چه شد که سراغ محیط‌زیست رفتید؟ تجربه‌ای در کودکی داشتید یا خانواده‌تان درگیر این مسئله بودند؟

شاید شروع این مسئله به توجه زیادم به محیط و بازی در باغچه حیاط خانه‌مان و مادرم که نا‌دانسته نقش یک تسهیلگر را بازی می‌کرد، باز‌گردد. اما آشنایی من با محیط‌زیست از فعالیت کوهنوردی شروع شد. به‌واسطه اصرار زیادم به شرکت در برنامه‌های مختلف کوهنوردی و همراهی با دوستان علاقه‌مند به طبیعت و آشنایی با محیطبانان، به حیوانات و مناطق حفاظت‌شده علاقه‌مند شدم. حدود دو سال داوطلبانه برای اداره محیط‌زیست خراسان‌رضوی در مشهد، در بخش آموزش مدارس و تولید محتوای آموزشی همکاری کردم و هم‌زمان از نزدیک، شاهد شکل‌گیری مدارس طبیعت بودم.

رشته تحصیلی شما ارتباطی به محیط‌زیست داشت؟

در دانشگاه در رشته نقاشی تحصیل کرده‌ام. فعالیت هنری من هم چند نمایشگاه انفرادی و گروهی نقاشی در مشهد و تهران، تصویر‌سازی چند کتاب، کار در کارگاه چاپ دستی و سرامیک، نقاشی دیواری و فروش تولیدات هنری‌ام بوده است. بااین‌حال، در کارم سراغ طبیعت رفته‌‌ام.

چرا سراغ کودکان رفتید و تصمیم گرفتید در این زمینه فعالیت کنید؟

کار با کودکان ابتدا به توصیه مسئول آموزش اداره محیط‌زیست مشهد شروع شد و شاید این به‌دلیل وجوه کودکانه شخصیتم بود. نا‌گفته نماند کار با بچه‌ها برایم بسیار لذت‌بخش بود و بازخورد خوبی از شاگردانم دریافت می‌کردم. در این مسیر سعی کردم از فعالیت‌های هنری مثل نقاشی، کاردستی، داستان و بازی‌های تعاملی برای ایجاد علاقه در کودکان استفاده کنم.

علاقه‌مند کردن کودک یا نوجوانی که خانواده اهمیتی به تجربه حضور او در طبیعت نمی‌دهند، در سیستم آموزش‌وپرورش فعلی امکان‌پذیر است؟

مدرسه پس از خانواده، مهمترین نقش را در انتقال مفاهیم محیط‌زیستی به کودکان دارد. وقت آن رسیده که اداره آموزش‌وپرورش از تسهیلگران متخصص حوزه کودک-طبیعت استفاده کند. همچنین، با اختصاص بودجه معقول برای تولید ابزار آموزشی جذاب، استفاده از رویکردهای آموزشی نوین و توانمند‌سازی معلمان تغییرات بزرگی اتفاق خواهد افتاد. این درحالی‌است که حتی فعالیت آموزشی سازمان‌های مردم‌نهاد در مدارس سخت‌تر از گذشته شده است. در چنین شرایطی، نقش مؤسسات خصوصی، باغ‌های بازی و محتوای باکیفیت در فضای مجازی مهم‌تر از هر زمانی‌ست.

چالش‌های کار با کودک در حوزه طبیعت در ایران و سایر کشورها، به‌ویژه کشورهای توسعه‌یافته، چه تفاوتی با هم دارند؟

در ایران به‌دلیل ورشکستگی اقتصادی دولت و فقر بیش‌ازپیش مردم، امکان سرمایه‌گذاری در زمینه آموزش محیط‌زیست از مراجع دولتی و نهادهای خصوصی گرفته شده است. از سوی دیگر، تنها بخش کوچکی از جامعه توان تقبل هزینه آموزش خصوصی مطلوب را دارند. اما تفاوت بزرگ ما و کشورهای توسعه‌یافته مربوط به فضای امنیتی در دو حوزه آموزش و محیط‌زیست است. به‌عبارتی، به‌جای برخورد علمی با زمینه محیط‌زیست به‌عنوان ثروت ملی و سرمایه‌گذاری روی پرورش نسل‌های آینده به‌عنوان حافظان منابع سرزمینی، شاهد محدودیت‌های بسیار در این زمینه مهم هستیم.

آیا می‌توان گفت کار در حوزه کودک با تبعیضی از نوع جنسیتی مواجه نیست و حتی حضور زنان بیشتر مورد استقبال قرار می‌گیرد؟

دقیقاً همین‌طور است. ترجیح مسئولین این است که زنان به‌جای حضور در عرصه‌های طبیعی و میدان حفاظت در کلاس‌های مدارس و بخش آموزش فعالیت کنند. در مقابل، وقتی بحث به مناطق چهارگانه می‌رسد، شاهد انواع و اقسام محدودیت‌ها هستیم.

امکان امرار معاش با کار شما وجود دارد؟ در این زمینه تفاوتی بین شهرهای کوچک و کلانشهرها می‌بینید؟

صادقانه بگویم، خیر. درآمد مشاغل مرتبط با حوزه کودک و طبیعت به‌اندازه‌ای نیست که نیازهای اولیه زندگی یک فرد را پوشش دهد. از طرفی، اصولاً تقاضا برای چنین مشاغلی بسیار محدود است. در کلانشهرها باغ‌های بازی و مؤسسات خصوصی تا حدی موجب اشتغال تسهیلگران کودک-طبیعت شده‌اند. درحالی‌که در شهرهای کوچک، تسهیلگران مجبورند در مهد‌کودک‌ها و مؤسسات غیرتخصصی مشغول به کار شوند.

با توجه به اینکه اغلب کودکان در شهرها و دور از طبیعت‌اند، آینده محیط‌زیست چطور خواهد بود؟

کودکان در شهرها دور از مناطق بکر هستند، اما نباید این را نادیده بگیریم که محیط‌های طبیعی شهری مثل پارک‌ها، باغ‌های گیاهشناسی، محیط‌های طبیعی حاشیه شهرها، حیاط خانه‌ها و باغ‌ها مکان‌های خوبی برای ایجاد ارتباط اولیه کودکان با طبیعت هستند. با توجه به تلاش‌هایی که در دهه گذشته در زمینه نزدیک کردن کودکان به طبیعت، عمدتاً تحت عنوان مدارس طبیعت و تورهای طبیعت‌گردی کودک صورت گرفته و توجه روز‌افزون جامعه به این مقوله، می‌توان امیدوار بود با وجود کم‌کاری‌های جریان رسمی، نسل‌های آینده رویکرد بهتری نسبت به مسئله طبیعت و آموزش محیط‌زیست پیدا کنند و نهایتاً شاهد تغییرات بزرگ در حکمرانی محیط‌زیست باشیم.