار بوته، درخت و درختچه شده است.

بیش از یک دهه تخلف

موضوع اما از سال ۱۳۸۹ آغاز می‌شود. در این سال مساحت چهار هزار و ۴۴ هکتار از کوهستان دراک به‌مدت یک دهه، تا سال ۱۳۹۹، در قالب قرارداد موضوع ماده ۳ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع، برای جنگل‌کاری و کاشت و احیای درختان بومی از سوی اداره‌کل منابع‌طبیعی استان به شهرداری شیراز اجاره داده شد. اما در این مدت شهرداری شیراز با تخلفات گسترده و انجام ندادن وظایف محوله فقط چیزی حدود ۱۱ هکتار (کمتر از یک درصد) را به درختکاری، ساخت استخر و محل استراحتگاه اختصاص داد. 

با وجود پایان یافتن این قرارداد، شهرداری شیراز همچنان به تصرف و تخریب‌های گسترده در ارتفاعات کوهستان دراک ادامه داد؛ طبق نظر کارشناسی رسمی دادگستری، مبلغ خسارت وارده چیزی حدود یک هزار میلیارد تومان (یعنی یک همت) و همچنین ۲۳۵ میلیارد تومان اجرت‌المثل ایام تصرف مازاد برآورد شده است. 

با پیگیری‌های انجام‌شده اداره‌کل هواشناسی استان فارس نیز اعلام کرد باد غالب شهر شیراز از سمت غرب و شمال‌غرب، یعنی محل کوهستان دراک، قلات و تنگ سرخ، است و هرگونه تخریب خاک و دستکاری اقلیم و تغییرات انسان‌ساز به‌ویژه تغییر پوشش و بافت زمین در طولانی‌مدت باعث ایجاد چشمه‌های گردوخاک می‌شود و پمپاژ آلودگی به‌سمت مرکز استان و لایه‌های مرزی شیراز را در پی خواهد داشت. 

در این راستا، اداره راهنمایی و رانندگی استان فارس نیز متذکر شد با توجه به اینکه بزرگراه حسینی الهاشمی از پرترددترین مسیرهای شیراز است، بیش‌ازاین ظرفیت حجم بار ترافیکی برای این پروژه را ندارد.

با پیگیری‌های صورت‌گرفته، شهرداری شیراز در مردادماه ۱۴۰۴ گزارش ارزیابی محیط‌زیستی تله‌کابین کوهستان دراک را ارائه کرد و این گزارش در کارگروه ارزیابی در محل اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان فارس با حضور نمایندگانی از استانداری، منابع‌طبیعی، آب‌منطقه‌ای استان و تشکل‌های محیط‌زیستی بررسی و با مخالفت اعضای این کارگروه مواجه شد. اما متأسفانه به‌رغم این مخالفت، اداره‌کل محیط‌زیست استان فارس از اعلام نظر صریح و تخصصی خود و صدور صورت‌جلسه امتناع کرد و تصمیم‌گیری نهایی را به‌دلیل حساسیت موضوع به دفتر ارزیابی سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور واگذار کرد.

فشار بر نهادهای متولی

با بالا رفتن فشار و اهمیت تهدیدات محیط‌زیستی، موضوع پروژه تله‌کابین در کارگروه جامع مدیریت کیفیت منابع آب استان در محل شرکت آب‌منطقه‌ای با حضور نمایندگان شرکت آبفای استان، آبفای شیراز، دانشگاه علوم‌پزشکی شیراز، کارشناسان دفتر کیفیت منابع آب و متخصص اکولوژی و همچنین نماینده انجمن‌های محیط‌زیستی و شهرداری شیراز مورد بررسی قرار گرفت. 

در این جلسه نیز با بررسی‌های فنی و علمی توسط کارشناسان و متخصصان بر ضرورت حفاظت از آبخوان استراتژیک کوهستان دراک و حریم ۲۵ساله آن تأکید شد و نهایتاً اجرای این طرح مورد مخالفت همه اعضای کارگروه قرار گرفت و پیشنهاد شد این پروژه به محل مناسب دیگری منتقل شود. 

متأسفانه، به‌نظر می‌رسد در حال حاضر با نفوذ و مداخله در دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط و تحت فشار قرار دادن آنها مواجه‌ایم که این امر می‌تواند باعث‌ اخلال و ایجاد تعلل در روند دادرسی پرونده شود.

به‌گونه‌ای‌که اخیراً جلسات مکرر در محل استانداری و شهرداری تشکیل می‌شود تا دست‌کم مصوباتی مبنی‌بر موافقت با این پروژه اخذ شود. مسامحه و ملاحظه‌گری برخی ادارات دولتی برخلاف نظرات کارشناسی، فنی و تخصصی است و بی‌توجهی به قوانین و مقررات و وظایف سازمانی و ترک فعل این ادارات می‌تواند حقوق عامه شهروندان شیراز را تضییع کند و به خطر اندازد.

شبکه تشکل‌های محیط‌زیستی استان فارس ناچار به مکاتبه با سازمان‌ها و ادارات بالادستی کشور در تهران شده است. همچنین، ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور و معاونین این سازمان در جریان حساسیت موضوع این پروژه قرار گرفته‌اند‌. 

تاکنون شرکت آب‌منطقه‌ای استان فارس و اداره منابع‌طبیعی استان نسبت به مخالفت با اجرای این طرح و جلوگیری از تخریب کوهستان دراک اقدامات خوب‌ و تأثیر‌گذاری داشته‌اند. درحالی‌که پارک کوهستانی دراک در مرحله امکان‌سنجی و مکان‌یابی مشمول گزارش ارزیابی محیط‌زیستی است و‌ تمامی پروژه‌هایی که در دل این پارک تعریف می‌شوند، شامل تله‌کابین، آکواریوم و…، مشمول این ارزیابی هستند، وضعیت اسف‌بار پسماند و زباله در پارک کوهستانی دراک دیگر گواه آشکار بر ناتوانی و ضعف مدیریتی است. 

فاضلاب‌ تله‌کابین و رستوران به سفره‌های زیرزمینی می‌رود 

با توجه به اینکه طرح تله‌کابین شامل رستوران و کافی‌شاپ در ایستگاه دوم و سوم در ارتفاعات کوه دراک قرار گرفته، فاضلاب آن درصورت هرگونه نشتی می‌تواند با توجه به سازند آهکی و کانالیزه کوهستان دراک، وارد سفره‌های آب زیرزمینی می‌شود و به چاه‌های آب شرب پایین‌دست نفوذ کند. 

شهرداری شیراز در گزارش ارزیابی خود ادعا دارد در این طرح از سیستم تصفیه و بازچرخانی فاضلاب در قله‌کوه استفاده خواهد کرد، درحالی‌که هر سیستمی در سازند آهکی کوهستان دراک با فعالیت بالای لایه‌های زیرزمینی ریسک بالایی دارد و درصورت هرگونه خرابی یا یخ‌زدگی کل سیستم از کار می‌افتد. باید این موضوع را در نظر گرفت که با افزایش گردشگران، این سیستم پاسخگو نخواهد بود و نشتی خواهد داشت. 

از طرفی، مواد جامد انباشته‌شده از فاضلاب رستوران و سرویس بهداشتی در ایستگاه‌ها باید توسط تانکر از قله به پایین کوه منتقل شود که درصورت بروز هرگونه اتفاق و نشتی، منابع خاک و آب، آلوده خواهند شد. گزارش ارزیابی تهیه‌شده توسط شهرداری مطابق بررسی متخصصان آب‌های زیرزمینی، منابع‌طبیعی، زمین‌شناسی و اکولوژی ایرادات علمی بیشماری دارد و تنها یک گزارش تفصیلی است که در فاز اجرایی فاقد اعتبارات علمی لازم است. در این گزارش بدون ارائه اطلاعات معتبر، آلودگی‌هایی را که ایجاد خواهد شد، ناچیز شمرده و تقلیل داده است.

برخی ادارات مربوطه بدون بررسی فنی طرح با ارائه راهکارهای غیرتخصصی به‌جای کمک به مردم شهر شیراز به احداث پروژه‌ای مخرب دامن می‌زنند. راهکار کشیدن لوله فاضلاب از قله تا پایین کوهستان، در جایی که این کوه دو هزار و ۹۰۰ متر ارتفاع دارد و شیب زمین در ۸۰ درصد محدوده طرح بالای ۲۵ درصد است، به‌نظر نه‌تنها غیرکارشناسی بلکه نابخردانه می‌آید. 

با توجه به پیشینه عملکرد شهرداری شیراز در کوهستان دراک هرگونه ادعایی از جانب کارفرمایان این پروژه هیچ‌گونه ضمانت اجرایی ندارد و بی‌توجهی سازمان‌های مربوطه طی سال‌های اخیر نسبت به تخلفات شهرداری گویای آن است که درصورت هرگونه تخلف در آینده نسبت به این‌ پروژه احتمالاً شکایت قضائی توسط سازمان‌های ذی‌ربط مطرح نخواهد شد.

 بر این موضوع مهم باید تأکید داشت که پروژه تله‌کابین حتی بدون مستحدثات رستوران و کافی‌شاپ همچنان به‌دلیل تغییر کاربری، تخریب گسترده خاک و پوشش گیاهی (ایجاد حدود ۲۴ دکل و سه ایستگاه) و استفاده از مصالح عمرانی، فاتحه‌ای بر آبخوان مهم شهر شیراز خواهد خواند.

قوه قضائیه از اراضی کوهستان دراک صیانت کند

حالا درخواست انجمن‌های محیط‌زیستی فارس از رئیس کل قوه قضائیه، دادستان محترم و اداره‌کل بازرسی و سایر دستگاه‌های متولی در کشور این است که برای جلوگیری از تضییع حقوق شهروندان شیراز و نابودی منابع آب شرب کلانشهر شیراز که موضوعی امنیتی و سیاسی است، نسبت به تعقیب قانونی موضوع، جلوگیری از تخریب کوهستان دراک و صیانت از اراضی ملی و منابع‌طبیعی و همچنین، جلوگیری از هرگونه تبانی و ترک فعل ادارات ذی‌ربط اقدام کنند. 

باید پرسید چگونه شهرداری شیراز با وجود پرونده کیفری در دادسرا، پرداخت نکردن خسارت وارده و تأیید نشدن گزارش ارزیابی محیط‌زیستی، در حال حرکت برخلاف قوانین و مقررات و مسیر قضائی است؟

چنانچه دستگاه‌های متولی با این پروژه موافقت کنند، پس از ساخت تله‌کابین و تخریب کوهستان دراک و بروز تبعات محیط‌زیستی، کدام مسئول در آینده پاسخگوی تبعات گریبان‌گیر شهر شیراز خواهد بود؟ آیا درصورت بروز مخاطرات محیط‌زیستی که حیات مردم یک شهر را به خطر می‌اندازد، امکان‌ و‌ توانی برای جبران هزینه‌های جانی و مالی وجود خواهد داشت؟ 

مطابق گفته رئیس‌جمهور، ذخایر آبی کشور رو به پایان است و او با دستور اکید به استانداری‌ها اعلام کرد هیچ برنامه و اقدامی تحت هیچ عنوانی، اعم از توسعه‌ای و خدماتی و غیره، نباید باعث آسیب به محیط‌زیست شود و همین اقدامات توسعه‌ای کشور را با بحران آب، انرژی و فرونشست مواجه کرده است. چندین دهه سوء‌مدیریت آب و بی‌توجهی به منابع آب‌های زیرزمینی و تهی کردن آن، بسیاری از استان‌های کشور از جمله فارس را با پدیده فرونشست و گردوغبار مواجه کرده است. درصورت رسیدگی نکردن و جلوگیری از اقدامات مخرب، خطر فروپاشی اقلیمی و کویری شدن، طوفان‌های گردوغبار، تشدید گرما و نهایتاً تهدید سلامت مردم و مهاجرت‌های اجباری رخ خواهد داد.

انجمن‌های محیط‌زیستی همواره به نمایندگی از مردم دغدغه‌مند و طبیعت‌دوست ضمن آگاهی‌رسانی از تبعات غیرقابل‌جبران این پروژه و تخریب کوهستان دراک اعلام می‌کند مطابق قوانین و‌ مقررات جاری کشور به وظیفه ذاتی خود در حفاظت و صیانت از منابع‌طبیعی و‌ محیط‌زیست عمل کرده و می‌کند تا از ایجاد هر زخمی بر بدنه مظلوم طبیعت جلوگیری کنند.